Wiener StaatsoperAudioprzewodnik

Witamy w Operze Wiedeńskiej. Ten monumentalny budynek był jedną z pierwszych wielkich konstrukcji wzniesionych przy nowej Ringstrasse, ogromnym projekcie urbanistycznym z końca XIX wieku. Budowę rozpoczęto w 1861 roku i trwała ona osiem lat, kończąc się uroczystą inauguracją w 1869 roku. Projekt odzwierciedla styl neorenesansowy, mający nawiązywać do architektonicznego złotego wieku włoskiego renesansu. Budynek nie cieszył się jednak początkowo popularnością wśród mieszkańców ani krytyków. Po podniesieniu poziomu ulicy przed budynkiem po zakończeniu prac, gmach opery wydawał się niższy niż zamierzano, co przyniosło mu okrutny przydomek 'zatopionej skrzyni skarbów'. To odrzucenie przez opinię publiczną miało tragiczny wpływ na twórców. Architekt Eduard van der Nüll odebrał sobie życie zaledwie dziesięć miesięcy przed otwarciem, a jego partner, August Sicard von Sicardsburg, zmarł na udar zaledwie kilka tygodni później. Żaden z nich nie dożył chwili, w której ich dzieło zaczęto celebrować jako ikonę architektury, którą jest dzisiaj. Proszę zwrócić uwagę na kunsztowne detale kamieniarskie oraz pięć łuków tworzących wielką loggię na wyższym poziomie.

Photo: Wiener Staatsoper GmbH · CC BY-SA 4.0

To zdjęcie z około 1900 roku stanowi okno na epokę cesarza Franciszka Józefa I, głównego inicjatora rozbudowy Wiednia. Na pierwszym planie widać brukowane ulice Ringstrasse, zanim zostały zdominowane przez nowoczesne pojazdy. Zamiast samochodów, przestrzeń zajmują tramwaje konne i przechodnie w strojach z epoki. Brak współczesnych elementów małej architektury pozwala dostrzec proporcje budynku w taki sposób, w jaki zamierzali to architekci. Opera była centralnym punktem ogromnego projektu urbanistycznego, który zastąpił dawne mury obronne miasta wielką aleją otoczoną instytucjami kulturalnymi i administracyjnymi. Projekt ten miał podkreślać status Wiednia jako światowej stolicy muzyki i sztuki. W momencie wykonania tego zdjęcia gmach stał się już centrum życia towarzyskiego Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Obecność tramwajów konnych podkreśla okres przejściowy, w którym miasto gwałtownie modernizowało swoją infrastrukturę, aby obsłużyć tłumy przybywające na wieczorne spektakle.

Unknown author · Public domain

Ten rysunek architektoniczny z 1885 roku zapewnia szczegółowy wgląd w boczną elewację gmachu, podkreślając powtarzalne łuki loggii oraz dekoracyjne detale kamieniarskie. Projekt został starannie przemyślany, aby nawiązywać do wielkości włoskiego renesansu – był to wybór, który sygnalizował ambicję Wiednia, by zostać uznanym za światowe centrum doskonałości muzycznej. Stosując klasyczne elementy, takie jak zaokrąglone łuki i ozdobne pilastry, architekci stworzyli poczucie ponadczasowości i stabilności. Studium to ukazuje złożone warstwy fasady, gdzie każde okno i gzyms traktowane są z taką samą dbałością o szczegóły, jak samodzielne dzieło sztuki. Łuki loggii były szczególnie ważne, ponieważ zapewniały gościom osłoniętą przestrzeń na zewnątrz podczas przerw, pozwalając im spoglądać na Ringstrasse. Kamieniarka obejmuje różnorodne tekstury i reliefy, które w ciągu dnia chwytają światło pod różnymi kątami. Rysunki te były niezbędne do zachowania spójności projektu podczas długiego, ośmioletniego okresu budowy, zapewniając precyzyjną realizację wizji Sicardsburga i van der Nülla.

