Melk AbbeyAudioprzewodnik

Witamy w jednym z najbardziej imponujących zabytków barokowych w Europie. Stojąc tutaj, patrzycie na budowlę, która ma łącznie aż 320 metrów długości. Ten potężny kompleks jest efektem wielkiej przebudowy, która miała miejsce w latach 1702–1736 pod kierunkiem wizjonerskiego architekta Jakoba Prandtauera. Jednym z najbardziej uderzających elementów, które od razu przykują Państwa uwagę, jest żywy, ochrowy kolor ścian. Ten specyficzny odcień, znany jako 'żółć z Melk', był oficjalnym kolorem Cesarstwa Habsburgów. Jego użycie nie było jedynie wyborem estetycznym; stanowiło potężny symbol wizualny wyjątkowo bliskich relacji opactwa z koroną cesarską. Przez wieki miejsce to służyło zarówno jako bastion duchowy, jak i centrum kulturalne. Rozpoczynając zwiedzanie opactwa, warto pamiętać o tej skali – budynek zaprojektowano tak, aby przytłaczał i inspirował, odzwierciedlając potęgę i prestiż benedyktynów oraz ich cesarskich patronów w okresie rozkwitu austriackiego baroku.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 3.0 at

Zbliżając się do wejścia, Brama Główna ukazuje historyczną przemianę tego miejsca z obronnej twierdzy Babenbergów w okazały klasztor benedyktynów. Spoglądając w górę, można dostrzec dwie ważne postacie flankujące wejście. Jedna z figur przedstawia świętego Leopolda, który trzyma w dłoniach model kościoła, co symbolizuje jego rolę jako fundatora. Druga postać to święty Koloman, irlandzki pielgrzym, który stał się pierwszym patronem opactwa. Nad centralnym łukiem widnieje wyryta data 1718. Rok ten wyznacza znaczący kamień milowy w przebudowie opactwa, która trwała ponad cztery dekady. Architektura bramy łączy w sobie siłę z elegancją, dając każdemu odwiedzającemu sygnał, że opuszcza świat świecki i wkracza do świętej przestrzeni nauki i modlitwy. Brama prowadzi na Dziedziniec Prałacki, rozległą przestrzeń zaprojektowaną tak, aby pomieścić przybywających gości wysokiej rangi. Proszę poświęcić chwilę na przyjrzenie się detalom rzeźb, które zapowiadają artystyczne skarby i warstwy historyczne czekające na Państwa wewnątrz potężnych żółtych murów kompleksu klasztornego.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0

Schody Cesarskie zostały zaprojektowane specjalnie po to, by zapewnić uroczyste wejście cesarzowi rzymskiemu i jego dworowi podczas ich częstych wizyt w opactwie. Proszę zwrócić uwagę na lśniące białe kolumny; wykonano je z 'Kaisersteinu', rzadkiego i prestiżowego kamienia, który tradycyjnie był zarezerwowany dla cesarskich projektów budowlanych. Użycie takiego materiału podkreśla ogromne bogactwo i wpływy polityczne, jakimi opactwo cieszyło się w XVIII wieku. Przyglądając się detalom rzeźbiarskim, odnajdą Państwo postacie uosabiające 'Stałość' i 'Odwagę'. Cnoty te stanowiły osobiste motto cesarza Karola VI i służyły jako bezpośredni hołd dla władcy, który wspinał się po tych właśnie stopniach. Schody nie są tylko funkcjonalną drogą na wyższe piętra, lecz starannie zaaranżowanym elementem politycznego teatru, mającym na celu uhonorowanie władcy i odzwierciedlenie statusu opactwa jako luksusowej rezydencji dla elit. Szerokie, niskie stopnie zaprojektowano tak, aby umożliwić dostojne wejście w oficjalnym stroju dworskim. Ze szczytu schodów rozciąga się długa, imponująca galeria pokoi cesarskich, w których niegdyś przebywały najważniejsze osobistości Cesarstwa Austriackiego.

Photo: Balou46 · CC BY-SA 4.0

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/e17a9838fa17746d443256cec5e01b74 · 1741 · oil paint, canvas

Wśród wielu dzieł sztuki w skrzydle cesarskim znajduje się ten znaczący portret Marii Teresy, przedstawionej tutaj w roli królowej Węgier. Maria Teresa była wybitną patronką opactwa w Melk, a jej wpływ miał kluczowe znaczenie w burzliwym okresie historii Europy. Ta część budynku pełniła funkcję luksusowej rezydencji dla dworu cesarskiego, zapewniając najwyższy poziom komfortu odwiedzającym członkom rodziny królewskiej. Jej obecność w historii opactwa jest szczególnie godna uwagi, ponieważ Melk zdołało przetrwać reformy epoki oświecenia z końca XVIII wieku. W tamtym czasie wiele innych klasztorów na ziemiach habsburskich zostało siłą rozwiązanych przez państwo. Jednak dzięki wkładowi w edukację i głęboko zakorzenionym więziom z rodziną cesarską, opactwu w Melk pozwolono kontynuować swoją misję. Portret ten przypomina o delikatnej równowadze między kościołem a państwem oraz o tym, jak opactwo radziło sobie ze zmieniającymi się prądami politycznymi tamtych czasów. Przepych otaczających pokoi, ozdobionych szlachetnym jedwabiem i płatkami złota, odzwierciedla standard życia oczekiwany przez cesarzową i jej świtę podczas podróży przez dolinę Wachau.

