Bazylika w Mariazell Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Mariazell, wysoko w górach Styrii. Ta bazylika to najważniejszy kościół pielgrzymkowy w Austrii i jedyne sanktuarium w świecie niemieckojęzycznym czczone jako sanktuarium narodowe. Jej fasada mieści całą biografię budynku w jednym spojrzeniu. Smukła gotycka wieża z XIV wieku wznosi się pośrodku. Otaczają ją dwie szerokie barokowe wieże, wzniesione, gdy architekt Domenico Sciassia powiększał kościół w latach 1644–1683. Skromna pustelnia rozrosła się w jedno z najczęściej odwiedzanych sanktuariów w Europie, a budowla ukazuje każdy etap tego wzrostu. Drewniany wizerunek Matki Bożej jest czczony w tym kościele od XII wieku.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0

Wieża centralna to najstarsza część fasady. Kościół gotycki z ostrołukowym portalem i tą dziewięćdziesięciometrową wieżą stał w Mariazell już w XIV wieku. Pożar wybuchł dwukrotnie w średniowieczu, w 1420 i ponownie w 1474 roku. Najgorszy nastąpił w noc Wszystkich Świętych w 1827 roku, kiedy spłonął dach i wszystkie trzy hełmy wież. Wnętrze kościoła uniknęło płomieni. Murarze naprawili szkody w latach 1828–1830, a nowy dach wzniesiono bardziej płaski niż stary, w formie prostego szczytu zamiast stromej formy barokowej. Wieża nadal dzwoni. Jej wielki dzwon, Grosse Mariazellerin, odlano w 1950 roku i waży on około pięciu i pół tony, będąc najcięższym w Styrii.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0

Główne wejście zachowało gotycki ostrołuk, a rzeźba nad portalem opowiada historię zapisaną w kamieniu. Tympanon przedstawia królewskie zwycięstwo, o którym opowiada ołowiany król stojący przy wejściu. To wejście przypomina również o wcześniejszym rozdziale. Według podania około 1200 roku margrabia Henryk Morawski i jego żona cierpieli na ciężką dnę moczanową. Modlitwy do Matki Bożej z Mariazell ich uzdrowiły, a wdzięczna para odbyła tam pielgrzymkę. W dowód wdzięczności kazali zbudować pierwszy kamienny kościół w miejscu drewnianej kaplicy. Kościół ten zapoczątkował przemianę Mariazell w miejsce docelowe dla pielgrzymów przybywających z daleka spoza doliny.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0

Naturalnej wielkości ołowiana figura koronowanego króla trzyma w dłoni namalowany wizerunek. To figura króla Ludwika I Węgierskiego, odlana przez rzeźbiarza Balthasara Molla w 1757 roku. Jego historia to trzecia legenda fundacyjna Mariazell. Ludwik stanął w obliczu armii tureckiej, która przewyższała liczebnie jego własną, jak głosi legenda, i modlił się do Matki Bożej z Mariazell. Nastąpiło zwycięstwo. W dowód wdzięczności zbudował kościół gotycki, wieżę, która do dziś wznosi się nad fasadą, i uposażył ją w Schatzkammerbild, wizerunek skarbca. Ten wizerunek, jak głosi opowieść, przybył do niego we śnie, położony na jego piersi. Po drugiej stronie portalu stoi margrabia Henryk Morawski, drugi wielki dobroczyńca sanktuarium.

Photo: Rollroboter · CC BY-SA 4.0

Kaplica Łaski stoi w sercu bazyliki, a legenda fundacyjna dotyczy dokładnie tego miejsca. Jak głosi opowieść, w 1157 roku mnich o imieniu Magnus został wysłany z opactwa St. Lambrecht, aby służyć mieszkańcom tej doliny. Skała zablokowała mu drogę. Odłożył niesioną przez siebie małą figurkę maryjną, a skała rozstąpiła się, oczyszczając drogę. Na pobliskim wzgórzu umieścił figurkę na pniu drzewa i zbudował wokół niej drewnianą celę, będącą zarazem kaplicą i domem. Nazwa Mariazell oznacza Marię w celi, a kaplica stoi do dziś w miejscu, w którym stała ta pierwsza cela. Tradycja podaje datę fundacji jako grudzień 1157 roku. Srebrna krata zamykająca kaplicę była darem cesarza Franciszka I i cesarzowej Marii Teresy w 1756 roku, na sześćsetną rocznicę kościoła. Wieńczy ją potężny dwugłowy orzeł, emblemat Habsburgów, którzy uważali sanktuarium za swoje własne.

