Basiliek van Mariazell Audiogids in het Nederlands

Welkom in Mariazell, hoog in de bergen van Stiermarken. Deze basiliek is de belangrijkste bedevaartskerk van Oostenrijk en het enige heiligdom in de Duitstalige wereld dat wordt geëerd als nationaal sanctuarium. De gevel bevat de hele biografie van het gebouw in één oogopslag. Een slanke gotische toren uit de veertiende eeuw rijst op in het midden. Twee brede barokke torens flankeren deze, gebouwd toen de architect Domenico Sciassia de kerk vergrootte tussen 1644 en 1683. Een bescheiden kluizenaarswoning groeide uit tot een van de meest bezochte heiligdommen van Europa, en het gebouw toont elke fase van die groei. Sinds de twaalfde eeuw wordt in deze kerk een houten beeld van de Maagd vereerd.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0

De centrale toren is het oudste deel van de gevel. Een gotische kerk met een spitsboogportaal en deze toren van negentig meter stond al in de veertiende eeuw in Mariazell. Brand trof de kerk twee keer in de middeleeuwen, in 1420 en opnieuw in 1474. Het ergste gebeurde op Allerheiligenavond in 1827, toen het dak en alle drie de torenhelmen afbrandden. Het interieur van de kerk bleef gespaard voor de vlammen. Steenhouwers herstelden de schade tussen 1828 en 1830, en het nieuwe dak werd platter dan het oude, een eenvoudig zadeldak in plaats van de steile barokke vorm. De toren luidt nog steeds. De grote klok, de Grosse Mariazellerin, werd gegoten in 1950 en weegt ongeveer vijf en een halve ton, de zwaarste van Stiermarken.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0

De hoofdingang behoudt zijn gotische spitsboog en het beeldhouwwerk boven de deuropening vertelt een verhaal in steen. Het timpaan toont een koninklijke overwinning, waarvan het verhaal wordt verteld door de loden koning die bij de ingang staat. Deze deuropening markeert ook een ouder hoofdstuk. Volgens het verhaal leden markgraaf Hendrik van Moravië en zijn echtgenote rond 1200 aan hevige jicht. Gebeden tot Onze-Lieve-Vrouw van Mariazell genazen hen, en het dankbare echtpaar ondernam een bedevaart naar deze plek. Uit dank lieten zij de eerste stenen kerk bouwen op de plek van de houten kapel. Die stenen kerk zette Mariazell op weg om een bestemming te worden voor pelgrims van ver buiten het dal.

Photo: Uoaei1 · CC BY-SA 4.0

De levensgrote loden figuur van een gekroonde koning houdt een geschilderde beeltenis in zijn hand. Het is koning Lodewijk I van Hongarije, gegoten door de beeldhouwer Balthasar Moll in 1757. Zijn verhaal is de derde stichtingslegende van Mariazell. Volgens de legende stond Lodewijk tegenover een Turks leger dat in de meerderheid was, en bad hij tot de Maagd van Mariazell. De overwinning volgde. Als dank bouwde hij de gotische kerk, de spits die nog steeds boven de gevel uitsteekt, en schonk hij het Schatzkammerbild, de beeltenis van de schatkamer. Die beeltenis, zo gaat het verhaal, was in een droom tot hem gekomen, rustend op zijn borst. Aan de andere kant van het portaal staat markgraaf Hendrik van Moravië, de andere grote weldoener van het heiligdom.

Photo: Rollroboter · CC BY-SA 4.0

De Gnadenkapelle staat in het hart van de basiliek, en de stichtingslegende hoort precies bij deze plek. In 1157, zo gaat het verhaal, werd een monnik genaamd Magnus vanuit de abdij van St. Lambrecht gestuurd om de mensen in dit dal te dienen. Een rots blokkeerde zijn pad. Hij zette het kleine Mariabeeldje dat hij bij zich droeg neer, en de rots spleet open, waardoor de weg vrijkwam. Op een nabijgelegen heuvel plaatste hij het beeldje op een boomstam en bouwde er een houten cel omheen, een kapel en een woning in één. De naam Mariazell betekent Maria in de cel, en de kapel staat nog steeds op de plek waar die eerste cel stond. De traditie noemt december 1157 als stichtingsdatum. Het zilveren hek dat de kapel afsluit was een geschenk van keizer Frans I en keizerin Maria Theresia in 1756, voor het zeshonderdjarig bestaan van de kerk. Een machtige dubbele adelaar bekroont het, het embleem van de Habsburgers, die het heiligdom als hun eigendom claimden.

