Siena CathedralAudioprzewodnik

To wspaniałe wejście wyznacza początek Państwa podróży do jednego z najważniejszych miejsc kultu religijnego we Włoszech. Choć budowę katedry rozpoczęto w 1196 roku, kunsztowna fasada, którą Państwo widzą, była w dużej mierze wizją Giovanniego Pisano, który pracował nad jej dolną częścią pod koniec XIII wieku. Jest to sztandarowy przykład stylu włoskiego gotyku, wyróżniający się zastosowaniem polichromowanego marmuru. Kamienie – biały z Carrary, czerwony z Gerfalco i zielony z Prato – tworzą rytmiczny, malarski efekt na całej strukturze. Ta paleta barw nie pełni jedynie funkcji dekoracyjnej; odzwierciedla bogactwo i ambicje artystyczne średniowiecznej Sieny. Fasada jest gęsto wypełniona misternymi rzeźbami i posągami, z których wiele jest obecnie kopiami oryginałów Pisano. Postacie te zdają się dynamicznie zajmować przestrzeń, co stanowi odejście od sztywniejszego stylu romańskiego, który je poprzedzał. Trzy duże łuki u podstawy prowadzą do wnętrza katedry, podczas gdy górna część charakteryzuje się masywnym rozetowym oknem i ostrołukowymi szczytami. Proszę zwrócić uwagę, jak różne kolory marmuru reagują na zmieniające się światło słoneczne, zmieniając wygląd budynku w ciągu dnia.

joselomba · CC BY-SA 3.0

Wysoko nad tłumem, szczyty fasady zachodniej wypełniają wspaniałe mozaiki, które wyraźnie kontrastują z rzeźbionym kamieniem poniżej. Nie były one częścią oryginalnego średniowiecznego projektu; zostały dodane w XIX wieku przez weneckich rzemieślników. Najbardziej wyrazista scena, umieszczona w centralnym trójkątnym szczycie, przedstawia Koronację Najświętszej Marii Panny – temat głęboko bliski mieszkańcom Sieny, którzy poświęcili jej swoje miasto. Po bokach znajdują się mniejsze mozaiki ukazujące Narodzenie Jezusa oraz Ofiarowanie Marii w Świątyni. Prace te wykorzystują tradycyjne weneckie techniki, w których małe szklane płytki, czyli tessery, są podklejane cienkimi warstwami płatkowego złota. W pogodny dzień sieneńskie słońce uderza w te powierzchnie, tworząc promienny blask widoczny z całego placu. Ten świetlisty efekt służy celom teologicznym, odciągając wzrok widza od przyziemnego poziomu ulicy ku niebiosom. Jasne kolory i migoczące złoto stanowią wizualne zwieńczenie złożonych warstw architektonicznych fasady.

Photo: Zairon · CC BY 4.0

Zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz katedry często napotkają Państwo wizerunek wilczycy karmiącej dwóch bliźniaków. Choć jest to słynny symbol Rzymu, w tym kontekście opowiada historię legendarnego założenia Sieny. Według lokalnej tradycji miasto zostało założone przez Seniusa i Aschiusa, synów Remusa i bratanków Romulusa. Po tym, jak ich ojciec został zabity przez Romulusa, bracia uciekli z Rzymu, by uniknąć gniewu wuja. Legenda głosi, że dosiedli dwóch koni podarowanych im przez bogów – jednego czysto białego, a drugiego głęboko czarnego. Gdy dotarli w to miejsce, założyli miasto, a barwy ich koni stały się podstawą Balzany, czarno-białego herbu Sieny. Ten mit pozwolił sieneńczykom rościć sobie prawo do szlachetnego, rzymskiego pochodzenia, jednocześnie podkreślając ich niezależność od potężnego sąsiada z południa. Symbol wilczycy został oficjalnie przyjęty przez miasto w okresie średniowiecza, aby wzmocnić to powiązanie. Mogą Państwo dostrzec ten wpływ odzwierciedlony w samym budynku, szczególnie w naprzemiennych pasach białego i ciemnego marmuru, które definiują jego estetykę.

