Akrotiri Audioprzewodnik po polsku

Akrotiri to miasto z epoki brązu na wulkanicznej wyspie Santoryn, na Morzu Egejskim. Jego starożytna nazwa nie jest znana, a współczesna pochodzi z pobliskiej wsi. W szesnastym wieku przed naszą erą wybuch wulkanu na Therze pogrzebał miasto pod popiołem i pumeksem. Zasypanie to zachowało je tak dobrze, że często porównuje się je z Pompejami, rzymskim miastem zachowanym pod wulkanicznym gruzem. Niektóre budynki wznosiły się na trzy kondygnacje. Znaleziono tu freski, ceramikę, meble oraz zaawansowane systemy odwadniające.

Photo: Hardscarf · CC BY-SA 4.0

Znajdujące się tutaj brązowe popiersie upamiętnia Spyridona Marinatosa, archeologa, który rozpoczął wykopaliska w Akrotiri i jest pochowany na terenie stanowiska. W 1939 roku Marinatos badał warstwy skalne z willi odkrytej w Amnissos, niedaleko Knossos na Krecie. Jako pierwszy wysunął tezę, że znaleziony tam pumeks może pochodzić z erupcji na Santorini. Uważał, że wybuch wywołał tsunami, gdy zapadła się kaldera wulkanu. Wierzył, że te fale mogły doprowadzić do upadku cywilizacji minojskiej na Krecie. Sugerował również, że zmitologizowane wspomnienie tej katastrofy może być jednym ze źródeł legendy o Atlantydzie. Inni uczeni początkowo podeszli do jego pomysłów sceptycznie. Wcześniej, w 1899 roku, Robert Zahn prowadził wykopaliska w Potamos, w pobliżu Akrotiri. Kilkadziesiąt lat później, w 1967 roku, Marinatos rozpoczął tutaj wykopaliska na dużą skalę. Po kilku godzinach kopania zaczęły pojawiać się pozostałości zasypanego miasta. Potrzeba było dwóch sezonów pracy, aby dowiedzieć się, jak wielkie jest to miasto. W 1975 roku, po śmierci Marinatosa, kierownictwo wykopalisk przejął Christos Doumas.

Photo: Holger Uwe Schmitt · CC BY-SA 4.0

Xeste 3 stoi na południowy zachód od głównych wykopalisk i jest uznawane za miejsce rytuałów inicjacji i przejścia. Znajduje się w nim więcej fresków niż w jakimkolwiek innym budynku odkrytym dotychczas w mieście. Szereg pomieszczeń łączy się ze sobą za pomocą politironów. Politiron to seria podwójnych drzwi sięgających sufitu, osadzonych na drewnianych filarach. Po otwarciu wszystkich dwa pokoje stają się jednym. Otwarcie tylko jednych tworzy przejście. Jedno z pomieszczeń posiada obniżone zagłębienie. Początkowo uznawano je za basen lustralny, służący do rytualnego obmywania. Obecnie uczeni uważają je za adyton, wewnętrzne sanktuarium. Nisza w tym pomieszczeniu, uważana za kapliczkę, była ozdobiona rogami rytualnymi, stylizowanymi rogami byka. Na piętrze kolejne pomieszczenia służyły celom rytualnym i wszystkie były bogato zdobione.

Ad Meskens You are free to use this picture for any purpose as long as you credit its author, Ad Meskens. Example: © Ad Meskens / Wikimedia Commons If you use this work outside of the Wikimedia projects, a message or a copy is very much appreciated. This image is not in the public domain. A statement such as "From Wikimedia Commons" or similar is not by itself sufficient. If you do not provide clear attribution to the author you do not comply with the terms of the file's license and you may not use this file. If you are unable or unwilling to provide attribution you should contact Ad Meskens to negotiate a different license. · CC BY-SA 4.0

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/dc9cac5bc1c2a5113e96c7a21a2246a9 · 1550 BCE

Namalowana z profilu kobieta nosi niebieskie nakrycie głowy, duży kolczyk w kształcie koła i czerwoną suknię nakrapianą ciemnymi kropkami. Farba wydaje się mieć mineralną bazę, co pomogło jej przetrwać. Jej kolory to biel, żółć, czerwień, brąz, błękit i czerń. Standardowy opis nie uznaje tej techniki za prawdziwy fresk, z wyjątkiem kilku odosobnionych przypadków. Farba była nakładana, gdy tynk był mokry, ale malarz nie starał się utrzymać go w wilgoci. W rezultacie farba w jednych miejscach wsiąka w tynk, a w innych odpryskuje. Inne relacje zaliczają ją do prawdziwych fresków. Akrotiri to stanowisko cykladzkie, ale jego napisy w piśmie linearnym A i style malarskie mocno wiążą je z minojską Kretą. Na Krecie malowidła z Knossos przetrwały w większości jako małe fragmenty, które spadły na ziemię. Malowidła z Akrotiri są znacznie lepiej zachowane. Tytuł mówi o szafranie. Eksperci interpretują szerszą scenę jako przedstawiającą kobiety zbierające krokusy. Obraz jest obecnie eksponowany w Muzeum Prehistorycznej Thiry w Firze.

