Teatro alla ScalaAudiogids

Welkom in het Teatro alla Scala, dat algemeen wordt beschouwd als het belangrijkste operahuis ter wereld. Dit neoklassieke gebouw werd ontworpen door architect Giuseppe Piermarini en voltooid in 1778. Het werd gebouwd ter vervanging van het vorige Teatro Regio Ducale, dat bij een brand was verwoest. Als u naar de gevel kijkt, ziet u een ontwerp dat soberheid en elegantie verkiest boven overmatige versieringen. Een belangrijk functioneel kenmerk is de portiek met drie bogen aan de basis. Piermarini ontwierp dit specifieke element zodat koetsen onder een afdak passagiers konden afzetten, waardoor de elite bij aankomst beschermd was tegen de Milanese regen. De gebalanceerde rijen ramen en frontons boven de portiek weerspiegelen de rationalistische esthetiek van die tijd en markeren de overgang van de uitbundige barokstijl naar een meer gedisciplineerde, klassieke benadering. Sinds de opening met Salieri's 'Europa riconosciuta' staat deze gevel symbool als de toegangspoort tot de muziekgeschiedenis, die generaties artiesten en toeschouwers uitnodigt in een ruimte die gewijd is aan artistieke uitmuntendheid.

John Picken · CC BY 2.0

Wanneer u vanaf de straat naar binnen stapt, komt u in de centrale foyer, een ruimte die fungeert als overgang tussen de alledaagse wereld en het interieur van het theater. Dit gebied is veel meer dan een entreehal; het is een essentieel sociaal knooppunt voor de Milanese elite. U ziet een ritmisch patroon van marmeren zuilen die het plafond ondersteunen, wat een gevoel van klassieke grootsheid creëert dat de architectuur van de buitenkant weerspiegelt. Enorme kristallen kroonluchters hangen boven u en werpen hun licht op de gedetailleerde vloeren en muren. Deze foyer is elk jaar op 7 december, de feestdag van Sint-Ambrosius, de beschermheilige van Milaan, het middelpunt van de belangstelling. Deze datum markeert de traditionele openingsavond van het operaseizoen, wat nog steeds het meest prestigieuze en langverwachte culturele evenement van de stad is. Op die avond komen de wereldtop uit de mode- en politieke wereld hier samen, waarmee een traditie wordt voortgezet waarbij de foyer al eeuwenlang fungeert als podium voor de hogere kringen. In de omliggende ruimtes worden vaak tentoonstellingen georganiseerd die de geschiedenis van het theater verbinden met het heden.

Bjørn Giesenbauer from Aarhus, Denmark · CC BY-SA 2.0

De figuur die hier wordt afgebeeld is Giuseppe Verdi, de componist die de essentie van de Italiaanse opera definieert. Zijn relatie met La Scala was lang en uiterst complex, gekenmerkt door zowel legendarische triomfen als periodes van zelfgekozen ballingschap. Let op de houding van het standbeeld, waarbij Verdi een muziekpartituur vasthoudt, wat hem vangt in een moment van creatieve focus. Zijn eerste grote doorbraak vond hier plaats in 1842 met de première van 'Nabucco'. In die tijd was Italië nog geen verenigde natie, en de thema's van verlangen naar een vaderland in Verdi's muziek resoneerden zo sterk bij het publiek dat hij een symbool werd van de Risorgimento, de beweging voor Italiaanse onafhankelijkheid. Hoewel zijn carrière hem door heel Europa voerde, bleef La Scala zijn spirituele thuis. Zelfs toen hij jarenlang weigerde het theater zijn werken te laten produceren vanwege meningsverschillen over de kwaliteit van de producties, was zijn terugkeer altijd een gedenkwaardige gebeurtenis. Dit standbeeld dient als herinnering aan een man wiens muziek een stem gaf aan de politieke en culturele ambities van een natie.

Francesco Barzaghi - Incisore: Ettore Ximenes · Public domain

Het betreden van een van deze privéloges biedt een uniek perspectief op het historische sociale leven van het theater. De muren zijn bekleed met een kenmerkende rode damaststof, een kenmerk van het interieurontwerp. In de 18e en 19e eeuw waren deze loges niet slechts zitplaatsen voor een avondvoorstelling; het was daadwerkelijk privéterrein in eigendom van rijke families. Deze ruimtes fungeerden als miniatuurwoonkamers waar families gasten ontvingen, dineerden en zelfs de hele avond kaartspelletjes speelden. De operavoorstelling op het toneel diende vaak slechts als achtergrond voor het sociale drama dat zich binnen de loges zelf afspeelde. Gordijnen konden worden gesloten voor privacy, waardoor elke loge veranderde in een afgeschermde wereld op zich. Deze opzet weerspiegelde de strikte sociale hiërarchie van die tijd, waarin zien en gezien worden net zo belangrijk was als de muziek. Hoewel het eigendom tegenwoordig is veranderd, blijft de sfeer behouden. Deze loges bieden nog steeds een intieme setting die contrasteert met de grootschalige zaal, waarbij een indeling bewaard is gebleven die was ontworpen om aan de complexe sociale behoeften van de Milanese elite te voldoen.