Photo: Inge-Lyubov~commonswiki · CC BY-SA 3.0

Wewnątrz srebrnej obudowy, niewielki, ale promienny, spoczywa sam skarb. Gnadenbild to przedstawienie Madonny z Dzieciątkiem wyrzeźbione z drewna lipowego, wysokie na zaledwie czterdzieści osiem centymetrów, w stylu późnoromańskim z XIII wieku. Nazywana jest Magna Mater Austriae, Wielką Matką Austrii. Ukoronowana i odziana w jasny strój ceremonialny, w ogóle nie wygląda na swój wiek. Jej garderoba to żywa tradycja. Każdego roku posąg otrzymuje nową, misternie zaprojektowaną szatę łaski. Ponad sto pięćdziesiąt tych sukien zachowało się do dzisiaj, są one eksponowane w skarbcu lub starannie konserwowane. Wiele z nich podarowano jako wota, dziękczynne dary lub ofiary od zamożnych fundatorów. Zaprojektowanie szaty łaski nadal uważa się za wielki zaszczyt.

Photo: Launus · CC BY-SA 4.0

Barokowe dzieło Sciassii przekształciło wnętrze w takim samym stopniu jak zewnętrze. Dawną nawę wydłużono i poszerzono, zmieniając ją w rozległy kościół halowy. Wzdłuż ścian ciągnie się dwanaście kaplic bocznych, sześć po stronie północnej i sześć po południowej, z których każda ma własny ołtarz i wezwanie. Układ ten służył przede wszystkim pielgrzymom. Szeroka nawa mieściła tłumy przybywające do sanktuarium. Kaplice dawały poszczególnym pielgrzymom miejsce do cichej modlitwy przy ołtarzu wybranego świętego. Freski i wyposażenie każdej kaplicy nawiązują do patrona, któremu jest poświęcona.

P. Stanka · CC BY-SA 4.0

Każda z dwunastu kaplic mieści barokowy ołtarz z czerwonego marmuru, wykonany według tego samego projektu. Pochodzą one z warsztatu Carla Gianollo, pracującego według projektów samego Domenica Sciassii. Ten ołtarz jest poświęcony Trójcy Świętej. Jego obraz ołtarzowy przedstawia Chrystusa, Boga Ojca i gołębicę Ducha Świętego nad niebieską kulą ziemską, w otoczeniu aniołów. Kute żelazne kraty z około 1675 roku oddzielają każdą kaplicę od nawy, aby pielgrzymi mogli modlić się w środku bez zakłóceń. Przed ołtarzem w mosiężnych świecznikach stoją gotowe świece.

Photo: Rollroboter · CC BY-SA 4.0

Na skrzyżowaniu naw, gdzie nawa główna łączy się z transeptem, wzrok wznosi się ku kopule. Działania Sciassii dodały tę kopułę po stronie wschodniej, stanowiącą łącznik między dawną gotycką halą a nowym kościołem barokowym. Światło wpada przez latarnię na jej szczycie. Sztukaterie otaczają owalne freski przedstawiające postacie w delikatnych odcieniach czerwieni i błękitu, ułożone jedne nad drugimi w kierunku otworu. Marmurowi święci otaczają kondygnacje poniżej. Z prostych gotyckich murów kamiennych nawy kopuła wznosi wnętrze ku barokowemu wyobrażeniu nieba.

Photo: Rollroboter · CC BY-SA 4.0

Sanktuarium we wschodniej części nadal służy swoim pierwotnym celom. W latach 1992–2007 cała bazylika przeszła generalną renowację, ukończoną w sam porę na wielki jubileusz. We wrześniu tamtego roku papież Benedykt XVI przybył do Mariazell z okazji 850-lecia sanktuarium i przyznał mu Złotą Różę, wysokie odznaczenie papieskie. Czysty tynk, wypolerowany marmur i jasne złoto sanktuarium świadczą o staraniach, jakie stały za tą renowacją. To nie jest eksponat muzealny, lecz działająca przestrzeń ołtarzowa, gotowa dla pielgrzymów, którzy nadal zapełniają ławki. Złota Róża pozostaje jednym z najwyższych wyróżnień, jakie papież może przyznać sanktuarium.

Photo: Nxr-at · CC BY-SA 4.0