Acropolis of AthensAudiogids

Welkom op de Akropolis van Athene. U staat voor de Beulé-poort, de hoofdingang van het heiligdom en een cruciaal onderdeel van de latere verdedigingsgeschiedenis van de site. Hoewel de meeste bouwwerken op dit plateau uit de Gouden Eeuw van de 5e eeuw v.Chr. stammen, werd deze poort pas veel later gebouwd, in 267 n.Chr. Ze werd opgetrokken als verdedigingswerk na een verwoestende inval van de Herulen, een Germaanse stam die de lagere verdedigingslinies van de stad had doorbroken. Om het heilige plateau te beschermen, versterkten de Atheners de ingang met deze massieve structuur. De poort is vernoemd naar de Franse archeoloog Ernest Beulé, die haar in 1852 ontdekte nadat ze eeuwenlang verborgen was geweest onder latere Turkse vestingwerken. Een van de meest fascinerende aspecten van de constructie is het gebruik van 'spolia'—hergebruikte bouwmaterialen van oudere structuren. Als u goed naar het metselwerk kijkt, ziet u een mix van bouwstijlen die niet helemaal op elkaar aansluiten. Dit komt doordat het marmer afkomstig was van het verwoeste Choregisch Monument van Nikias. Dit hergebruik van materialen was een praktische noodzaak in tijden van crisis, maar creëerde een unieke visuele lappendeken die verschillende tijdperken van de Atheense geschiedenis verbindt in één verdedigingsmuur.

Photo: George E. Koronaios · CC BY-SA 4.0

Voor u verrijst het massieve Voetstuk van Agrippa, een imposante structuur die laat zien hoe de Akropolis door verschillende heersers door de oudheid heen werd hergebruikt. Dit rechthoekige voetstuk, dat bijna negen meter hoog is, werd oorspronkelijk niet voor de Romeinen gebouwd. Het werd in 178 v.Chr. opgericht ter ere van koning Eumenes II van Pergamon na zijn overwinning bij de wagenrennen van de Panathenaeën. Oorspronkelijk stond er waarschijnlijk een strijdwagen op, die de triomf van de hellenistische koning vierde. Naarmate de macht in het Middellandse Zeegebied verschoof, veranderde echter ook de toewijding van dit monument. In 27 v.Chr. werd het voetstuk hergebruikt om een bronzen strijdwagen van Marcus Agrippa te dragen, de schoonzoon en belangrijkste generaal van de Romeinse keizer Augustus. Door zijn beeltenis hier te plaatsen, bij de ingang van de meest heilige plek in Griekenland, werd Agrippa's prominente rol in de nieuwe Romeinse orde voor elke bezoeker duidelijk. Als u bij het juiste licht goed naar het verweerde marmer kijkt, kunt u wellicht nog vage inscripties onderscheiden. Deze inscripties fungeren als archeologische lagen die de verschuivende politieke loyaliteiten van het oude Athene onthullen, terwijl het transformeerde van een hellenistische macht naar een provincie van het Romeinse Rijk.

Photo: C messier · CC BY-SA 4.0

Hoog op het bastion rechts van de ingang staat de Tempel van Athena Nike, een juweel van de Ionische orde. De tempel werd rond 420 v.Chr. voltooid door de architect Kallikrates en de verfijnde proporties vormen een schril contrast met de massieve, zware bouwwerken in de buurt. Deze tempel was gewijd aan de godin in haar rol als brenger van de overwinning, maar met een unieke lokale twist. In de traditionele Griekse kunst wordt Nike meestal met vleugels afgebeeld, waardoor ze tussen goden en stervelingen kan vliegen. Het cultusbeeld dat hier ooit stond, was echter 'Nike Apteros'—de Vleugelloze Overwinning. Volgens de legende verwijderden de Atheners de vleugels van de godin zodat de Overwinning nooit uit hun stad zou wegvliegen. Het was een fysieke manifestatie van hun hoop op permanente dominantie. De positie van de tempel is ook zeer symbolisch. Hij staat op een precair stenen bastion dat uitkijkt over het hoofdpad naar het heiligdom. Vanaf dit uitkijkpunt kon de godin van de overwinning waken over aankomende burgers en soldaten, terwijl ze tegelijkertijd een strategisch uitzicht bood over de Saronische Golf. De plaatsing was evenzeer gebaseerd op militaire psychologie als op religieuze toewijding, om ervoor te zorgen dat het eerste en laatste wat bezoekers zagen, de belofte van Atheens succes was.