van der Nüll und von Siccardsburg, Paul Lange, · Public domain

Znana jako Opernbrunnen, ta kamienna fontanna jest kluczowym elementem publicznej przestrzeni budynku. Zaprojektowano ją tak, aby uczynić wysoką sztukę wnętrz dostępną dla każdego przechodnia spacerującego wzdłuż Ringstrasse. Konstrukcję zdobią alegoryczne postacie reprezentujące główne filary opery: muzykę, taniec i dramat. Postacie te przedstawiono w klasycznych pozach, trzymające symbole związane z ich rzemiosłem. Na przykład postać reprezentująca muzykę często ukazywana jest z lirą lub podobnym instrumentem. Umieszczając te rzeźby na zewnątrz w formie funkcjonalnego elementu wodnego, architekci rozszerzyli kulturalny zasięg budynku poza płacącą publiczność wewnątrz audytorium. Fontanna służyła jako punkt spotkań towarzyskich w późnym XIX wieku i do dziś pozostaje punktem orientacyjnym dla odwiedzających. Jej obecność zapewnia efekt chłodzenia i chwilę estetycznej kontemplacji, zanim goście wejdą do wielkiego foyer. Kamień użyty do budowy fontanny został zaprojektowany tak, aby wytrzymać wiedeńskie warunki atmosferyczne, choć dekady pogody nadały mu charakterystyczny, postarzony wygląd.

Photo: Gryffindor · CC BY 2.5

Przestrzeń, którą Państwo widzą, nosi oficjalną nazwę Herbert-von-Karajan-Platz. Nazwano ją na cześć jednego z najsłynniejszych i najbardziej wpływowych dyrygentów XX wieku. Herbert von Karajan pełnił funkcję dyrektora artystycznego Opery Wiedeńskiej w latach 1956-1964 – był to okres często wspominany ze względu na wysokie standardy artystyczne i ambitne produkcje. Karajan był znany z dążenia do muzycznej perfekcji oraz wczesnego wdrażania nowych technologii w nagrywaniu i transmitowaniu opery. Plac ten pełni rolę istotnego punktu przejścia, kierując ludzi z tętniącej życiem Ringstrasse i wąskich uliczek historycznego centrum w stronę wyciszonej, złoconej atmosfery wnętrza opery. Często wypełniają go ludzie czekający na spektakle lub turyści podziwiający fasadę. Nazwanie tego miejsca imieniem Karajana w 1996 roku sprawia, że dziedzictwo jego przywództwa pozostaje widoczne dla każdego gościa. Obszar ten jest również popularnym miejscem transmisji na świeżym powietrzu w miesiącach wiosennych i jesiennych, kiedy to spektakle na żywo są wyświetlane na dużym ekranie dla publiczności.

Anton Nikiforov · CC BY 3.0

Fontanna ta poświęcona jest Loreley, mitycznej dziewczynie z Renu, której zniewalający śpiew miał wabić żeglarzy na zgubę wśród rzecznych skał. Centralna postać Loreley siedzi na szczycie budowli, spoglądając w dół na mniejsze figury u podstawy. Te dolne postacie często reprezentują żywioły rzeki oraz żeglarzy, którzy padli ofiarą jej uroku. Wybór tego mitologicznego motywu stanowi bezpośrednie nawiązanie do oper z epoki romantyzmu, które od dawna stanowią trzon repertuaru tego teatru, w szczególności do dzieł Richarda Wagnera. Mity reńskie i germański folklor stały się fundamentem narracyjnym dla jednych z najsłynniejszych dramatów muzycznych w historii. Umieszczając pomnik tej legendy przed teatrem, projektanci stworzyli tematyczny pomost do historii opowiadanych na scenie wewnątrz. Kunsztowne rzeźbienia fontanny i płynąca woda służą jako wizualna metafora płynnej, emocjonalnej natury muzyki wykonywanej w środku. Pozostaje ona jednym z bardziej popularnych detali rzeźbiarskich, którym zwiedzający przyglądają się z bliska.

Manfred Werner (Tsui) · CC BY-SA 4.0

Te wielkie schody są znaczącym artefaktem historycznym wewnątrz budynku. Choć znaczna część opery została zniszczona przez alianckie bombardowania w marcu 1945 roku, ten konkretny obszar przetrwał w dużej mierze nienaruszony, co czyni go rzadkim fragmentem oryginalnego wnętrza z 1869 roku. Schody wykonano z kilku rodzajów marmuru, co tworzy bogatą fakturę wizualną, dodatkowo podkreśloną przez ozdobne złocenia na balustradach i sufitach. Historycznie miejsce to służyło nie tylko jako droga na wyższe piętra; było główną sceną życia towarzyskiego. Podczas przerw wiedeńskie elity gromadziły się tutaj, aby pokazać się innym, prezentując swoje stroje i status społeczny. Lustra i szerokie spoczniki zostały zaprojektowane specjalnie po to, by ułatwiać te interakcje. Spójrz na sufit powyżej, aby zobaczyć freski, które po wojnie zostały starannie odrestaurowane, aby odpowiadały oryginalnym projektom. Skala i luksus tego miejsca miały przytłoczyć odwiedzających, sygnalizując, że wkroczyli do świata poświęconego najwyższym formom ludzkiej kreatywności i imperialnego prestiżu.