Workshop of Martin van Meytens · Public domain

Ten niezwykły drewniany przedmiot to 'trumna wielokrotnego użytku', będąca surowym przypomnieniem radykalnych reform wprowadzonych przez cesarza Józefa II w latach 80. XVIII wieku. W ramach swoich 'reform józefińskich' cesarz dążył do racjonalizacji każdego aspektu życia, w tym również śmierci. Aby zaoszczędzić drewno i obniżyć koszty, nakazał, aby ciała transportowano do grobu w specjalnie zaprojektowanych trumnach z otwieranym dnem. Po dotarciu na miejsce pochówku mechanizm zwalniał dno, pozwalając ciału opaść do ziemi, podczas gdy samą trumnę można było wyciągnąć i użyć ponownie do kolejnego pogrzebu. Ten drastyczny środek oszczędnościowy nie spotkał się z aprobatą społeczeństwa. Wielu obywateli uznało tę praktykę za niegodną i pełną braku szacunku wobec zmarłych. Oburzenie w całym cesarstwie było tak silne i powszechne, że Józef II został zmuszony do uchylenia prawa po zaledwie sześciu miesiącach jego obowiązywania. Dziś trumna ta stanowi fascynującą ciekawostkę historyczną, ilustrującą starcie między racjonalizmem epoki oświecenia a tradycyjną wrażliwością religijną. Daje ona unikalny wgląd w krótki okres, w którym nawet rytuały żałobne podlegały kaprysom cesarskiej biurokracji i zarządzaniu zasobami.

Photo: Rollroboter · CC BY-SA 4.0

Krzyż z Melk jest powszechnie uważany za duchowe centrum skarbca opactwa. Ten relikwiarz, pochodzący z XIV wieku, jest niezwykłym przykładem średniowiecznego rzemiosła, wyróżniającym się misternymi złotymi zdobieniami i olśniewającą gamą drogich kamieni. Przez wieki był przedmiotem głębokiej czci, przyciągając pielgrzymów z najdalszych stron. Opactwo od XII wieku stanowiło ważny ośrodek pielgrzymkowy oraz miejsce powstawania rękopisów religijnych, a krzyż uosabia tę długą tradycję oddania i nauki. Relikwie takie jak ta były nie tylko skarbami duchowymi, ale także symbolami prestiżu i świętej ochrony klasztoru. Przyglądając się drobnym detalom, można dostrzec kunszt wymagany do osadzenia każdego kamienia i uformowania delikatnej metalowej filigranowej konstrukcji. Przez całe średniowiecze i okres baroku takie przedmioty były w centrum celebracji liturgicznych i strzeżono ich z najwyższą starannością. Krzyż ten przetrwał wojny i zawirowania polityczne, pozostając stałym łącznikiem ze średniowiecznymi korzeniami opactwa. Zakorzenia on doświadczenie współczesnego zwiedzającego w głębokiej historii wspólnoty benedyktyńskiej, przypominając o pierwotnym przeznaczeniu tego miejsca jako ośrodka modlitwy i pielgrzymek.

Photo: Balou46 · CC BY-SA 4.0

Spoglądając w górę w wielkiej Sali Marmurowej, napotykają Państwo zapierający dech w piersiach fresk 'Triumf Rozumu'. To ogromne malowidło sufitowe jest klasycznym przykładem barokowej alegorii, przedstawiającym boginię Pallas Atenę. Reprezentuje ona tutaj dynastię Habsburgów, ukazaną jako niosącą światło i 'Rozum' światu, triumfującą nad ciemnością i ignorancją. Jednym z najbardziej niezwykłych aspektów tego dzieła jest mistrzowskie wykorzystanie perspektywy przez artystę, technika znana jako trompe-l'œil. Choć sufit jest fizycznie płaski, namalowane elementy architektoniczne – takie jak kolumny i łuki – zdają się wznosić ku górze, tworząc iluzję rozległej, otwartej kopuły. Ta sztuczka wizualna miała na celu powiększenie przestrzeni i wzbudzenie podziwu u gości uczestniczących w oficjalnych bankietach i przyjęciach odbywających się w tej sali. Sama sala była przestrzenią świecką, zaprojektowaną dla rozrywki wysoko postawionych gości, ale fresk zapewnia, że tematy władzy cesarskiej i boskiej mądrości są zawsze obecne. Ciepłe tony i dynamiczne postacie są typowe dla dążenia epoki do dramatyzmu i ruchu. To przestrzeń, w której architektura i malarstwo współpracują, aby przekazać przesłanie stabilności, oświecenia i trwałej chwały panującego rodu.