Photo: Denisez77 · CC BY-SA 4.0

Als u uw blik naar het plafond richt, ziet u de centrale kroonluchter van het theater, een enorm armatuur met 383 individuele gloeilampen. Het exemplaar dat u vandaag ziet, is in feite een reconstructie. De originele 19e-eeuwse kroonluchter werd verwoest tijdens het geallieerde bombardement op Milaan in 1943, waardoor een groot deel van het theater in puin achterbleef. Na de oorlog werd het theater herbouwd volgens de strikte filosofie van 'com’era, dov’era', oftewel 'zoals het was, op de plek waar het was'. Dit betekende dat ambachtslieden nauwgezet werkten om de delicate gipsen ornamenten en het ingewikkelde kristallen armatuur exact na te maken volgens de oorspronkelijke ontwerpen. Het licht van deze kroonluchter verlicht de decoratieve motieven op het plafond, die vanuit het midden naar buiten stralen. Het dient als middelpunt van de zaal en symboliseert het herstel van het culturele leven in Milaan na de verwoestingen van de oorlog. De toewijding aan historische nauwkeurigheid bij de reconstructie zorgde ervoor dat de grandioze visuele ervaring van het 18e-eeuwse theater behouden bleef voor het moderne publiek, waarbij de klassieke elegantie die Piermarini oorspronkelijk voor de ruimte voor ogen had, in stand werd gehouden.

Photo: Zairon · CC BY-SA 4.0

De architectonische genialiteit van het auditorium komt het best tot uiting in de hoefijzervorm. Dit ontwerp was niet alleen bedoeld voor de esthetiek; het was een berekende technische keuze om het geluid perfect vanaf het podium naar alle 2.030 toeschouwers te projecteren. Deze indeling maakte een enorme zitcapaciteit mogelijk, terwijl het publiek relatief dicht bij de artiesten bleef. Als u rondkijkt in de zaal, ziet u een duidelijke sociale hiërarchie weerspiegeld in de zitplaatsen. Er zijn vier hoofdringen met privélages die gereserveerd zijn voor de elite, terwijl zich helemaal bovenin twee galerijen bevinden, bekend als de 'loggione'. In dit bovenste gedeelte vindt u de 'loggionisti'. Dit zijn de meest deskundige en berucht kritische fans van het theater. Ze staan wereldwijd bekend om hun vocale reacties; als een zanger niet aan hun hoge standaarden voldoet, zijn ze niet bang om luid te boeien, soms zelfs tijdens de voorstelling. Veel wereldberoemde artiesten hebben toegegeven dat ze zenuwachtiger zijn voor de loggionisti dan voor de formele critici. Deze unieke dynamiek creëert een elektrische sfeer binnen het hoefijzer, waar de architectuur zelf helpt om een eeuwenoud gesprek tussen het podium en de meest gepassioneerde leden van het publiek in stand te houden.

Photo: Ermell · CC BY-SA 4.0

Direct tegenover het podium bevindt zich de meest grandioze ruimte in het theater: de Koninklijke Loge. Oorspronkelijk was deze ruimte gereserveerd voor de Oostenrijks-Hongaarse heersers die Milaan bestuurden ten tijde van de bouw van het theater, en later werd deze gebruikt door de Italiaanse koninklijke familie. De centrale positie biedt het meest gebalanceerde zicht op het gehele auditorium en het podium. Vandaag de dag vervult het nog steeds een formele functie door bezoekende staatshoofden en hoogwaardigheidsbekleders te ontvangen, met name tijdens de prestigieuze première op Sint-Ambrosiusdag in december. Vanaf dit uitkijkpunt kunt u ook de orkestbak onder het podium zien. Interessant genoeg was deze bak een latere toevoeging, ontworpen in het begin van de 20e eeuw. In de oorspronkelijke opstelling uit 1778 speelden de musici op hetzelfde niveau als het publiek en was er geen fysieke scheiding tussen de stoelen en het podium. De toevoeging van de verzonken orkestbak maakte grotere orkestbezettingen mogelijk en verbeterde de algehele klankbalans tussen de instrumenten en de zangers, waardoor de klassieke ruimte werd aangepast aan de veeleisendere muziekstukken van de late 19e en vroege 20e eeuw.