C.Stadler/Bwag · CC BY-SA 4.0

Nad tym wejściem można zobaczyć napis 'Logen-Aufgang', co oznacza 'Wejście do lóż'. W XIX wieku układ opery odzwierciedlał sztywną hierarchię społeczną Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Podczas gdy wyższe poziomy były dostępne dla ogółu społeczeństwa przez oddzielne wejścia, te wielkie schody były zarezerwowane wyłącznie dla osób wystarczająco zamożnych, by posiadać lub wynajmować prywatną lożę. Posiadanie loży było istotnym symbolem statusu, a wchodzenie przez te dedykowane portale zapewniało, że elity nie musiały mieszać się z tłumem zajmującym tańsze miejsca. Wystrój w tych strefach wejściowych jest wyraźnie bardziej wyrafinowany i luksusowy niż w innych częściach budynku, charakteryzując się polerowanym kamieniem i złoconymi akcentami. Dziś, choć bariery społeczne w dużej mierze zniknęły, a budynek jest otwarty dla wszystkich, te napisy i podziały architektoniczne pozostają przypomnieniem arystokratycznego rodowodu obiektu. Ilustrują one, w jaki sposób architektura była wykorzystywana do organizowania społeczeństwa i wzmacniania prestiżu dworu cesarskiego oraz jego otoczenia w szczytowym okresie ery Ringstrasse.

Photo: Abxbay · CC BY-SA 4.0

Zwróć uwagę na złocony monogram 'FJI' wyeksponowany w kamieniarce. Inicjały te oznaczają cesarza Franciszka Józefa I, który był głównym mecenasem i siłą napędową budowy opery. Pomimo ostrej krytyki ze strony opinii publicznej i trudności architektonicznych podczas ośmioletniego procesu budowy, cesarz pozostał niezłomnym zwolennikiem projektu. Jego osobiste wsparcie było kluczowe dla zapewnienia ogromnych funduszy wymaganych dla tak monumentalnego przedsięwzięcia. Franciszek Józef I postrzegał budowę instytucji przy Ringstrasse jako sposób na modernizację swojego imperium i zaprezentowanie jego potęgi kulturowej reszcie świata. Choć architekci Sicardsburg i van der Nüll musieli zmierzyć się z falą wczesnych negatywnych recenzji, cesarz ostatecznie docenił efekt końcowy. Monogram ten służy jako podpis jego władzy i znak cesarskiego wsparcia, które pozwoliło temu gmachowi stać się jednym z najważniejszych miejsc muzycznych w Europie. Złocenia na literach podkreślają ich znaczenie, zapewniając, że dziedzictwo habsburskiego patrona jest widoczne dla każdego gościa, który przechodzi obok.

Photo: Abxbay · CC BY-SA 4.0

Ta elegancka przestrzeń znana jest jako Foyer Schwind, nazwane na cześć malarza Moritza von Schwinda, który odpowiadał za jego bogatą dekorację. Foyer słynie ze sklepionych sufitów i ciągu fresków biegnących wzdłuż ścian. Obrazy te przedstawiają sceny z legendarnych oper, stanowiąc wizualny hołd dla arcydzieł wykonywanych na scenie zaledwie kilka metrów dalej. Schwind skupił wiele z tych prac na operach Wolfganga Amadeusza Mozarta, który jest kluczowy dla tożsamości tego teatru. Freski zostały namalowane w stylu podkreślającym dramaturgię i narrację, pomagając gościom przejść ze świata zewnętrznego w fikcyjne krainy teatru muzycznego. Detale architektoniczne foyer, w tym smukłe kolumny i ozdobne łuki, dopełniają dzieło Schwinda i tworzą wrażenie przebywania wewnątrz trójwymiarowej galerii. Dla wielu zwiedzających spacer przez to foyer jest punktem kulminacyjnym przerwy, oferującym szansę na zgłębienie historii, które od wieków definiują tradycję operową. Obrazy były pieczołowicie konserwowane, aby zachować ich żywe kolory i historyczną dokładność.

Photo: Joseolgon · CC BY-SA 4.0