Erik Drost · CC BY 2.0

Zewnętrzne ściany katedry prezentują uderzający wizualny rytm stworzony przez poziome warstwy kontrastującego marmuru. Te naprzemienne pasy białego i bardzo ciemnego, zielonkawo-czarnego kamienia są najbardziej rozpoznawalną cechą sieneńskiego stylu architektonicznego. Kolory te nie zostały wybrane przypadkowo; są to barwy Balzany, herbu Republiki Sieny. Ten wybór architektoniczny zintegrował tożsamość polityczną miasta bezpośrednio z jego najważniejszym budynkiem religijnym. Na różnych wysokościach wzdłuż tych pasiastych ścian umieszczono liczne posągi, często nazywane Balia. Postacie te przedstawiają proroków, sybille i filozofów z antyku, z których wielu zostało pierwotnie wyrzeźbionych przez Giovanniego Pisano i jego warsztat. Zdają się oni wychylać z budynku, wykonując dramatyczne gesty, jakby czuwali nad miastem poniżej. Ciemny marmur, który w określonym świetle może wyglądać niemal na czarny, stanowi odważne tło, dzięki któremu jaśniejsze posągi i pasy białego marmuru stają się bardziej wyraziste. Ta technika dichromii podkreśla masywną bryłę budynku, jednocześnie dzieląc powierzchnię na złożony, pasiasty wzór.

Photo: FrDr · CC BY-SA 4.0

Po wejściu do środka staje się widoczna ogromna skala katedry. Centralna nawa rozciąga się na dokładnie 89,4 metra od wejścia do ołtarza głównego, tworząc potężne poczucie głębi. Przestrzeń ta jest zdefiniowana przez powtarzalny rytm masywnych filarów i łuków, pokrytych charakterystycznymi dla miasta czarno-białymi pasami. Spoglądając w górę, sklepienia są ozdobione motywem głębokiego nieba, przedstawiającym setki złoconych gwiazd na bogatym niebieskim tle. Projekt ten miał na celu przekształcenie wnętrza w wyobrażenie kosmosu. Podłoga pod Państwa stopami jest równie złożona, pokryta ogromną serią marmurowych mozaik, które opowiadają historie z Biblii i mitologii klasycznej. Wizualne przyciąganie stworzone przez równoległe rzędy kolumn naturalnie kieruje wzrok ku skrzyżowaniu naw, gdzie kopuła wznosi się nad ołtarzem. Ukończenie tego wnętrza zajęło ponad wiek i mogą Państwo zobaczyć, jak różne style architektoniczne, od romańskiego po gotycki, łączą się ze sobą. Współgranie pasiastego muru i gwiaździstych sklepień tworzy wyjątkowo wciągające otoczenie, które wydaje się mocno osadzone w lokalnej tożsamości.

Eric Kilby · CC BY-SA 2.0

Kolumny, które widzą Państwo podtrzymujące ciężar dachu, są niezwykłym przykładem średniowiecznej inżynierii i kunsztu dekoratorskiego. Każdy filar składa się z grubych, poziomych płyt białego marmuru oraz ciemnego, zielonkawo-czarnego kamienia. Ten ciemny marmur, często nazywany serpentynitem, był pozyskiwany lokalnie z kamieniołomów w Prato. Budowa tych kolumn była niezwykle powolnym i precyzyjnym zadaniem. Ten konkretny etap wznoszenia katedry trwał około 152 lat, co oznacza, że kamieniarze, którzy rozpoczęli pracę, nigdy nie doczekali jej końca; projekt był przekazywany z pokolenia na pokolenie rzemieślników. Aby zachować integralność strukturalną przy jednoczesnym osiągnięciu tego efektu estetycznego, bloki musiały być idealnie przycięte i wypoziomowane. Powstałe pasy nie tylko odzwierciedlają barwy miasta, ale tworzą również złudzenie optyczne, dzięki któremu ciężkie kamienne filary wydają się bardziej dynamiczne. Z bliska można dostrzec subtelne różnice w fakturze i kolorze kamienia, co ukazuje naturalne pochodzenie materiału. Kapitele na szczycie każdej kolumny zdobią misternie rzeźbione motywy roślinne, wyznaczające przejście między pionową podporą a łukami powyżej.

Photo: Assianir · CC BY-SA 4.0

Tuż pod sklepieniem, przez całą długość nawy i chóru, biegnie ciągły gzyms. W tej konstrukcji osadzono 171 gipsowych popiersi, z których każde przedstawia innego papieża. Seria rozpoczyna się od świętego Piotra na samym końcu i podąża chronologicznym porządkiem papiestwa aż do początku XV wieku. Każda postać jest podpisana imieniem papieża na małej tabliczce poniżej. To ogromne przedsięwzięcie było czymś więcej niż tylko lekcją historii; stanowiło silną deklarację polityczną. W średniowieczu Siena była potężnym i często niepokornym miastem-państwem. Umieszczając całą linię sukcesji Kościoła w tak eksponowanym miejscu, przywódcy miasta publicznie ogłaszali swoje duchowe i polityczne związki z autorytetem Rzymu. Popiersia zostały wykonane w stosunkowo krótkim czasie przez grupę lokalnych rzeźbiarzy, co tłumaczy ich stylistyczną spójność. Są one ustawione tak, aby patrzyły lekko w dół, jakby obserwowały ceremonie odbywające się w nawie poniżej. Tworzy to poczucie ciągłej obecności historycznej, łącząc współczesnych zwiedzających z długą tradycją tej instytucji.

