Old Town HallAudiogids

Welkom bij het Oude Stadhuis, een van de historisch meest belangrijke architecturale complexen van de stad. Wat u hier ziet is geen enkel, uniform gebouw, maar een reeks onderling verbonden koopmanshuizen die de stad door de eeuwen heen heeft aangekocht. Dit proces begon in 1338 toen de stad het Volflin-huis verwierf, waarmee het centrum van het gemeentelijk bestuur officieel werd gevestigd. De daaropvolgende 600 jaar bleef deze plek de zetel van de gemeenteraad en was het getuige van de politieke en sociale evolutie van Praag. De enorme stenen toren, voltooid in de 14e eeuw, domineert de skyline. Ten tijde van de bouw was dit de hoogste toren van de stad en diende deze als strategisch uitkijkpunt voor brandwachten en defensie. Na verloop van tijd breidde het stadhuis uit naarmate de raad aangrenzende panden opkocht, wat resulteerde in de eclectische mix van gotische, renaissancistische en barokke stijlen die u vandaag de dag ziet. Deze evolutionaire architectuur weerspiegelt de groeiende rijkdom en macht van de burgers van de Oude Stad. Let op de dikke stenen muren van de torenvoet, die overgaan in de lichtere, gedecoreerde gevels van de naburige huizen.

Photo: Ricardalovesmonuments · CC BY-SA 4.0

Het Volflin-huis vormt de oorspronkelijke kern van het gehele stadhuiscomplex. Let op de opvallende roze-rode gevel die het onderscheidt van de hogere klokkentoren. Dit bouwwerk was het allereerste huis dat in 1338 werd aangekocht voor de behoeften van de raad, waarmee de instelling van het gemeentebestuur effectief werd geboren. Het gebouw heeft zijn middeleeuwse karakter behouden, wat vooral duidelijk is aan het hoge gotische venster op de tweede verdieping. Vlak onder dit venster ziet u een decoratieve rij heraldische schilden. Deze vertegenwoordigen de wapenschilden van de Oude Stad en diverse vooraanstaande adellijke families uit die tijd, wat de politieke allianties van de middeleeuwse raad toont. Door de aankoop van dit specifieke koopmanshuis verruilden de stadsbestuurders hun tijdelijke vergaderplekken voor een permanente thuisbasis, wat de groeiende onafhankelijkheid van de Praagse burgers ten opzichte van de koninklijke macht markeerde. De gevel onderging door de eeuwen heen diverse veranderingen, maar de gotische elementen blijven een herinnering aan de 14e-eeuwse fundamenten. Kijk goed naar het maaswerk van het venster, dat het verfijnde steenhouwwerk weerspiegelt dat gebruikelijk was in de hoge middeleeuwen.

Photo: Palauenc05 · CC BY-SA 4.0

Het Mikeš-huis is een prachtig voorbeeld van een neorenaissancistische reconstructie, geleid door architect Antonín Baum aan het eind van de 19e eeuw. Hoewel het gebouw middeleeuwse wortels heeft, weerspiegelt het huidige uiterlijk de burgerlijke trots van de 19e eeuw. Boven de grote ramen ziet u diverse vergulde Latijnse inscripties die bedoeld waren om de stadsbestuurders te inspireren. Eén ervan luidt 'Dignitatis Memores', wat 'indachtig de waardigheid' betekent, terwijl een andere 'Ad Optima Intenti' vermeldt, vertaald als 'gericht op het beste'. Deze leuzen waren niet slechts decoratie; het waren publieke herinneringen aan de burgerlijke deugden, integriteit en uitmuntendheid die van de bestuurders van de stad werden verwacht. De gevel kenmerkt zich door een gebalanceerd, symmetrisch ontwerp en het gebruik van klassieke decoratieve motieven zoals pilasters en kroonlijsten. Deze bouwstijl werd tijdens de nationale wedergeboorte in de 19e eeuw gekozen om het moderne bestuur van Praag te verbinden met de humanistische idealen van de Renaissance. De gouden letters vangen gedurende de dag het zonlicht, waardoor deze morele richtlijnen voor iedereen die het plein oversteekt goed zichtbaar blijven. Let op hoe het steenhouwwerk rond de raamkozijnen een extra laag textuur toevoegt aan de gladde, lichtgekleurde muren.

