Opactwo Heiligenkreuz Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Opactwie Heiligenkreuz, w Lesie Wiedeńskim w Dolnej Austrii. Ta trasa prowadzi przez klasztor, od bramy aż po sale monastyczne. W 1133 roku margrabia Austrii Leopold III założył tutaj dom cystersów na prośbę swojego syna Ottona. Otton wstąpił do zakonu w opactwie Morimond w Burgundii. Dwunastu mnichów przybyło z Morimond wraz ze swoim opatem, Gottschalkiem, aby osiedlić się w nowej fundacji. Nazwali to miejsce Heiligenkreuz, czyli Święty Krzyż, co było wyrazem ich oddania dla odkupienia przez Krzyż. Według tradycji regularne życie monastyczne rozpoczęło się jedenastego września tamtego roku. Dokument fundacyjny spisano dopiero około wiek później, więc dokładna data opiera się na tradycji. Pewna jest natomiast ciągłość: to najstarszy na świecie nieprzerwanie zamieszkany klasztor cystersów. Sam portal jest barokowy, ze świętymi po bokach łuku i figurą Najświętszej Marii Panny powyżej. Znajdująca się powyżej wieża zawdzięcza swoją nazwę organom zbudowanym tam w 1720 roku, zwanym Hornwerk. Ich dźwięk rozchodził się daleko po okolicy, wydobywając się przez otwory po dwóch stronach wieży.

Helmuth Furch. Original uploader was Helmuth Furch at de.wikipedia · Public domain

Turcy zaatakowali opactwo w 1683 roku i podpalili znaczną część terenu. Odbudowa pod kierunkiem opata Klemensa Schäfera nadała Opactwu Heiligenkreuz jego barokowe oblicze. Do 1691 roku na zachód od starych budynków, wokół tego wielkiego wielokątnego dziedzińca, wyrosły nowe zabudowania konwentu. Pośrodku stoi Kolumna Trójcy Przenajświętszej, ukończona w 1730 roku przez rzeźbiarza Giovanniego Giulianiego. Kolumny takie jak ta często nazywa się kolumnami morowymi, wznoszonymi w podzięce za ocalenie. Biały trzon pnie się w górę, mijając figury i chmury, aż do pozłacanego zwieńczenia z przedstawieniem Trójcy Świętej. Na dziedzińcu znajduje się również fontanna świętego Józefa, dodana w 1739 roku. Kamień do budowy obu obiektów pochodził z kamieniołomów, w tym z Kaisersteinbruch i Eggenburga.

Heiligenkreuz03.jpg: Georges Jansoone derivative work: Herzi Pinki (talk) · CC BY 2.5

Budowa kościoła opackiego trwała około pięćdziesięciu lat i została zakończona konsekracją w 1187 roku. Jego kamienna fasada jest typowo cysterska: trzy proste okna zamknięte łukiem pełnym, po jednym dla każdej osoby Trójcy Świętej. Zakon w rzeczywistości zakazywał wznoszenia wysokich wież dzwonniczych, więc kościół początkowo stał bez niej. Barokową wieżę dodano znacznie później, po stronie północnej. Rok po konsekracji pojawił się skarb, który nadał nazwie opactwa pełne znaczenie. Trzydziestego pierwszego maja 1188 roku książę Leopold V przekazał relikwię Krzyża Świętego. Otrzymał ją w 1182 roku jako dar od Baldwina IV, króla Jerozolimy. Fragment jest niewielki, ma dwadzieścia trzy i pół centymetra i jest pokazywany do dziś. Od 1983 roku znajduje się w kaplicy Krzyża Świętego.

Photo: Dguendel · CC BY 4.0

Wewnątrz nawa zachowuje surowość, której wymagali pierwsi cystersi. Dziesięć przęseł z surowego kamienia, przyćmione światło, brak fresków, brak zdobień. Jest to rzadki i słynny przykład architektury romańskiej zachowany w Austrii. Wysoko na zachodniej ścianie trzy okna zamknięte łukiem pełnym powtarzają symbol Trójcy Świętej z fasady. Barokowy chór muzyczny niegdyś zasłaniał te okna i zmieniał klimat całego pomieszczenia. W 1949 roku opat Karl Braunstorfer nakazał jego usunięcie. Wielkie organy z 1804 roku, zbudowane przez nadwornego organmistrza Ignaza Kobera, zostały przeniesione do transeptu północnego. Na tym instrumencie grali zarówno Franz Schubert, jak i Anton Bruckner.

