Cathédrale Notre-Dame de ReimsAudiogids

Welkom bij een van de belangrijkste architectonische hoogstandjes van de hooggotiek. Voor u verrijst de grandioze westgevel, gedomineerd door twee torens die een hoogte bereiken van eenentachtig komma vijf meter. De buitenkant van dit enorme bouwwerk is honderdnegenenveertig komma zeventien meter lang en beslaat een totale oppervlakte van zesduizend zeshonderdvijftig vierkante meter. De bouw van het huidige gebouw begon in 1211, nadat een verwoestende brand de vorige romaanse kathedraal in de as had gelegd. In 1275 was het hoofdgedeelte van de kerk voltooid. Vier meesterarchitecten leidden het ontwerp over opeenvolgende decennia: Jean d'Orbais, Jean-le-Loup, Gaucher van Reims en Bernard de Soissons. Samen creëerden zij een harmonieuze ruimte die vaak de 'Kathedraal van de Koningen' wordt genoemd. Gedurende meer dan acht eeuwen vonden hier de kroningen van eenendertig Franse vorsten plaats, wat een krachtige band smeedde tussen de Franse kroon en het geestelijk gezag van de kerk.

Photo: Gennadii Saus i Segura · CC BY-SA 4.0

Kijk omhoog naar de bovenste geleding van de gevel, waar een rij kolossale beelden staat, omlijst door verfijnde gotische bogen. Precies in het midden van deze rij ziet u de doop van Clovis I, de eerste koning der Franken. Koninklijke afstammelingen flankeren Clovis en strekken zich uit over de hoge horizontale galerij als een weergave van dynastieke continuïteit. De galerij werd gecreëerd als een gigantisch publiek uithangbord en bevestigde visueel het goddelijk recht van de Franse vorsten tegenover de middeleeuwse menigte beneden. Het verbond het gezag van de kroon visueel met de zegen van de kerk en herinnerde iedereen die binnenkwam eraan dat de koningen van Frankrijk regeerden met hemelse goedkeuring. De enorme schaal van deze figuren zorgt ervoor dat ze zelfs vanaf de verre randen van het plein beneden zichtbaar blijven.

Photo: Dguendel · CC BY 4.0

1240 · stone

Het beeld van de engel Gabriël op het noordportaal van de westgevel, gebeeldhouwd tussen 1236 en 1245, vertoont een kenmerkende, zachte glimlach. Deze gezichtsuitdrukking markeerde een aanzienlijke afwijking van de stijve, plechtige gelaatstrekken die typerend waren voor eerdere romaanse steenhouwkunst en introduceerde een nieuw niveau van naturalisme in de middeleeuwse kunst. In september 1914 troffen Duitse artilleriegranaten de kathedraal tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarbij de engel werd onthoofd. Een lokale priester verzamelde zorgvuldig de gevallen stenen fragmenten en bewaarde ze in de kelders van de kathedraal totdat ze minutieus konden worden samengevoegd. Na een zorgvuldige restauratie werd het beeldhouwwerk algemeen erkend als een teken van Frans cultureel overleven in het aangezicht van oorlogsgeweld. U kunt nog steeds de zachte welving van de lippen en de gedetailleerde vleugels bewonderen die het hoofd van de figuur omlijsten.

Photo: Mbzt · CC BY-SA 4.0

Kijk omhoog naar de driehoekige geveltop direct boven het centrale portaal van de westgevel. Hier toont een hoogreliëf in steen hoe Christus zijn moeder, de Maagd Maria, kroont terwijl zij haar hoofd buigt in aanvaarding. De Kathedraal van Reims was formeel aan Maria gewijd, wat deze prominente centrale scène zeer betekenisvol maakt voor de identiteit van het gebouw. Door deze hemelse kroning bij de hoofdingang te plaatsen, creëerden de bouwers een visuele parallel met de aardse kroningen van Franse koningen die direct binnen de deuren plaatsvonden. De scène versterkte de legitimiteit van de kroon door koninklijke ceremonies te koppelen aan de hemelse heerschappij van de koningin van de hemel. Fijn draperiewerk en expressieve houdingen onderscheiden deze figuren, die gedurende de middag het veranderende daglicht vangen.

Ad Meskens You are free to use this picture for any purpose as long as you credit its author, Ad Meskens. Example: © Ad Meskens / Wikimedia Commons If you use this work outside of the Wikimedia projects, a message or a copy is very much appreciated. This image is not in the public domain. A statement such as "From Wikimedia Commons" or similar is not by itself sufficient. If you do not provide clear attribution to the author you do not comply with the terms of the file's license and you may not use this file. If you are unable or unwilling to provide attribution you should contact Ad Meskens to negotiate a different license. · CC BY-SA 4.0

Binnen in de kathedraal bepaalt een dramatisch gevoel van verticaliteit het honderdvijftien meter lange schip. Gotische bouwers gebruikten torenhoge gebundelde zuilen en spitsbooggewelven om het oog naar boven te leiden, wat een ruimtelijk en luchtig interieur creëerde. Deze indeling was doelbewust ontworpen met uitgestrekte open ruimtes en uitzonderlijk brede zijbeuken om de enorme menigten edelen, buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders, wachters en geestelijken te herbergen die de kathedraal vulden tijdens koninklijke kroningsceremonies. Het ontbreken van een groot koorhek verbeterde het zicht, zodat de aanwezigen in het schip getuige konden zijn van de heilige rituelen die aan het verre oostelijke uiteinde van het gebouw plaatsvonden. Licht dat door de hoge lichtbeukvensters naar binnen valt, verlicht de stenen zuilen en benadrukt de schaal van deze middeleeuwse hal.

