Siena CathedralAudiogids

Deze grandioze ingang markeert het begin van uw reis door een van de belangrijkste religieuze locaties van Italië. Hoewel de bouw van de kathedraal begon in 1196, was de uitbundige gevel die u nu ziet grotendeels het visioen van Giovanni Pisano, die eind 13e eeuw aan het onderste gedeelte werkte. Het is een iconisch voorbeeld van de Italiaanse gotische stijl, die zich onderscheidt door het gebruik van veelkleurig marmer. De stenen — wit uit Carrara, rood uit Gerfalco en groen uit Prato — creëren een ritmisch, schilderachtig effect over het hele bouwwerk. Dit kleurenpalet is niet alleen decoratief; het weerspiegelt de rijkdom en artistieke ambitie van het middeleeuwse Siena. De gevel is dicht bezet met verfijnd houtsnijwerk en beelden, waarvan vele nu replica's zijn van de originelen van Pisano. Deze figuren lijken de ruimte dynamisch in te nemen, een afwijking van de stijvere romaanse stijl die eraan voorafging. De drie grote bogen aan de basis leiden naar het interieur van de kathedraal, terwijl het bovenste gedeelte is voorzien van een enorm roosvenster en puntgevels. Let op hoe de verschillende marmerkleuren reageren op het veranderende zonlicht, waardoor het uiterlijk van het gebouw gedurende de dag verschuift.

joselomba · CC BY-SA 3.0

Hoog boven de menigte zijn de geveltoppen van de westgevel gevuld met schitterende mozaïeken die scherp afsteken tegen de gebeeldhouwde steen eronder. Deze maakten geen deel uit van het oorspronkelijke middeleeuwse ontwerp; ze werden in de 19e eeuw toegevoegd door Venetiaanse ambachtslieden. De meest prominente scène, in de centrale driehoekige geveltop, verbeeldt de Kroning van de Maagd Maria, een onderwerp dat diep resoneert met de inwoners van Siena, die hun stad aan haar hebben opgedragen. Daarnaast bevinden zich kleinere mozaïeken die de Geboorte van Jezus en de Presentatie van Maria in de Tempel tonen. Deze werken maken gebruik van traditionele Venetiaanse technieken, waarbij kleine glazen tegeltjes, of tesserae, zijn voorzien van dunne lagen bladgoud. Op een heldere dag raakt de Sienese zon deze oppervlakken, wat een stralende gloed creëert die vanaf de hele piazza te zien is. Dit lichtgevende effect dient een theologisch doel: het trekt de blik van de toeschouwer weg van het aardse straatniveau en naar de hemel. De heldere kleuren en het glinsterende goud vormen een visueel hoogtepunt van de complexe architecturale lagen van de gevel.

Photo: Zairon · CC BY 4.0

Door het hele exterieur en interieur van de kathedraal zult u regelmatig de afbeelding van een wolvin tegenkomen die twee tweelingjongens zoogt. Hoewel dit het beroemde symbool van Rome is, vertelt het in deze context het verhaal van de legendarische stichting van Siena. De lokale traditie wil dat de stad werd gesticht door Senius en Aschius, de zonen van Remus en neven van Romulus. Nadat hun vader door Romulus was gedood, vluchtten de broers uit Rome om aan de toorn van hun oom te ontsnappen. De legende vertelt dat ze op twee paarden reden die hen door de goden waren geschonken — het ene spierwit en het andere diepzwart. Toen ze op deze plek aankwamen, stichtten ze de stad en de kleuren van hun paarden werden de basis voor de Balzana, het zwart-witte schild van Siena. Deze mythe stelde de Sieners in staat om aanspraak te maken op een nobele, Romeinse afkomst en tegelijkertijd hun onafhankelijkheid van hun machtige zuiderbuur te bevestigen. Het symbool van de wolvin werd in de middeleeuwen officieel door de stad overgenomen om deze verbinding te versterken. U kunt deze invloed weerspiegeld zien in het gebouw zelf, met name in de afwisselende banden van wit en donker marmer die de esthetiek bepalen.