Photo: HeinzLW · CC BY-SA 3.0 at

Za transeptem architektura całkowicie zmienia swój charakter. Prezbiterium jest gotyckie, wysokie i pełne światła, ukończone w 1295 roku. Dziewięć kwadratowych przęseł o równej wysokości nadaje mu charakter hali, a nie odległej apsydy. Trzynastowieczne witraże należą do najpiękniejszych pozostałości sztuki średniowiecznej. Od momentu przybycia mnichów założycieli w 1133 roku aż do poświęcenia prezbiterium i budynku studziennego, średniowieczna kampania budowlana trwała około sto sześćdziesiąt dwa lata. Nazwiska mistrzów budowniczych nie dotrwały do naszych czasów.

Henry Kellner · CC BY-SA 4.0

Między drewnianymi stallami chórowymi wspólnota wciąż śpiewa. Chorał gregoriański po łacinie stanowi tu centrum życia monastycznego, rozbrzmiewając kilka razy dziennie. Opactwo od ponad ośmiuset lat jest austriackim centrum muzycznym. Dziś do wspólnoty należy prawie stu mnichów, co stanowi historyczny punkt szczytowy. W 2007 roku chór mnichów wziął udział w konkursie talentów zorganizowanym przez Universal Music, przesyłając wideo za pośrednictwem YouTube. Wytwórnia podpisała z nimi kontrakt, a wiosną 2008 roku zespół nagraniowy przybył do samej kaplicy opactwa. Płyta „Chant: Music for Paradise” wspięła się na listy przebojów w całej Europie. Do kwietnia 2009 roku sprzedała się na całym świecie w nakładzie około ośmiuset pięćdziesięciu tysięcy egzemplarzy. W samej tylko Austrii sześciokrotnie pokryła się platyną. Sława ta przyciągnęła tłumy z całego świata na południową modlitwę mnichów. Pojawiły się zaproszenia do telewizji, dopóki jeden z występów w niemieckim programie rozrywkowym nie wydał się braciom niegodny ich reguły. Wycofali się, a śpiew trwał nadal, tak jak przez wieki.

Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0

Krużganek jest osią całego klasztoru. Ukończony w 1240 roku, ten zadaszony ciąg komunikacyjny łączy kościół z pomieszczeniami codziennego użytku mnichów. Wokół jego cichego dziedzińca znajdują się sala kapitulna, sala pracy i budynek studzienny. Mnisi przechodzili tędy niezliczoną ilość razy dziennie, między modlitwą, pracą i posiłkami. Smukłe kolumienki wzdłuż przejścia wykuto z czerwonego marmuru. Na końcu galerii czeka krucyfiks, oświetlony na tle ściany.

Photo: Fotoalfred · CC BY-SA 4.0

Większość tutejszych przeszkleń jest malowana wyłącznie na szaro. Technika ta nazywa się grisaille i była preferowana przez cystersów. Postacie i jaskrawe kolory były eliminowane, dzięki czemu okna wpuszczały do wnętrza jak najwięcej światła. Niektóre z tych szyb pochodzą z XIII wieku. Z biegiem wieków warunki pogodowe odcisnęły swoje piętno na cennym szkle. W budynku studziennym kolory powracają.

Henry Kellner · CC BY-SA 4.0

To dziewięciokątne pomieszczenie wygląda jak kaplica i celowo zostało tak zbudowane. W średniowieczu było to jedyne źródło wody pitnej w klasztorze. Mnisi czerpali tu wodę i myli się w środku dnia pracy. W centrum stoi renesansowa fontanna w kształcie piramidy, odlana z ołowiu. Zwornik sklepienia przedstawia Chrystusa na tronie; oryginalna rzeźba w dębie przechowywana jest w muzeum opactwa. Przepych ten niósł ze sobą przemyślane przesłanie. Nawet zwykłe czynności, takie jak czerpanie wody, odbywają się na oczach Chrystusa. Dekoracja przypominała mnichom, aby służyli Bogu wszystkim i wszędzie.

C.Stadler/Bwag · CC BY-SA 4.0

Postacie na tych witrażach to rodzina, która za wszystko zapłaciła. Babenbergowie, margrabiowie, a później książęta Austrii, założyli Opactwo Heiligenkreuz i hojnie je uposażyli. Ich szczodrość ukształtowała rozwój klasztoru, a ich podobizny spoglądają z szyb. Historia rodu jest kontynuowana w Sali kapitulnej i nekropolii Babenbergów, gdzie znajdują się ich groby.

Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0