Parc GüellAudiogids

Deze twee opvallende gebouwen bij de ingang waren oorspronkelijk ontworpen als de woning van de opzichter en het administratiekantoor van het park. Gaudí, een groot bewonderaar van de opera 'Hänsel und Gretel' van Engelbert Humperdinck, gaf ze bewust een 'eetbaar' uiterlijk dat doet denken aan peperkoekhuisjes. Let op het ontbreken van rechte lijnen en de golvende daken die eruitzien alsof ze met een dikke laag suiker zijn bestrooid. Deze grillige vormentaal dient als de drempel naar wat een enorm luxe landgoed moest worden. Eusebi Güell, naamgever van het park, voorzag een omheinde gemeenschap met zestig luxe woningen voor de elite van Barcelona. Het project werd echter een grote commerciële teleurstelling en deze twee bouwwerken waren een van de weinige gebouwen die ooit op het terrein werden voltooid. Vandaag de dag vormen ze het meest herkenbare toegangspunt tot het park en tonen ze Gaudí's vermogen om functionele architectuur te combineren met fantasierijke, organische vormen die de traditionele bouwconventies uitdagen. De gebouwen markeren het begin van een reis naar een ruimte waar natuur en architectuur naast elkaar bestaan zonder de rigide beperkingen van typische stadswijken.

Photo: Txllxt TxllxT · CC BY-SA 4.0

Het dak is voorzien van een opvallend staaltje 'trencadís', een mozaïektechniek die Gaudí populair maakte door gebruik te maken van gebroken scherven van keramiek, glas en marmer. In plaats van dure nieuwe materialen te kopen, gaf hij de voorkeur aan duurzaamheid en economie, waarbij hij vaak restpartijen of afgedankte stukken van lokale tegelwinkels gebruikte. Deze fragmenten werden nauwgezet gerangschikt om de complexe, gebogen oppervlakken van het gebouw te bedekken, inclusief de paddenstoelvormige schoorsteen die bovenop prijkt. Hoewel het effect zeer decoratief en kleurrijk is, diende het een cruciaal praktisch doel. De gladde keramische laag fungeerde als een duurzame, waterdichte schil die de onregelmatige structurele vormen eronder beschermde tegen de elementen. Deze aanpak stelde Gaudí in staat om vloeiende, organische vormen te creëren die met traditionele platte tegels nooit mogelijk waren geweest. Door afval om te vormen tot kunst, creëerde hij een kenmerkende esthetiek die het Catalaans modernisme definieerde en tegelijkertijd een baanbrekende interesse in vindingrijkheid toonde. De veranderende kleuren en patronen variëren afhankelijk van de stand van de zon, waardoor het dak lijkt te bewegen tegen de lucht en het licht op een manier reflecteert die met massieve oppervlakken niet te bereiken is.

Andrew Moore from Johannesburg, South Africa · CC BY-SA 2.0

Twee ronde mozaïekmedaillons op de muur dragen de naam van het landgoed, waarbij het woord 'Park' opvallend genoeg met een 'k' wordt gespeld in plaats van het Catalaanse 'Parc' of het Spaanse 'Parque'. Deze keuze was bewust, aangezien het project diep beïnvloed was door de Engelse 'Garden City'-beweging van het einde van de 19e eeuw. Eusebi Güell wilde een omheinde gemeenschap in Britse stijl creëren voor de hogere klasse van Barcelona, als een gezond, natuurrijk toevluchtsoord weg van het industriële centrum. Hij voorzag een verfijnde buurt waar bewoners konden genieten van zowel moderne voorzieningen als behouden landschappen. Er zit een stille ironie in het feit dat deze permanente merknamen vandaag de dag nog steeds zichtbaar zijn, ondanks het feit dat het luxe woningbouwproject een totale commerciële ramp was. Van de zestig geplande villa's werden er slechts twee verkocht en het landgoed werd uiteindelijk een openbaar stadspark. Deze medaillons dienen als een blijvende herinnering aan de oorspronkelijke bedoeling van het land: een privé-utopie die nooit helemaal van de grond kwam, maar wel een buitengewone architecturale speeltuin achterliet waar iedereen van kan genieten. De branding weerspiegelt nog steeds Güells kosmopolitische ambities voor een stad die tijdens zijn leven in hoog tempo uitbreidde en moderniseerde.