Erik Drost · CC BY 2.0

De buitenmuren van de kathedraal vertonen een opvallend visueel ritme, gecreëerd door horizontale lagen contrasterend marmer. Deze afwisselende banden van wit en een zeer donkere, groenachtig zwarte steen zijn het meest herkenbare kenmerk van de Sienese architectuurstijl. Deze kleuren zijn niet willekeurig gekozen; het zijn de kleuren van de Balzana, het stadswapen van de Republiek Siena. Deze architecturale keuze integreerde de politieke identiteit van de stad direct in haar belangrijkste religieuze gebouw. Op verschillende hoogtes langs deze gestreepte muren staan talloze beelden, vaak aangeduid als de Balia. Deze figuren stellen profeten, sibillen en filosofen uit de oudheid voor, waarvan er vele oorspronkelijk werden gebeeldhouwd door Giovanni Pisano en zijn werkplaats. Ze lijken uit het gebouw naar voren te leunen, verwikkeld in dramatische gebaren alsof ze toezicht houden op de stad beneden. Het donkere marmer, dat in bepaald licht bijna zwart kan lijken, biedt een gedurfde achtergrond waardoor de lichtere beelden en de witte marmeren banden extra opvallen. Deze techniek van dichromie benadrukt het enorme volume van het gebouw en verdeelt het oppervlak tegelijkertijd in een complex, gestreept patroon.

Photo: FrDr · CC BY-SA 4.0

Bij het naar binnen stappen wordt de enorme schaal van de kathedraal duidelijk. Het centrale schip strekt zich precies 89,4 meter uit van de ingang tot het hoofdaltaar, wat een krachtig gevoel van diepte creëert. Deze ruimte wordt bepaald door een repetitief ritme van massieve zuilen en bogen, allemaal bekleed met de kenmerkende zwart-witte strepen van de stad. Als u omhoog kijkt, ziet u dat de gewelfde plafonds zijn gedecoreerd met een diep hemelmotief, met honderden vergulde sterren tegen een rijke blauwe achtergrond. Dit ontwerp was bedoeld om het interieur te transformeren tot een representatie van de kosmos. De vloer onder u is even complex en bedekt met een enorme reeks marmeren mozaïeken die verhalen vertellen uit de Bijbel en de klassieke mythologie. De visuele aantrekkingskracht van de parallelle rijen zuilen leidt uw blik op natuurlijke wijze naar de kruising, waar de koepel boven het altaar oprijst. Het duurde meer dan een eeuw om deze binnenruimte te voltooien, en u kunt zien hoe verschillende architecturale stijlen, van romaans tot gotisch, samensmelten. Het samenspel van het gestreepte metselwerk en de sterrengewelven creëert een uniek meeslepende omgeving die geworteld voelt in de lokale identiteit.

Eric Kilby · CC BY-SA 2.0

De zuilen die u ziet die het gewicht van het dak dragen, zijn opmerkelijke voorbeelden van middeleeuwse techniek en decoratief vakmanschap. Elke kolom is samengesteld uit dikke, horizontale platen van wit marmer en een donkere, groenachtig zwarte steen. Dit donkere marmer wordt vaak serpentijn genoemd en werd lokaal gewonnen uit groeves in Prato. Het bouwen van deze kolommen was een ongelooflijk langzame en nauwkeurige taak. Deze specifieke fase van de bouw van de kathedraal duurde ongeveer 152 jaar, wat betekent dat de steenhouwers die met het werk begonnen, het nooit voltooid hebben gezien; het project werd doorgegeven aan generaties ambachtslieden. Om de structurele integriteit te behouden en tegelijkertijd deze esthetiek te bereiken, moesten de blokken perfect haaks en waterpas worden gemaakt. De resulterende strepen doen meer dan alleen de kleuren van de stad weerspiegelen; ze creëren een optische illusie waardoor de zware stenen zuilen dynamischer lijken. Van dichtbij kunt u de lichte variaties in de textuur en kleur van de steen zien, wat de natuurlijke oorsprong van het materiaal onthult. De kapitelen aan de bovenkant van elke kolom zijn versierd met ingewikkelde bladmotieven, die de overgang markeren tussen de verticale ondersteuning en de bogen erboven.

Photo: Assianir · CC BY-SA 4.0

Vlak onder het gewelfde plafond loopt een doorlopende kroonlijst over de gehele lengte van het schip en het koor. In deze richel zijn 171 gipsen bustes geplaatst, die elk een andere paus vertegenwoordigen. De reeks begint met de heilige Petrus aan het uiteinde en volgt de chronologische volgorde van het pausdom tot aan het begin van de 15e eeuw. Elke figuur is voorzien van de naam van de paus op een klein plaatje eronder. Deze enorme onderneming was meer dan alleen een geschiedenisles; het was een krachtig politiek statement. Tijdens de middeleeuwen was Siena een machtige en vaak opstandige stadstaat. Door de volledige lijn van de Kerk op zo'n prominente positie te plaatsen, verklaarden de leiders van de stad publiekelijk hun spirituele en politieke verbondenheid met het gezag van Rome. De bustes werden in een relatief korte periode gemaakt door een groep lokale beeldhouwers, wat de stilistische consistentie verklaart. Ze zijn zo geplaatst dat ze iets naar beneden kijken, alsof ze de ceremonies observeren die in het schip beneden plaatsvinden. Dit creëert een gevoel van continue historische aanwezigheid, die huidige bezoekers verbindt met de lange traditie van de instelling.