Photo: Inge-Lyubov~commonswiki · CC BY-SA 3.0

In het zilveren heiligdom, klein maar stralend, bevindt zich de schat zelf. Het Gnadenbild is een uit lindenhout gesneden Madonna met Kind, slechts achtenveertig centimeter groot, in de laat-romaanse stijl van de dertiende eeuw. Zij wordt de Magna Mater Austriae genoemd, de Grote Moeder van Oostenrijk. Gekroond en gehuld in heldere ceremoniële kleding oogt zij nauwelijks haar leeftijd. De garderobe is een levende traditie. Elk jaar krijgt het beeld een nieuw, prachtig ontworpen genadekleed. Meer dan honderdvijftig van deze kleden zijn bewaard gebleven, hetzij tentoongesteld in de schatkamer, hetzij zorgvuldig geconserveerd. Veel daarvan werden geschonken als ex-voto's, dankgeschenken of door welgestelde donateurs. Het ontwerpen van een genadekleed wordt vandaag de dag nog steeds beschouwd als een grote eer.

Photo: Launus · CC BY-SA 4.0

Sciassia's barokke campagne vormde de binnenkant evenveel om als de buitenkant. Het oude middenschip werd verlengd en verbreed tot een brede hallenkerk. Twaalf zijkapellen flankeren de muren, zes aan de noordkant en zes aan de zuidkant, elk met een eigen altaar en een eigen wijding. Het ontwerp diende bovenal de pelgrims. Het brede middenschip bood plaats aan de menigte die naar het heiligdom toog. De kapellen boden individuele pelgrims een plek voor stille devotie bij het altaar van de heilige van hun keuze. De fresco's en de inrichting van elke kapel verwijzen naar de heilige die er wordt geëerd.

P. Stanka · CC BY-SA 4.0

Elk van de twaalf kapellen bevat een barok altaar van rood marmer, allemaal vervaardigd volgens hetzelfde ontwerp. Ze kwamen uit het atelier van Carlo Gianollo, die werkte naar ontwerpen van Domenico Sciassia zelf. Dit exemplaar is gewijd aan de Heilige Drie-eenheid. Het altaarstuk toont Christus, God de Vader en de duif van de Heilige Geest boven de blauwe aardbol, omringd door engelen. Smeedijzeren hekken van rond 1675 sluiten elke kapel af van het middenschip, zodat pelgrims er binnen ongestoord konden bidden. Kaarsen staan gereed voor het altaar in messing houders.

Photo: Rollroboter · CC BY-SA 4.0

Bij de viering, waar het middenschip en het transept elkaar ontmoeten, klimt de blik omhoog de koepel in. Sciassia's campagne voegde deze koepel toe aan de oostkant, het scharnierpunt tussen de oude gotische hal en de nieuwe barokke kerk. Licht valt door de lantaarn op de top naar binnen. Stucwerk slingert zich rond ovale fresco's van figuren in zachte rode en blauwe tinten, boven elkaar gelaagd richting de opening. Marmeren heiligen flankeren de verdiepingen daaronder. Vanuit het sobere gotische steenwerk van het middenschip tilt de koepel het interieur op tot een barokke hemelvoorstelling.

Photo: Rollroboter · CC BY-SA 4.0

Het sanctuarium aan de oostkant dient nog steeds zijn oorspronkelijke doel. Tussen 1992 en 2007 onderging de gehele basiliek een algehele restauratie, net op tijd voltooid voor een groot jubileum. In die septembermaand kwam paus Benedictus de Zestiende naar Mariazell voor het 850-jarig jubileum van het heiligdom en kende hij er de Gouden Roos aan toe, een hoge pauselijke onderscheiding. Het schone pleisterwerk, het gepolijste marmer en het stralende goud van het sanctuarium tonen de zorg die achter die campagne schuilt. Dit is geen museumstuk maar een functionerende altaarruimte, gereedgehouden voor de pelgrims die nog steeds de banken vullen. De Gouden Roos behoort tot de hoogste eerbewijzen die een paus aan een heiligdom kan schenken.

Photo: Nxr-at · CC BY-SA 4.0