Casa MilàAudiogids

Welkom bij Casa Milà, een gebouw dat meer lijkt op een levend organisme dan op een traditioneel appartementencomplex. Toen de bouw in 1906 begon voor de zakenman Pere Milà en zijn vrouw Roser Segimon, veroorzaakte het nogal wat schandaal. De ruwe, golvende kalkstenen gevel was zo anders dan de klassieke gebouwen in de buurt dat de lokale bevolking het spottend 'La Pedrera' noemde, oftewel 'De Steengroeve'. Ze vonden het rauwe, primitieve uiterlijk lelijk en onaf. Toch schuilt er onder dit onconventionele exterieur een staaltje revolutionaire techniek. In tegenstelling tot de meeste gebouwen uit die tijd, draagt de gevel hier niet het gewicht van de verdiepingen. In plaats daarvan fungeert het als een zelfdragende 'vliesgevel' die is bevestigd aan een interne structuur van ijzeren zuilen en balken. Deze innovatie gaf Antoni Gaudí de vrijheid om dragende muren aan de buitenkant weg te laten, waardoor hij de steen kon vormgeven in deze continue, golfachtige ritmes. Kijk eens naar het gebouw en zie hoe het oppervlak lijkt te rimpelen, als een nabootsing van de beweging van de Middellandse Zee of de welvingen van een bergketen. De gevel is opgebouwd uit grote blokken kalksteen uit nabijgelegen groeves, die ter plaatse met de hand werden bewerkt om ervoor te zorgen dat de overgang van de ene steen naar de andere naadloos blijft.

Photo: Alberto-g-rovi · CC BY 4.0

Vanaf dit uitkijkpunt op de kruising van twee grote straten wordt het enorme volume van Casa Milà duidelijk. Het kostte zes jaar intensieve arbeid om de visie van Gaudí te realiseren, waarbij het project uiteindelijk in 1912 werd voltooid. Het gebouw is ongeveer 30 meter hoog, een hoogte die destijds als behoorlijk gedurfd werd beschouwd voor een woonproject. Als u naar de top van de gevel kijkt, ziet u misschien een ruimte die wat leeg aanvoelt. Oorspronkelijk was Gaudí van plan om het gebouw te bekronen met een vier meter hoog standbeeld van de Maagd Maria, omringd door twee aartsengelen. Dit religieuze middelpunt werd echter nooit geplaatst. Tijdens de 'Tragische Week'-rellen van 1909 werd Barcelona in de greep gehouden door gewelddadige antiklerikale protesten. Uit angst dat zo'n prominent religieus symbool hun huis tot doelwit zou maken voor brandstichting of vandalisme, besloot de familie Milà het standbeeld te annuleren. Gaudí was naar verluidt zo teleurgesteld door dit besluit dat hij bijna volledig uit het project was gestapt. Vandaag de dag dient de afwezigheid van dat standbeeld als een stille herinnering aan de sociale en politieke spanningen die in de stad sudderden, zelfs terwijl dit architecturale meesterwerk verrees.

Photo: Txllxt TxllxT · CC BY-SA 4.0

Terwijl u de stenen golven van de gevel bekijkt, worden uw ogen getrokken naar de donkere, ingewikkelde vormen van de balkons. Er zijn er in totaal 33, en elk exemplaar is een uniek kunstwerk. Deze waren het werk van Josep Maria Jujol, een van Gaudí's meest getalenteerde en frequente medewerkers. Hoewel Gaudí de structuur van het gebouw ontwierp, gaf hij Jujol aanzienlijke creatieve vrijheid om deze ijzeren elementen te vervaardigen. In een vroeg voorbeeld van upcycling werkte Jujol direct in de smederij met schroot, afgedankte ijzeren staven en gerecyclede machineonderdelen. Hij draaide, hamerde en laste deze materialen tot complexe, organische vormen die scherp afsteken tegen de zware, massieve kalksteen erachter. Veel waarnemers zien een duidelijke verwijzing naar het onderwaterleven, waarbij het ijzer lijkt op verwarde massa's zeewier of kustplanten die door de zon zijn uitgedroogd. Anderen zien abstracte, kalligrafische patronen. De manier waarop het ijzer zich aan de steen vastklampt, doet denken aan een parasitaire plant die op een rotswand groeit. Omdat elk balkon individueel met de hand is gemaakt, is geen enkel patroon hetzelfde, wat het idee versterkt dat dit gebouw bedoeld was om de chaotische en gevarieerde schoonheid van de natuur na te bootsen.