Photo: Bramfab · CC BY-SA 4.0

Het ongelooflijke detail dat u op de loges ziet, is het resultaat van een uitgebreid renovatieproject dat plaatsvond tussen 2002 en 2004. Gedurende deze periode hebben ambachtslieden minutieus het 18e-eeuwse vergulde hout gereinigd en het dieprode fluweel dat het interieur bekleedt, opgefrist. Dit was een delicaat proces dat gericht was op het herstellen van de oorspronkelijke glans van het theater, terwijl moderne veiligheids- en comfortnormen werden geïntegreerd. Hoewel de zichtbare oppervlakken hun historische uiterlijk behouden, is er achter de schermen veel veranderd. Achter het grote toneelgordijn herbergt het theater nu zeer geavanceerde toneeltechniek. Dit moderne systeem maakt het mogelijk om enorme, complexe decors met grote snelheid zowel verticaal als horizontaal te verplaatsen, een aanzienlijke technologische sprong voorwaarts ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp uit 1778, dat vertrouwde op handmatige katrollen en houten constructies. Deze combinatie van traditioneel vakmanschap aan de buitenkant en geavanceerde technologie achter de schermen stelt het theater in staat om uitgebreide moderne opera's te produceren met behoud van het erfgoed van het klassieke interieur. De renovatie zorgde ervoor dat het theater producties van wereldklasse kon blijven hosten zonder de historische integriteit in gevaar te brengen die het tot een wereldberoemde bestemming voor muziekliefhebbers maakt.

Photo: Zairon · CC BY-SA 4.0

Kijk goed naar de intense uitdrukking die is vastgelegd in deze bronzen buste van Giuseppe Verdi. Het weerspiegelt de ernst en passie van een man die door de inwoners van Milaan bijna als een wereldlijke heilige werd behandeld. Verdi bracht een groot deel van zijn latere leven door in de stad en verbleef in het nabijgelegen Grand Hotel et de Milan. Zijn aanwezigheid was zo belangrijk voor de lokale cultuur dat de stadsregering, toen hij in januari 1901 op sterven lag, beval de omliggende straten met stro te bedekken. Dit werd gedaan om het lawaai van koetswielen en paardenhoeven te dempen, zodat de componist zonder verstoring kon rusten. Toen hij uiteindelijk overleed, stonden honderdduizenden mensen langs de straten voor zijn begrafenisstoet, terwijl ze het beroemde koor 'Va, pensiero' uit zijn opera Nabucco zongen. Deze buste vangt de gelaatstrekken van de man die de soundtrack leverde voor de Italiaanse eenwordingsbeweging. De diepe lijnen in zijn gezicht en zijn gefocuste blik suggereren de meedogenloze creatieve energie die hij in zijn achtentwintig opera's stak, waarvan vele hun eerste en belangrijkste successen precies hier binnen deze muren beleefden.

Photo: Sailko · CC BY 3.0

In 1943 veranderden geallieerde bommen het auditorium van La Scala in een dakloze ruïne, waardoor de toekomst van de instelling onzeker werd. Dit beeld herdenkt Arturo Toscanini, de dirigent wiens leiderschap synoniem werd voor het herstel van het theater. Toscanini was tijdens het fascistische regime uit Italië gevlucht, maar keerde in 1946 terug om een historisch concert te leiden dat de heropening van het theater vierde. Dat optreden was meer dan alleen een muzikaal evenement; het was een diep emotioneel symbool van de wedergeboorte van de stad na de oorlog. Deze buste, gemaakt door de kunstenaar Adolfo Wildt, heeft een gestileerde, bijna maskerachtige kwaliteit die de legendarische intensiteit en precisie van Toscanini benadrukt. Het bevindt zich in de foyer die nu zijn naam draagt, als eerbetoon aan zijn rol als bewaker van de artistieke standaarden van het theater. Toscanini stond bekend om zijn compromisloze vraag naar uitmuntendheid, en zijn terugkeer hielp het theater opnieuw te vestigen als een toonaangevende locatie in de wereld. Zijn nalatenschap beïnvloedt nog steeds de dirigenten die vandaag de dag op het podium staan, en herinnert hen aan de geschiedenis van overleving van het theater en zijn toewijding aan het hoogste niveau van muzikale uitvoering.

Yair Haklai · CC BY-SA 3.0