Photo: Jebulon · CC0

Terwijl u de architectuur van de Tempel van Athena Nike bestudeert, moet u vooral op de zuilen letten. Dit zijn uitstekende voorbeelden van de Ionische orde, die aanzienlijk slanker en rijker versierd is dan de zware Dorische zuilen van het Parthenon. Het meest kenmerkende aspect van deze zuilen is het kapiteel—het bovenste deel—dat is voorzien van twee krulvormige ornamenten, bekend als voluten. Deze rondingen geven de structuur een gevoel van lichtheid en gratie, wat passend is voor een tempel die zo delicaat op de rand van de klif staat. Kijk nu omhoog naar het fries, de decoratieve band boven de zuilen. Waar veel Griekse tempels mythologische scènes van goden en reuzen uitbeeldden, waren de reliëfs hier revolutionair. Ze beeldden echte, historische gebeurtenissen uit: veldslagen tussen de Grieken en de Perzen. Dit was een zeldzame afwijking van puur mythologische thema's en diende als een permanent stenen verslag van de werkelijke militaire triomfen van Athene in de 5e eeuw v.Chr. Het contrast tussen deze elegante, gecanneleerde zuilen en de rauwe historische veldslagen erboven vangt de dubbele aard van het oude Athene als zowel een centrum van hoge cultuur als een machtige, oorlogvoerende militaire staat.

Paolo Villa · CC BY-SA 4.0

U loopt nu door de Propyleeën, de monumentale poort die tussen 437 en 432 v.Chr. werd ontworpen door de architect Mnesicles. Zie dit als de 'rode loper' van de antieke wereld. Het voornaamste doel was om de bezoeker te laten overgaan van de alledaagse, stoffige en drukke stadsstraten beneden naar de etherische, heilige ruimte van de top van de Akropolis. Mnesicles gebruikte architectuur om een diepgaande psychologische impact te creëren. Terwijl u door de massieve, schaduwrijke centrale hal liep, zou de duisternis van de poort uw verwachting vergroten. Wanneer u vervolgens aan de andere kant naar buiten kwam, werd u getroffen door het plotselinge, briljante licht van het open plateau en het adembenemende zicht op het Parthenon. Dit berekende gebruik van licht en schaduw was bedoeld om een gevoel van goddelijke overgang op te roepen. Het bouwen van de Propyleeën was ook een ongelooflijke technische uitdaging. Mnesicles moest een extreem steile en oneffen rotshelling overwinnen, waardoor hij een gebouw op meerdere niveaus moest ontwerpen—een prestatie die zelden werd geprobeerd in de klassieke architectuur. Ondanks de onvoltooide staat blijven de Propyleeën een meesterwerk van balans en schaal, dat de bezoeker meesterlijk voorbereidt op de wonderen die op het plateau erboven wachten.

Photo: KatherineSoulis · CC BY-SA 4.0

Hoewel de grandioze zuilen en beelden vaak de aandacht trekken, moet u niet vergeten om naar de onderkant van het dak van de poort te kijken. U ziet daar de verdiepte vierkante panelen, bekend als 'cassetten'. In de oudheid was dit plafond een kleurrijk meesterwerk. Oude verslagen en sporen van pigment vertellen ons dat deze panelen in een diep middernachtblauw waren geschilderd en versierd met sterren van bladgoud om de nachtelijke hemel na te bootsen. Onder dit dak lopen moet hebben gevoeld alsof men onder de hemel zelf liep. Naast de schoonheid was het plafond een wonder van antieke techniek. Het ondersteunen van dit massieve dak vereiste balken van buitengewone afmetingen. Sommige van deze enorme marmeren balken overspannen meer dan zes meter, een afstand die de grenzen van de structurele integriteit van het materiaal opzocht. Omdat er geen centrale steunpilaar in de hal was, moesten deze balken het volledige gewicht van de plafondplaten dragen zonder door te buigen of te barsten. De precisie die nodig was om deze enorme blokken zo hoog in de lucht te kerven en te plaatsen is verbazingwekkend. Zelfs vandaag de dag, zonder de oorspronkelijke blauwe verf en gouden sterren, geeft het geometrische ritme van de cassetten een gevoel van de enorme schaal en verfijning van het ontwerp van de Propyleeën. Het herinnert ons eraan dat elke centimeter van dit heiligdom was ontworpen om indruk te maken, van de grond waar u op loopt tot het plafond boven u.