Fred Romero · CC BY 2.0

De onderste delen van de toren zijn voorzien van ingewikkelde blauw-witte tegelpatronen die het traditionele Catalaanse vakmanschap tonen. Let op de chevron-ontwerpen en geometrische vormen, die met een vloeiende precisie zijn aangebracht die afwijkt van de rigide, platte oppervlakken van de typische architectuur. Gaudí gebruikte dit glinsterende keramiek om een sterk visueel contrast te creëren met de ruwe, onbewerkte bruine steen die voor de hoofdmuren werd gebruikt. Deze tegenstelling was niet louter decoratief; het was een bewuste techniek om de gebouwen te laten lijken alsof ze op organische wijze uit de aarde tevoorschijn kwamen. De overgang van de ruige, bergachtige steen naar het verfijnde, lichtreflecterende keramiek bootst de groeipatronen in de natuur na. Door deze materialen te mengen, overbrugde Gaudí de kloof tussen de natuurlijke omgeving van de heuvel en de sterk gestileerde, door mensen gemaakte structuren. De reflecterende kwaliteit van de blauwe tegels helpt ook om natuurlijk licht op te vangen en te weerkaatsen, waardoor de bouwwerken een gevoel van lichtheid en helderheid krijgen dat gedurende de dag verschuift naarmate de zon over het park trekt, waardoor de voet van de toren bijna vloeibaar lijkt in vergelijking met de zware steen erboven.

Georges Jansoone (JoJan) · CC BY 3.0

Dit figuur, in de volksmond bekend als 'El Drac' of 'de draak', is in werkelijkheid een salamander, een traditioneel symbool van vuur en alchemie. Dit iconische beeldhouwwerk is een meesterwerk van constructie en decoratie. De interne vorm werd gebouwd met baksteen en mortel, die vervolgens minutieus werd bedekt met een levendige, veelkleurige huid van gebroken keramische tegels. Naast de artistieke waarde diende de salamander oorspronkelijk een vitaal praktisch doel voor de woonwijk. Tijdens het begin van de 20e eeuw was het een werkende fontein. Wanneer het enorme reservoir van 1.200 kubieke meter, verborgen onder de kolommen erboven, tijdens regenbuien overstroomde, spoot het overtollige water door de mond van het wezen. Hierdoor werd het beeldhouwwerk direct geïntegreerd in het geavanceerde waterafvoer- en opvangsysteem van het park. Door een noodzakelijk stuk infrastructuur om te vormen tot een gevierd openbaar monument, toonde Gaudí zijn overtuiging dat zelfs functioneel nut mooi moet zijn. Het is sindsdien een centraal punt geworden voor bezoekers en vertegenwoordigt het snijvlak van mythologie, vakmanschap en innovatieve techniek dat dit hele architecturale landschap definieert. De hagedis rust langs de centrale trap en begroet elke bezoeker die naar het hart van het park klimt.

Photo: Enfo · CC BY-SA 3.0 es

Wanneer u dichter bij het gezicht van de salamander komt, kunt u het ongelooflijke detail waarderen dat met de trencadís-techniek is bereikt. Let op de uitpuilende ogen en de ronde, driedimensionale kenmerken van de snuit. Deze rondingen waren moeilijk weer te geven met keramiek, maar het team van Gaudí gebruikte zeer kleine, onregelmatige fragmenten om de krappe radii van het gezicht van het wezen te navigeren. Dit vakmanschap heeft ertoe bijgedragen dat het figuur de officieuze mascotte van Barcelona is geworden. Het overleven ervan ging echter niet zonder uitdagingen. In 2007 raakte het beeldhouwwerk ernstig beschadigd door vandalen die een metalen staaf gebruikten. De daaropvolgende restauratie was een nauwgezet proces waarbij experts 100 jaar oude scherven moesten vinden die perfect pasten bij de oorspronkelijke kleuren en texturen van het eeuwenoude werk. Omdat het mozaïek is gemaakt van unieke, onregelmatige stukken, is het vervangen van een sectie veel moeilijker dan het simpelweg vervangen van standaardtegels. De succesvolle reparatie zorgt ervoor dat het gezicht van de salamander nog steeds uitkijkt over de toegangstrap, net zoals toen het voor het eerst werd onthuld, en bewaart een van de meest geliefde beelden van de stad. De mond blijft licht geopend, ooit het uitgangspunt voor het complexe hydraulische overloopsysteem van het park.

Photo: Grey Geezer · CC BY-SA 4.0

Deze grote ruimte, bekend als de Hypostyle Zaal, was oorspronkelijk ontworpen om te dienen als de lokale marktplaats voor de mensen die in de woonwijk woonden. Om het commerciële gebied een gevoel van grandeur en duurzaamheid te geven, koos Gaudí voor de Dorische orde, verwijzend naar klassieke Griekse tempels en waardoor de ruimte bijna heilig aanvoelt. De zaal wordt ondersteund door een 'bos' van zesentachtig massieve kolommen die het grote open plein direct erboven dragen. Als u naar de kolommen aan de rand kijkt, ziet u misschien dat ze iets naar binnen hellen. Dit was geen fout, maar een slimme technische truc. Deze schuine zuilen waren ontworpen om het zijdelingse gewicht en de druk van het enorme zandplein en de zware banken die erbovenop staan beter te ondersteunen. Door af te wijken van de strikt verticale lijnen van de klassieke architectuur, creëerde Gaudí een stabielere structuur die in staat is om de unieke spanningen van de heuvel aan te kunnen. De hoogte en schaal van de zaal waren bedoeld om de lucht in beweging te houden, wat zorgde voor een koele en beschutte omgeving voor handelaren en kopers, zelfs in het midden van de zomer, en een overgang vormde van de lichte buitenentree naar het schaduwrijke centrum van het park.