Photo: Softeis~commonswiki · CC BY-SA 3.0

Jeśli spojrzą Państwo na trójkątne przestrzenie, czyli pachy łuków, znajdujące się między głównymi łukami nawy, zobaczą Państwo drugi zestaw portretów. Te 36 popiersi przedstawia różnych cesarzy rzymskich z różnych epok. Ich umieszczenie bezpośrednio pod papieżami jest wysoce symboliczne dla struktury politycznej średniowiecznego świata. W XIII i XIV wieku polityka włoska była często zdominowana przez walkę między zwolennikami papieża a stronnikami cesarza. Włączając obie grupy do dekoracji katedry, Siena ilustrowała ideę, że światem rządzą dwie władze – duchowa i świecka – które miały się wzajemnie wspierać. Te cesarskie popiersia są mniejsze od papieskich, co sugeruje hierarchię, w której władza świecka jest podporządkowana autorytetowi boskiemu. Postacie wyrzeźbiono z uwzględnieniem indywidualnych cech, choć wiele z nich to raczej stylizowane przedstawienia niż wierne podobizny. Ten podwójny fryz zmienia górne partie nawy w wizualny zapis dualizmu władzy, który kształtował życie wszystkich mieszkańców średniowiecznej Europy.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Stoją Państwo w pobliżu jednej z najsłynniejszych dekoracyjnych posadzek na świecie, składającej się z 56 odrębnych paneli wykonanych techniką inkrustacji marmurowej i graffito. Ten konkretny panel, datowany na XIV wiek, jest jednym z najstarszych w kolekcji i głęboko zakorzenionym w lokalnej dumie. W centrum znajduje się wilczyca karmiąca bliźnięta – symbol założycielski, który widzieliśmy już na zewnątrz. Wokół centralnego koła znajdują się mniejsze medaliony zawierające zwierzęta reprezentujące inne włoskie miasta. Można tu znaleźć lwa reprezentującego Florencję, bociana dla Perugii i słonia dla Rzymu, między innymi. W średniowiecznym rozumieniu zwierzęta te nie były tylko dekoracjami; były heraldycznymi symbolami miast, które reprezentowały. Ta mozaika służyła jako mapa politycznego świata Sieny, pokazując jej sojuszników i rywali zgromadzonych wokół własnego, centralnego symbolu. Zastosowana tu technika nazywa się commesso, gdzie różne kolory marmuru są precyzyjnie cięte i dopasowywane do siebie niczym puzzle, tworząc obraz. Ponieważ jest to obszar o dużym natężeniu ruchu, fragmenty podłogi są często przykrywane dla ochrony, jednak ten konkretny panel pozostaje kluczową atrakcją ze względu na swoje bogactwo historyczne i symboliczne.

see filename or category · Public domain

Pinturicchio · 1505

Ten kunsztowny marmurowy panel jest jedną z najbardziej intelektualnie złożonych części posadzki katedry. Zaprojektowany przez renesansowego mistrza Pinturicchio w 1505 roku, przedstawia alegorię ludzkich zmagań o osiągnięcie mądrości. Dolna część sceny ukazuje grupę postaci lądujących na skalistym brzegu po przeprawie przez wzburzone morze, symbolizujące Fortunę. Jedna z postaci, uosabiająca samą Fortunę, stoi niepewnie, jedną stopą na kuli, a drugą na łodzi, trzymając wypełniony wiatrem żagiel, co ukazuje jej nieprzewidywalną naturę. Nad nią stroma i zdradliwa ścieżka prowadzi w górę Wzgórza Mądrości. Na samym szczycie widzą Państwo starożytnych greckich filozofów: Sokratesa i Kratesa. Sokrates otrzymuje gałązkę palmową, symbolizującą zwycięstwo nad ziemskimi pragnieniami, podczas gdy Krates opróżnia kosz klejnotów do morza, ukazując swoje wyrzeczenie się światowych bogactw na rzecz poszukiwań intelektualnych. Mozaika uczy, że droga do cnoty jest trudna i wymaga odwrócenia się od dóbr materialnych. Delikatne linie i efekty cieniowania uzyskano poprzez wyrycie wzorów w marmurze i wypełnienie rowków czarną smołą.

Pinturicchio · Public domain