Photo: Softeis~commonswiki · CC BY-SA 3.0

Als u naar de driehoekige ruimtes, of zwikken, kijkt die zich tussen de hoofdbogen van het schip bevinden, ziet u een tweede set portretten. Deze 36 bustes beelden verschillende Heilige Roomse keizers uit verschillende tijdperken uit. Hun plaatsing direct onder de pausen is zeer symbolisch voor de politieke structuur van de middeleeuwse wereld. In de 13e en 14e eeuw werd de Italiaanse politiek vaak gedomineerd door de strijd tussen de aanhangers van de paus en de aanhangers van de keizer. Door beide groepen op te nemen in de decoratie van de kathedraal, illustreerde Siena het idee dat de wereld werd bestuurd door twee machten, de spirituele en de wereldlijke, die bedoeld waren om elkaar te ondersteunen. Deze keizerlijke bustes zijn kleiner dan de pauselijke bustes erboven, wat wijst op een hiërarchie waarin wereldlijke macht ondergeschikt is aan goddelijk gezag. De figuren zijn met individuele kenmerken uitgehouwen, hoewel velen gestileerde voorstellingen zijn in plaats van ware gelijkenissen. Dit dubbele fries verandert de bovenste delen van het schip in een visueel verslag van de dubbele autoriteiten die het leven van iedereen in middeleeuws Europa vormgaven.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

U staat bij een van de beroemdste decoratieve vloeren ter wereld, bestaande uit 56 afzonderlijke panelen gemaakt met marmerinleg en graffitotechnieken. Dit specifieke paneel, dat dateert uit de 14e eeuw, is een van de oudste in de collectie en is diep geworteld in de lokale trots. In het midden staat de wolvin die de tweeling zoogt, het stichtingssymbool dat we buiten tegenkwamen. Rondom de centrale cirkel bevinden zich kleinere medaillons met dieren die andere Italiaanse steden vertegenwoordigen. U kunt onder andere de leeuw voor Florence, de ooievaar voor Perugia en de olifant voor Rome vinden. In de middeleeuwse geest waren deze dieren niet zomaar decoraties; het waren de heraldische symbolen van de steden die ze vertegenwoordigden. Dit mozaïek diende als een kaart van de politieke wereld van Siena, die zijn bondgenoten en rivalen liet zien verzameld rond zijn eigen centrale symbool. De techniek die hier wordt gebruikt, heet commesso, waarbij verschillende kleuren marmer nauwkeurig worden gesneden en als een puzzel in elkaar worden gezet om het beeld te creëren. Omdat dit een drukbezocht gebied is, worden delen van de vloer vaak afgedekt ter bescherming, maar dit specifieke paneel blijft een belangrijk hoogtepunt vanwege zijn historische en symbolische rijkdom.

see filename or category · Public domain

Pinturicchio · 1505

Dit uitgebreide marmeren paneel is een van de intellectueel meest complexe delen van de vloer van de kathedraal. Ontworpen door de renaissancemeester Pinturicchio in 1505, presenteert het een allegorie van de menselijke strijd om wijsheid te bereiken. Het onderste deel van de scène toont een groep figuren die op een rotsachtige kust landen na het navigeren door een turbulente zee die Fortuin vertegenwoordigt. Een figuur, die Fortuin zelf voorstelt, staat wankel met één voet op een bol en de andere op een boot, terwijl ze een met wind gevuld zeil vasthoudt om haar onvoorspelbare aard te tonen. Boven haar leidt een steil en verraderlijk pad omhoog naar de Heuvel van Wijsheid. Op de top kunt u de oude Griekse filosofen Socrates en Crates zien. Socrates ontvangt een palmtak, symbool voor de overwinning op aardse verlangens, terwijl Crates een mand met juwelen in de zee leegt, wat zijn afwijzing van wereldse rijkdom ten gunste van intellectueel streven toont. Het mozaïek leert dat het pad naar deugd moeilijk is en vereist dat men zich afkeert van materiële goederen. De fijne lijnen en schaduweffecten werden bereikt door in het marmer te etsen en de groeven te vullen met zwarte pek.

Pinturicchio · Public domain