Photo: Diliff · CC BY-SA 3.0

In deze grafplaat is de figuur van Hugues Libergier gebeiteld, een dertiende-eeuwse bouwmeester die de nabijgelegen kerk van Saint-Nicaise ontwierp. In tegenstelling tot de overgrote meerderheid van de middeleeuwse bouwers die in anonimiteit werkten, bereikte Libergier een sociale status die hem dit prominente monument opleverde. Hij wordt afgebeeld met een zeer gedetailleerd model van zijn kerk, vergezeld door de belangrijkste instrumenten van zijn vak: een meetlat, een winkelhaak en een passer. Een elegant gotisch architectonisch kader omringt zijn figuur en weerspiegelt de spitsbogen en driepassen die kenmerkend zijn voor het ontwerp van de kathedraal zelf. Het opschrift langs de rand vermeldt zijn overlijden in het jaar 1263, waardoor zijn bijdrage aan de gotische bouwkunst voor toekomstige generaties bewaard is gebleven.

Photo: Palauenc05 · CC BY-SA 4.0

In het jaar 1779 gaven de kanunniken van de kathedraal opdracht tot de vernietiging van het oorspronkelijke vloerlabyrint, omdat zij zich herhaaldelijk stoorden aan kinderen die tijdens kerkdiensten op de patronen speelden. Tegenwoordig wordt het historische ontwerp af en toe geëerd en herdacht door middel van lichtprojecties op de stenen vloer. De oorspronkelijke indeling vormde een groot vierkant met afgeschuinde hoeken, met achthoekige secties die de bouwmeesters van de kathedraal eerden. Naast het decoratieve doel diende het labyrint een praktische spirituele functie voor middeleeuwse gelovigen, die het kronkelende pad langzaam op hun knieën bewandelden. Deze fysieke handeling fungeerde als een symbolische bedevaart naar Jeruzalem voor degenen die niet over de financiële middelen of fysieke kracht beschikten om de werkelijke, gevaarlijke reis naar het Heilige Land te ondernemen.

G.Garitan · CC BY-SA 3.0

Op de buitenmuur bevindt zich een stenen reliëf dat een bebaarde man voorstelt die ondergedompeld wordt in een doopvont, omringd door religieuze figuren. Dit snijwerk verbeeldt de doop van Clovis I, koning der Franken, door Sint-Remigius op eerste kerstdag rond het jaar 496 na Christus. Deze historische gebeurtenis bepaalde fundamenteel het lot van de kathedraal van Reims. Omdat Clovis hier werd gedoopt, werd de stad Reims erkend als de spirituele geboorteplaats van de Franse monarchie. Deze erfenis verplichtte toekomstige Franse koningen wettelijk om hun kronen in deze specifieke kathedraal in ontvangst te nemen, waardoor elke kroningsceremonie verankerd bleef aan de historische plek waar de eerste koning van het land het christelijk geloof omarmde.

Mattana · Public domain

Aan de muur van het noordertransept hangt een zeldzaam vijftiende-eeuws astronomisch uurwerk, ingesloten in een hoge, houten gotische behuizing. Gebeeldhouwde figuren van heiligen en engelen omringen de ronde wijzerplaat, die is voorzien van complexe mechanische indicatoren. Dit ingewikkelde apparaat was ontworpen om veel meer te doen dan alleen de uren van de dag aan te geven. Het volgde de maanfasen, legde religieuze feestdagen vast en bracht planetaire uitlijningen in kaart. Voor middeleeuwse kerkgangers diende het uurwerk als een visuele weergave van de goddelijke orde die het universum zou besturen, waarbij wetenschappelijke observatie werd gecombineerd met theologische overtuiging. De houten kast is voorzien van spitsbogen en delicaat opengewerkt houtsnijwerk dat harmonieert met de omringende stenen architectuur van het transept.

Photo: Renhour48 · CC0

Aan het oostelijke uiteinde van de kathedraal liggen het koor en het sanctuarium, het historische toneel waar Franse koningen werden gekroond. Tijdens het uitgebreide kroningsritueel knielde de vorst voor het hoogaltaar om gezalfd te worden met heilige olie uit de heilige ampul, waarvan de traditie wil dat deze door een duif werd gebracht voor de doop van Clovis. Na de zalving ontving de koning de kroon van Karel de Grote. Om deze uitgebreide ceremonies te ondersteunen, beschikt de ruimte over grote houten koorbanken voor de geestelijkheid en een historisch orgel. De akoestiek van het hoge, gewelfde plafond werd door middeleeuwse bouwers zorgvuldig geoptimaliseerd om ervoor te zorgen dat liturgische gezangen en orgelklanken helder door de gehele lengte van het gebouw echoden, wat de plechtigheid van de staatsgebeurtenissen versterkte.

Photo: Diliff · CC BY-SA 3.0