anonymous · Public domain

Mała złota figurka przedstawiająca stojące zwierzę ma zakrzywione rogi, cztery nogi i płaską podstawę. Znaleziono ją ukrytą pod podłogą. Jedno źródło podaje, że jest to jedyny złoty przedmiot znaleziony w mieście, choć inne donosi o złotym naszyjniku z wczesnych wykopalisk. Niektóre opisy nazywają tę figurkę złotą kozą. Leżała w pobliżu Domu Ławek, przy zachodnim krańcu Xeste 3. Obecnie jest eksponowana w Muzeum Prehistorycznej Thiry w Firze. W Domu Ławek znajdował się również duży depozyt rogów. Od trzystu do pięciuset z nich pochodziło od bydła, owiec i kóz. Prawie wszystkie zostały zmienione przez ogień, ich zewnętrzne osłonki usunięto, a powierzchnie pomalowano ochrą, naturalnym pigmentem ziemnym. Ich religijne przeznaczenie nie jest znane.

Photo: Zde · CC BY-SA 4.0

Jak dotąd tylko jedna ulica w Akrotiri została oczyszczona na znaczącej długości. Pnie się ona po zboczu z południa na północ. Zespół Marinatosa nazwał ją ulicą Telchinów. Nazwa pochodzi od Telchinów z greckich mitów, czyli metalurgów, ponieważ w jednym z domów przy tej ulicy znajdował się warsztat metalurgiczny. Ulica ma co najmniej dwa metry szerokości, a miejscami rozszerza się w place o różnej wielkości. Te place były jedynymi otwartymi przestrzeniami w mieście. Nie było tu prywatnych dziedzińców ani ogrodów. Warsztaty wokół placów sugerują, że rzemieślnicy prawdopodobnie pracowali na świeżym powietrzu przy ładnej pogodzie. Ulice były wybrukowane.

Photo: Joyofmuseums · CC BY-SA 4.0

Wiele budynków w Akrotiri przetrwało do wysokości więcej niż jednej kondygnacji. Wysokie, szare słupy stojące przy tej ścianie wyglądają jak współczesne podpory. Marinatos zauważył, że zachowane ściany sprawiały, iż kopanie było wyjątkowo trudne. Eksperymentował z drążeniem tuneli w pumeksie, jednak z tej techniki później zrezygnowano.

Ad Meskens You are free to use this picture for any purpose as long as you credit its author, Ad Meskens. Example: © Ad Meskens / Wikimedia Commons If you use this work outside of the Wikimedia projects, a message or a copy is very much appreciated. This image is not in the public domain. A statement such as "From Wikimedia Commons" or similar is not by itself sufficient. If you do not provide clear attribution to the author you do not comply with the terms of the file's license and you may not use this file. If you are unable or unwilling to provide attribution you should contact Ad Meskens to negotiate a different license. · CC BY-SA 4.0

Sektor Delta to grupa pomieszczeń, a badacze nadali każdemu pomieszczeniu numer. Pomieszczenie Delta 2 to miejsce, w którym znaleziono Fresk Wiosenny. Takie mury mają kamienne odrzwia i prostokątne otwory okienne. Ryton, naczynie do nalewania w kształcie głowy dzika, pochodził z pomieszczenia Delta 17.

Olaf Tausch · CC BY 3.0

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/b3d7e88ef29c50afe308f150c825e859 · 2000 BCE

Fresk Wiosenny został odkryty w 1970 roku. Był to pierwszy fresk znaleziony w stanie idealnym, stojący w swojej pierwotnej pozycji. Jego ściana była w złym stanie, więc fresk musiał zostać natychmiast zabezpieczony i usunięty. Namalowane rośliny z czerwonymi kwiatami są obecnie prezentowane w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach. Akcja ratunkowa była delikatnym zadaniem, które dostarczyło archeologom i konserwatorom bezcennych doświadczeń.

Photo: Jebulon · CC0

Niektórzy mieszkańcy Akrotiri tak zaplanowali okna, aby pomalowane ściany we wnętrzach były widoczne z zewnątrz. Mogło to mieć cel rytualny, a w niektórych przypadkach mogło być wyrazem rywalizacji o pozycję społeczną. Widoczny tu otwór to prosty prostokąt wycięty w surowym kamiennym murze, obok którego stoją dwie wysokie kamienne płyty. Na wyższych kondygnacjach ściany były cieńsze. Składały się głównie z drewnianych ram wypełnionych gliną, a niektóre służyły wyłącznie jako rzędy okien.

Norbert Nagel · CC BY-SA 3.0