Photo: Poniol60 · CC BY-SA 4.0

Wanneer u dichter bij de balkons komt, ziet u het ongelooflijke vakmanschap dat bij de creatie ervan is gebruikt. Jujol en Gaudí deelden de filosofie dat de natuur zichzelf nooit perfect herhaalt, en zij pasten dit 'organische' principe toe op elke centimeter van het ijzerwerk. Let op hoe sommige delen zijn opgebouwd uit dunne, gedraaide staven die een netachtig gaas vormen, terwijl andere zijn gehamerd tot platte, brede platen die lijken op de grote bladeren van een waterplant. Het metaal is zo bewerkt dat het er breekbaar en door de wind gevormd uitziet, waardoor de realiteit van het enorme gewicht en de kracht verborgen blijft. U kunt de individuele sporen van de hamer zien en de manier waarop het ijzer is verhit en afgekoeld om een gevarieerd, tactiel oppervlak te creëren. Deze chaotische groei van ijzer dient niet alleen een esthetisch doel; het biedt ook verschillende niveaus van privacy en schaduw voor de bewoners binnen. Van een afstand lijken het misschien willekeurige kluwens, maar van dichtbij kunt u de weloverwogen compositie van elke curve en scherpe rand waarderen. Het samenspel van licht en schaduw door deze onregelmatige openingen creëert gedurende de dag verschuivende patronen op de stenen gevel, waardoor het gebouw nog meer aanvoelt als een ademende, veranderende entiteit.

Photo: DagafeSQV · CC BY-SA 3.0

De hoofdingang aan de Passeig de Gràcia is een meesterwerk in het combineren van zware beveiliging met etherische schoonheid. Gaudí haalde voor dit ontwerp inspiratie uit de natuurlijke wereld, in het bijzonder uit de delicate, geaderde structuur van vlindervleugels en de microscopische celpatronen in planten. De poorten bestaan uit honderden onregelmatige, ronde openingen van verschillende groottes, die allemaal bij elkaar worden gehouden door een stevig ijzeren frame. Dit cellulaire ontwerp zorgt ervoor dat een enorme hoeveelheid natuurlijk licht de diepe binnenplaats kan binnenstromen, waardoor de ingang niet aanvoelt als een donkere tunnel. Tegelijkertijd biedt de dichtheid van het patroon een scherm voor de bewoners, waardoor zij naar buiten kunnen kijken terwijl het voor voorbijgangers op de drukke straat moeilijk is om direct in de privéhal te kijken. Ondanks hun enorme omvang en gewicht hebben de poorten een bijna gewichtloze kwaliteit, alsof het een levend membraan is dat over de stenen opening is gespannen. Ze dienen als overgangspunt en verplaatsen u van het rigide, stedelijke raster van de stad naar de vloeiende, organische wereld die Gaudí binnen heeft gecreëerd. Let op de manier waarop het ijzer buigt om de stenen boog te ontmoeten, waarbij het dezelfde golvende lijnen volgt die overal in de rest van de gevel te vinden zijn.

Photo: C messier · CC BY-SA 4.0

Deze brede, gewelfde ingang was een radicale afwijking van de residentiële normen van 1906. Waar de meeste luxe appartementencomplexen vereisten dat bewoners op straat uitstapten, was Casa Milà een van de eerste in Barcelona die een volledig functionele ondergrondse garage integreerde. Dit portaal was specifiek op schaal gemaakt zodat bewoners hun paardenkoetsen of hun gloednieuwe, vroege automodellen direct de binnenplaats in konden rijden. Eenmaal binnen bood de ruime, cirkelvormige ruimte genoeg plek voor een voertuig om te keren. Bewoners konden direct bij de basis van hun persoonlijke lift of trap worden afgezet, beschermd tegen het weer en het oog van het publiek. Deze focus op een naadloze, private overgang van de stad naar de woning was een kenmerk van de luxe status van het gebouw. De garage zelf bevond zich in de kelder en was bereikbaar via een hellingbaan, wat voor die tijd een baanbrekend stukje stedelijke techniek was. Zelfs vandaag de dag voelt de schaal van deze ingang indrukwekkend aan, een herinnering dat Gaudí niet alleen een dromer van organische vormen was, maar ook een zeer praktische architect die anticipeerde op de technologische verschuivingen die de komende eeuw zouden bepalen.

Photo: Xavier Badia Castellà · CC BY-SA 3.0

Het betreden van de binnenplaats voelt als het stappen in een verborgen oase. Gaudí ontwierp deze ruimte, samen met een tweede, kleinere binnenplaats, om te fungeren als de 'longen' van het hele gebouw. Aan het einde van de 19e eeuw stonden de meeste appartementencomplexen in Barcelona erom bekend dat ze donkere, vochtige en slecht geventileerde binnenkamers hadden. Gaudí bracht hierin een revolutie teweeg door het volledige vloerplan rondom deze twee lichtschachten te centreren. Dit zorgde ervoor dat elke kamer in het huis, zelfs de vertrekken van het personeel en de keukens, toegang had tot natuurlijk licht en frisse lucht. Als u naar de muren rondom de binnenplaats kijkt, ziet u wellicht een subtiele kleurverandering. De muren zijn geschilderd met een verloop dat verschuift van donkere tinten aan de onderkant naar lichtere, meer reflecterende tinten aan de bovenkant. Dit was een strategische keuze om de reflectie van zonlicht naar de lagere verdiepingen te maximaliseren. De muren zijn bovendien versierd met muurschilderingen van bloemen en planten, wat het idee versterkt dat dit een natuurlijke buitenruimte is die naar het hart van de woning is gebracht. Deze toewijding aan gezonde, lichte woonruimtes was een van de meest vooruitstrevende aspecten van het ontwerp van het gebouw, waarbij het welzijn van de bewoners voorrang kreeg boven traditionele architecturale indelingen.