Photo: Ralf Roletschek · FAL

Naast het intense gotische detail van de klokkentoren staat het witgevelde gebouw dat bekend staat als het Hanen-huis. De naam is afgeleid van een historisch huismerk en het vertegenwoordigt een latere uitbreiding van het stadhuiscomplex. Vandaag de dag dient dit gebouw als de voornaamste toegangspoort voor bezoekers die het interieur en de toren van het stadhuis betreden. Architectonisch biedt het een duidelijke verschuiving naar barokke eenvoud, met strakke lijnen en minimale versieringen in vergelijking met zijn oudere buren. Dit contrast benadrukt de eeuwenlange groei van het bestuur, waarbij verschillende stijlen werden toegevoegd om meer ambtenaren en archieven te huisvesten. Terwijl de toren werd gebouwd voor defensie en prestige, weerspiegelt het Hanen-huis een periode waarin functionaliteit en residentiële esthetiek prioriteit kregen. De hal binnenin behoudt nog enkele oudere structurele elementen, maar van buitenaf is het een model van 18e-eeuwse soberheid. De nabijheid van dergelijke uiteenlopende architecturale tijdperken naast elkaar is een van de kenmerken die het Oude Stadsplein zo uniek maken. Het donkere dak en de eenvoudige rangschikking van rechthoekige ramen bieden een visuele rustpauze van het meer uitbundige steenhouwwerk van de astronomische klok.

Photo: Dobroš · CC BY-SA 4.0

Kijk naar de grond nabij de voet van de stadhuistoren om 27 witte kruisen te zien die direct in het plaveisel zijn ingelegd. Dit zijn niet zomaar decoraties; ze markeren de exacte plek waar een van de meest tragische gebeurtenissen in de geschiedenis van Praag plaatsvond. Op 21 juni 1621 werden hier zevenentwintig leiders van de Boheemse opstand geëxecuteerd. De opstand was een poging van de lokale protestantse adel om weerstand te bieden aan de katholieke Habsburgse monarchie, maar het eindigde in een verpletterende nederlaag bij de Slag op de Witte Berg. De daaropvolgende executies waren bedoeld als een publieke machtsvertoon en een waarschuwing voor iedereen die het gezag van de keizer zou uitdagen. Onder de geëxecuteerden bevonden zich vooraanstaande edellieden, ridders en zelfs de rector van de Universiteit van Praag. Deze massa-executie vaagde de Tsjechische protestantse elite effectief weg en maakte de weg vrij voor de gedwongen rekatholisering van het land. De kruisen dienen als een permanent monument voor deze mannen, die vaak worden herinnerd als nationale martelaren. Veel lokale bewoners vermijden het om uit respect voor de overledenen direct op de kruisen te stappen. De witte stenen steken scherp af tegen de donkerdere grijze kasseien van het omliggende plein.

Photo: Ralf Roletschek · FAL

Bij de witte kruisen in het plaveisel bevindt zich een inscriptie die simpelweg '21. VI. 1621' luidt. Deze datum markeert de 'Executie van de Oude Stad', een somber keerpunt dat een hoofdstuk van Tsjechische onafhankelijkheid afsloot. Na de terechtstelling van de 27 rebellenleiders verloren de Boheemse landen een groot deel van hun autonomie en vestigden de Habsburgers een stevig bewind dat bijna driehonderd jaar zou duren, tot 1918. Deze periode wordt in de Tsjechische geschiedenis vaak de 'Tijd van Duisternis' genoemd vanwege het verlies van politieke rechten en de onderdrukking van de lokale taal en religie. De executie zelf was een brute aangelegenheid die enkele uren duurde en plaatsvond op een speciaal gebouwd houten platform voor het Stadhuis. De plek blijft een krachtige herinneringsplaats voor het Tsjechische volk, die zowel staat voor het verlies van soevereiniteit als voor het begin van een lange strijd om deze te herwinnen. De cijfers zijn uitgevoerd in dezelfde bleke steen als de kruisen, waardoor een verenigd herdenkingsgebied ontstaat. Vandaag de dag is het plein meestal gevuld met de geluiden van toeristen en straatartiesten, maar de aanwezigheid van deze datum in de grond houdt de herinnering aan die stille, grimmige ochtend in 1621 levend.

admin · CC0

Jan Šindel · 1410

U kijkt naar de wereldberoemde 'Orloj', het Astronomisch Uurwerk van Praag. Het werd voor het eerst geïnstalleerd in 1410, wat het tot het oudste astronomische uurwerk maakt dat vandaag de dag nog steeds in werking is. Al meer dan zes eeuwen staat het bekend als een meesterwerk van middeleeuwse techniek en wetenschap. Hoewel we bij klokken vaak alleen denken aan het aangeven van de tijd, doet de Orloj veel meer. De grote bovenste wijzerplaat is een astronomisch instrument dat bekendstaat als een astrolabium. Het volgt de positie van de zon en de maan aan de hemel, toont de huidige maanfase en geeft de positie van de zon binnen de dierenriem aan. Het kan zelfs de Babylonische tijd en de Oude Tsjechische tijd aangeven, die verschillen van de 24-uurscyclus die we vandaag gebruiken. De complexiteit van de geboden informatie weerspiegelt het wereldbeeld van de 15e eeuw, waarin de bewegingen van hemellichamen nauw verbonden waren met het dagelijks leven en het lot. Ondanks diverse reparaties en zelfs aanzienlijke schade tijdens de Tweede Wereldoorlog, is het uurwerk minutieus onderhouden met behulp van traditionele methoden. Het diepe blauw en goud van de wijzerplaat vertegenwoordigen de kosmos, met de aarde in het midden geplaatst volgens de astronomische theorieën van die tijd. Let op de verfijnde gouden zonne-aanwijzer die rond de buitenste ring beweegt.