Photo: Enfo · CC BY-SA 3.0

Hoewel deze kolommen massieve stenen steunen lijken, dienen ze in feite een verborgen, functioneel doel als onderdeel van het geavanceerde irrigatiesysteem van het park. Wanneer het regende op het met zand bedekte Natuurplein erboven, fungeerde het zand als een natuurlijk filter voor het water. Het vocht sijpelde door de vloer van het plein en stroomde door de holle centra van deze kolommen naar beneden. Dit water werd vervolgens opgevangen in een enorme ondergrondse cisterne, die een capaciteit heeft van ongeveer 1.200 kubieke meter. Dit opgeslagen regenwater werd gebruikt om de uitgestrekte tuinen van het park te irrigeren en de fonteinen te onderhouden, inclusief de beroemde salamander bij de ingang. Gaudí's ontwerp was een opmerkelijk voorbeeld van duurzame stedelijke techniek, gecreëerd lang voordat dergelijke concepten standaard werden in de moderne architectuur. Door waterbeheer te integreren in de structuur van het gebouw zelf, zorgde hij ervoor dat het park zelfs in het droge mediterrane klimaat weelderig kon blijven. Het systeem was zo goed ontworpen dat het decennialang bleef functioneren, wat bewijst dat praktische infrastructuur naadloos kan worden vermengd met zeer decoratieve en symbolische omgevingen. De kolommen zijn in feite de leidingen van een enorme, levende fontein die de hele heuvel omvat.

Photo: Enfo · CC BY-SA 3.0

Het golvende plafond boven u is bedekt met een uniforme laag witte trencadís, die een zeer specifiek praktisch doel dient. Omdat de zaal was ontworpen als marktplaats, moest deze helder en zichtbaar zijn. Het witte mozaïek werd specifiek gekozen vanwege het vermogen om het beperkte natuurlijke licht dat van de zijkanten binnenkomt te reflecteren, waardoor het hele gebied goed verlicht en koel blijft. Terwijl u het plafond scant, zult u bepaalde gebieden opmerken waar kolommen opvallend ontbreken. Dit was een bewuste ontwerpkeuze om grotere, open ruimtes te creëren waar marktkramen zonder obstructie konden worden opgezet. Deze 'leegtes' in het kolomrooster zorgen voor een flexibeler gebruik van de ruimte, terwijl de gebogen, koepelvormige vormen erboven het gewicht verdelen naar de omliggende zuilen. Het gebruik van gebroken witte tegelstukken creëert een glinsterende, niet-uniforme textuur die voorkomt dat het grote oppervlak plat of zwaar aanvoelt. Het toont Gaudí's toewijding aan het gebruik van licht en vorm om de ervaring van de mensen die de ruimte gebruiken te verbeteren, waardoor een structureel plafond een actief onderdeel wordt van de sfeer van de zaal. Het plafond ziet eruit als een golvend veld van wolken dat wordt ondersteund door de kolommen eronder.

Photo: Enfo · CC BY-SA 3.0

In de ruimtes waar kolommen werden weggelaten, ontwierp Gaudí's medewerker, Josep Maria Jujol, vier grote ronde mozaïekmedaillons. Elk ervan vertegenwoordigt een van de vier seizoenen of de cycli van de maan. Als u goed naar deze zonachtige kleuruitbarstingen kijkt, zult u zien dat ze uit meer bestaan dan alleen traditionele tegels. Jujol was een meester in het gebruik van 'gevonden voorwerpen' in zijn kunst, lang voordat het een erkende stroming werd. Hij verwerkte gebroken glazen flessen, scherven van afgedankte keramische borden en zelfs segmenten van kleipijpen in deze composities. Dit creatieve hergebruik van materialen geeft de mozaïeken een diepte en textuur die volkomen uniek is. De levendige gelen, blauwen en groenen waren bedoeld om de uitgestrekte witte tegels te doorbreken en een laag hemelse symboliek aan de marktplaats toe te voegen. Deze stukken benadrukken de nauwe samenwerking tussen Gaudí en Jujol, waarbij Jujol vaak het voortouw nam bij het meest ingewikkelde en experimentele kleurwerk van het park. De resulterende medaillons zien eruit als hemellichamen die bevroren zijn in de witte 'lucht' van het marktplafond en vieren de natuurlijke ritmes van de wereld. Ze bieden energieke focuspunten in de verder monochrome bovenste regionen van de zaal.

Bartlomiej C(Barteck) · CC BY-SA 3.0