Kyle Taylor from London, 84 Countries · CC BY 2.0

In het midden staan en omhoog kijken biedt een uniek perspectief op Gaudí's meesterschap in licht en geometrie. De muren van de binnenplaats rijzen niet op in vlakke wanden; in plaats daarvan volgen ze hetzelfde golvende ritme als de buitengevel. Dit creëert een gevoel van constante beweging, alsof het gebouw een uitgeholde boomstam of een natuurlijke zeegrot is. Verspreid over de gevel en de twee binnenplaatsen bevinden zich in totaal 150 ramen, elk strategisch geplaatst om de bewegende zon op te vangen. Het hele gebouw beslaat een enorm oppervlak van 1.835 vierkante meter, maar voelt nooit beklemmend aan dankzij deze uitgestrekte lichtschachten. De ramen variëren in grootte en vorm, wat een visuele melodie creëert die de verticaliteit van de ruimte doorbreekt. Merk op hoe de kozijnen rondom de ronde opening lijken te rimpelen. Dit ontwerp was niet alleen esthetisch bedoeld; door de muren te buigen, vergrootte Gaudí het beschikbare oppervlak voor ramen, waardoor er nog meer licht tot diep in het binnenste van het blok kon doordringen. Vanaf hier beneden voelt het stukje blauwe lucht daarboven als een onderdeel van de architectuur zelf, omlijst door de stenen rondingen en het verfijnde smeedwerk van het dakterras.

Kyle Taylor from London, 84 Countries · CC BY 2.0

Iu Pascual Rodés · 1909

De lobby dient als een brug tussen de drukke straat buiten en het privé-heiligdom van de woning. Om deze overgang te vergemakkelijken, gaf Gaudí opdracht voor een reeks levendige, op de natuur geïnspireerde muurschilderingen die de muren en plafonds bedekken. Deze schilderingen waren sterk beïnvloed door de Metamorfosen van Ovidius, een klassiek gedicht dat het thema van transformatie verkent. U ziet dromerige kleuren – zachtroze, diepgroen en glinsterend goud – die in elkaar overvloeien om weelderige bloemmotieven en mythologische figuren uit te beelden. Het doel was om de bewoner het gevoel te geven door een magisch bos of een tuinpaviljoen te lopen in plaats van door een stadsgebouw. De scènes zijn niet rigide afgebakend, maar vloeien in elkaar over, vergelijkbaar met de manier waarop licht door bomen filtert of hoe klimop tegen een muur groeit. Dit gebruik van kleur en mythologie voegt een laag van verhaal en verwondering toe aan de entree. Het onderstreept Gaudí's overtuiging dat architectuur een zintuiglijke ervaring moet zijn die de menselijke geest verbindt met de tijdloze ritmes van de natuur. Elke penseelstreek was bedoeld om bij te dragen aan de algehele harmonie van het gebouw, zodat zelfs de meest functionele ruimtes doordrenkt voelden van artistieke intentie.

Jaume Meneses · CC BY-SA 2.0

Wie het plafond van dichterbij bekijkt, ziet de minutieuze details van de beschilderde decoratie. De kunstenaars gebruikten een specifieke penseeltechniek om een 'tapijteffect' te creëren, waardoor het vlakke pleisterwerk een rijke, textielachtige uitstraling krijgt. Dit was niet zomaar een decoratieve toevoeging; het was een essentieel onderdeel van Gaudí's filosofie van het 'totaalkunstwerk'. Hij geloofde dat elk element van een gebouw — van de massale stenen gevel tot het kleinste geschilderde detail op een plafond — dezelfde organische taal moest spreken. De patronen die u hier ziet, met hun krullende ranken en bloeiende bloemen, vormen een echo van het smeedijzer van de balkons en de golfachtige rondingen van de muren. Door het schilderwerk zo nauw te integreren met de architectuur, creëerde Gaudí een ruimte die verenigd en meeslepend aanvoelt. Deze aandacht voor detail zorgde ervoor dat het thema van het gebouw consistent bleef, ongeacht het gebruikte medium. Het zachte, gevlekte licht in de hal vangt de textuur van het plafond, waardoor de bloemmotieven licht lijken te wiegen, alsof het echte planten zijn die in een zacht briesje staan. Het is deze laag van detail die een eenvoudige entreehal transformeert in een samenhangende, levende omgeving.

Kyle Taylor from London, 84 Countries · CC BY 2.0