Steve Collis from Melbourne, Australia · CC BY 2.0

Van opzij bekeken onthullen de ingewikkelde lagen van het Astronomisch Uurwerk de enorme complexiteit van de middeleeuwse techniek. Hoewel veel mensen zich concentreren op de wijzerplaat, is het interne mechanisme wat het werkelijk tot een wonder maakt. De legende vertelt over een meester-uurwerkmaker genaamd Hanuš die eind 15e eeuw aan het uurwerk werkte. Volgens het verhaal was de gemeenteraad zo onder de indruk—en zo jaloers—dat ze hem lieten verblinden zodat hij zijn werk nooit voor een andere stad zou kunnen kopiëren. Uit wraak zou een stervende Hanuš in de tandwielen hebben gegrepen om de klok te stoppen, waarna deze decennialang stil bleef staan. Hoewel moderne historici hebben bewezen dat een man genaamd Mikuláš van Kadaň de oorspronkelijke maker was, blijft de legende voortbestaan omdat deze de enorme trots en waarde vastlegt die de stad aan deze machine hechtte. Het metaalwerk en de tandwielsystemen waren ongelooflijk geavanceerd voor de jaren 1400 en vereisten constante zorg van een gespecialiseerde uurwerkmaker. Zelfs vandaag de dag zorgt een toegewijd team ervoor dat de eeuwenoude tandwielen soepel draaien. Het steenhouwwerk rondom het uurwerk is ook significant, met ingewikkelde gotische motieven van gebladerte en groteske figuren. Deze details vormen een kader voor de machine en combineren de artistieke schoonheid van die periode met haar wetenschappelijke ambities.

Diego Delso · CC BY-SA 4.0

Op het hele uur valt het plein stil wanneer de kleine vensters boven de astronomische wijzerplaat opengaan voor een mechanisch theater dat bekendstaat als de Apostelprocessie. Eén voor één verschijnen houten figuren die de Twaalf Apostelen voorstellen in de vensters en draaien ze rond, uitkijkend over de menigte. Elke figuur draagt een specifiek attribuut: Sint-Petrus houdt een sleutel vast, terwijl Sint-Judas Taddeüs een knots draagt. Deze uurlijkse show trekt al eeuwenlang menigten naar het Oude Stadsplein en fungeert als een publieke herinnering aan de vluchtigheid van het menselijk leven. De beweging wordt aangestuurd door een complex systeem van hefbomen en katrollen dat verborgen zit in de toren. Interessant is dat deze specifieke figuren niet de originelen zijn; de vorige set werd in 1945 vernietigd tijdens de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog toen het Stadhuis zwaar werd beschoten. De huidige apostelen werden eind jaren 40 gesneden door Vojtěch Sucharda om het uurwerk in zijn oude glorie te herstellen. De show eindigt met het kraaien van een gouden haan boven de vensters, wat aangeeft dat de tijd is voortgeschreden. Deze voorstelling combineert theologie, mechanische kunst en publiek entertainment en dient als het beroemdste en meest geliefde kenmerk van het uurwerk.

Photo: Txllxt TxllxT · CC BY-SA 4.0

Aan weerszijden van de bovenste astronomische wijzerplaat staan vier figuren die tot leven komen wanneer de klok het uur slaat. Twee daarvan zijn bijzonder prominent: IJdelheid en Hebzucht. IJdelheid wordt vertegenwoordigd door een figuur met een spiegel, die voortdurend zijn eigen reflectie bewondert. Dit dient als een waarschuwing tegen de obsessie met uiterlijke verschijning, die vervaagt naarmate de tijd verstrijkt. Naast IJdelheid staat Hebzucht, vaak afgebeeld als een vrek die een zak goud vastklemt. Deze figuur herinnert toeschouwers eraan dat materiële rijkdom niet meegenomen kan worden wanneer uw tijd om is. Deze personages maakten deel uit van een middeleeuwse traditie om kunst te gebruiken om morele lessen te onderwijzen aan een grotendeels ongeletterd publiek. Tijdens de uurlijkse show schudden deze figuren hun hoofd, alsof ze weigeren het onvermijdelijke verstrijken van de tijd of de komst van de dood te accepteren. Hun bewegingen zijn gesynchroniseerd met de interne tandwielen van het uurwerk, wat zorgt voor een levendige maar betekenisvolle vertoning. De figuren zijn gesneden met overdreven gelaatstrekken om ervoor te zorgen dat ze vanaf de grond zichtbaar zijn. Ze staan op kleine richels, omlijst door de ingewikkelde stenen bogen van de behuizing van het uurwerk. Deze combinatie van moraliteit en mechanica is een kenmerk van de publieke kunst uit de late gotiek en vroege renaissance.

George Groutas · CC BY 2.0