Paul Troger · CC BY-SA 3.0 at

Wychodząc na Taras Altane, mogą Państwo podziwiać jeden z najsłynniejszych widoków w Austrii. Poniżej płynie Dunaj, wyżłabiając swoją drogę przez bujne wzgórza doliny Wachau. Region ten jest uznany za miejsce światowego dziedzictwa UNESCO ze względu na unikalne połączenie naturalnego piękna i wieków historii ludzkości, zwłaszcza winiarstwa i zabytkowej architektury. Sam taras pełni głębszą symboliczną rolę w projekcie opactwa. Działa jak fizyczny balkon, który łączy świecką Salę Marmurową z jednej strony z duchowym światem Biblioteki z drugiej. Taki układ odzwierciedla podwójną rolę opactwa w społeczeństwie: jako ośrodka wpływów politycznych i społecznych oraz jako sanktuarium wiedzy i wiary. Stojąc tutaj, można poczuć wiatr z doliny i zobaczyć, jak opactwo dominuje nad krajobrazem ze swojego skalistego wzniesienia. Zostało usytuowane w tym miejscu zarówno ze względów obronnych, jak i po to, by być widocznym znakiem obecności kościoła. Balkon oferuje rzadki moment otwartości wewnątrz masywnego i zamkniętego kompleksu, pozwalając docenić, jak architektura opactwa harmonizuje z otaczającym krajobrazem.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 3.0

Biblioteka Opactwa to zapierająca dech w piersiach przestrzeń, która przechowuje niesamowite 100 000 drukowanych woluminów i 1800 średniowiecznych rękopisów, z których niektóre pochodzą sprzed blisko tysiąca lat. Skala kolekcji dorównuje pięknu pomieszczenia z jego wysokimi drewnianymi regałami i misternymi freskami na suficie. Biblioteka ta zyskała światową sławę jako inspiracja dla klasztoru w słynnej powieści Umberto Eco 'Imię róży'. W rzeczywistości narrator historii, Adso, jest przedstawiony jako mnich z Melk. Stojąc tutaj, mogą Państwo poczuć delikatny, charakterystyczny zapach starego pergaminu i skórzanych opraw. Zachowanie tak ogromnej i delikatnej kolekcji wymaga ścisłej kontroli klimatu, aby chronić strony przed wilgocią i wahaniami temperatury. Biblioteka zawsze była intelektualnym sercem klasztoru, odzwierciedlając benedyktyńskie zaangażowanie w naukę i ochronę kultury. Od teologii i prawa po naukę i historię, te półki zawierają zgromadzoną mądrość wieków. Światło wpadające przez okna oświetla złocone grzbiety książek, które były studiowane przez pokolenia mnichów, uczonych i odwiedzających dygnitarzy, co czyni ją jedną z najważniejszych prywatnych bibliotek na świecie.

Photo: Hochauer~commonswiki · CC BY-SA 2.0

Te niezwykłe spiralne schody łączą bibliotekę bezpośrednio z kościołem znajdującym się poniżej. Patrząc prosto w górę lub w dół, doświadczają Państwo zawrotnego efektu geometrycznego, gdy schody wiją się w idealnej, ciągłej krzywej. Ten element to nie tylko architektoniczny ozdobnik; miał on praktyczne zastosowanie, pozwalając mnichom na szybkie przemieszczanie się z miejsca nauki do miejsca modlitwy. Dekoracja jest tutaj wyjątkowo wyrafinowana, z delikatnymi różowymi i złotymi stiukami, które tworzą miękką, świetlistą atmosferę. Te kolory i wzory mają na celu odzwierciedlenie przejścia od intelektualnej sfery biblioteki do duchowej wspaniałości wnętrza kościoła. Schody wydają się lekkie i niemal nieważkie w porównaniu z ciężkimi kamiennymi murami głównego budynku. To doskonały przykład tego, jak barokowi architekci wykorzystywali geometrię, aby stworzyć poczucie zachwytu i ruchu. Gra światła na zakrzywionych powierzchniach zmienia się w ciągu dnia, podkreślając różne detale misternych sztukaterii. Ta mała, ale piękna przestrzeń jest często ulubionym miejscem zwiedzających, oferując chwilę cichej kontemplacji i unikalną perspektywę na złożony, wzajemnie powiązany projekt opactwa.

Georges Jansoone · CC BY 2.5