Photo: KatherineSoulis · CC BY-SA 4.0

Gebruik deze munt als referentie en stel u het kolossale bronzen standbeeld van Athena Promachos voor dat ooit de ruimte net voorbij de poort domineerde. Met een hoogte van ongeveer negen meter was dit het werk van de legendarische beeldhouwer Phidias. 'Promachos' vertaalt zich als 'zij die in de voorste linie vecht', en het beeld toonde Athena als een geduchte krijger, gehuld in harnas en met een massieve speer. Het standbeeld was zo immens en het brons zo hoogglanzend gepolijst dat het een praktische functie had die verder ging dan religie. Er wordt gezegd dat de zon die weerkaatste op de punt van Athena's speer en haar helm zichtbaar was voor zeelieden die Kaap Sounion rondden, bijna 50 kilometer verderop. Voor terugkerende Atheners was zij het eerste teken van thuis, een stralende beschermvrouwe die vanaf de zee zichtbaar was. Helaas staat dit meesterwerk er niet meer. Na bijna duizend jaar op de Akropolis werd het standbeeld tijdens de late Romeinse periode verplaatst naar Constantinopel—het huidige Istanbul. Het bleef daar tot de 13e eeuw, toen het naar verluidt werd vernietigd door een menigte tijdens de Vierde Kruistocht. Vandaag de dag rest alleen de stenen basis, maar de herinnering aan deze torenhoge bronzen godin leeft voort als een van de meest iconische symbolen van de macht van de oude stad.

Sir William Smith · Public domain

Het Erechtheion, voltooid in 406 v.Chr., is misschien wel het meest architectonisch unieke gebouw op de Akropolis. Terwijl het nabijgelegen Parthenon beroemd is om zijn rigide, majestueuze symmetrie, is het Erechtheion opvallend asymmetrisch. Dit ongebruikelijke ontwerp was geen esthetische gril; het was een religieuze noodzaak. De tempel moest verschillende, zeer heilige locaties binnen zijn muren huisvesten, en omdat deze locaties verbonden waren met specifieke plekken in het landschap, moest de architect eromheen bouwen. Binnen deze complexe structuur bevonden zich de 'tekens' van de legendarische strijd om Athene. In de noordelijke zuilengang kunt u nog steeds markeringen in het gesteente zien waarvan men gelooft dat ze door de drietand van Poseidon zijn gemaakt. De tempel huisvestte ook de begraafplaats van de mythische koning Erechtheus, aan wie het gebouw zijn naam ontleent, en een heilige zoutwaterbron. Dit complexe grondplan maakt het Erechtheion tot een fascinerende puzzel van verschillende niveaus en zuilengangen. Elke kant van het gebouw vervult een andere religieuze functie, waardoor een structuur ontstaat die meer aanvoelt als een verzameling verbonden heiligdommen dan als één enkele tempel. Terwijl u eromheen loopt, zult u merken hoe het karakter van het gebouw verandert afhankelijk van uw gezichtspunt, wat de lagen van mythen weerspiegelt die deze heilige grond definieerden.

Chepry рџ’¬ (Andrzej Barabasz) рџ“· 🇵🇱 · CC BY-SA 4.0

Het beroemdste kenmerk van het Erechtheion is ongetwijfeld de Kariatidenportiek. Hier dienen zes elegante vrouwelijke figuren, bekend als Kariatiden, als architecturale steunpilaren in plaats van traditionele zuilen. Hun sierlijke houding verhult het enorme gewicht dat ze dragen. Als u goed naar de achterkant van hun hoofd kijkt, ziet u dat hun haar in dikke, zware vlechten is gevlochten. Dit was niet alleen een stilistische keuze; het was een slimme technische oplossing. De dikke vlechten zorgen voor extra massa en steun bij de nek—het smalste en zwakste punt van het standbeeld—om ervoor te zorgen dat het gewicht van het dak de stenen figuren niet zou doen barsten. Het is belangrijk op te merken dat de figuren die u vandaag ziet hoogwaardige replica's zijn. Om het oude steenwerk te beschermen tegen de schadelijke effecten van moderne luchtvervuiling en verwering, werden de originele Kariatiden naar binnen verplaatst. Vijf van de originelen worden momenteel bewaard in het nabijgelegen Akropolismuseum, waar ze in een klimaatgecontroleerde omgeving worden tentoongesteld. De zesde originele maagd bevindt zich in het British Museum in Londen. Zelfs als replica's blijven deze figuren hetzelfde gevoel van kalmte en waardige kracht uitstralen dat deze hoek van de Akropolis al meer dan tweeduizend jaar definieert.

moxybeirut · CC BY-SA 4.0

Aangrenzend aan de westkant van het Erechtheion ligt een openluchtterrein dat bekend staat als het Pandroseion. Deze ruimte was gewijd aan Pandrosos, de dochter van de eerste koning van Athene en de allereerste priesteres van Athena in de stad. Deze plek staat centraal in de beroemdste legende van de stad: de strijd tussen Athena en Poseidon om te bepalen wie de beschermgod van de stad zou worden. Volgens het verhaal sloeg Poseidon met zijn drietand op de aarde, waardoor een zoutwaterbron ontstond. Athena plantte op haar beurt een olijfboom. De burgers kozen voor de olijfboom vanwege de praktische geschenken van voedsel en olie, waardoor Athena hun beschermvrouwe werd. De olijfboom die u hier vandaag ziet staan, is een directe link naar dat verhaal. Hoewel de oorspronkelijke oude boom tijdens de Perzische invasie werd verbrand, werd de huidige boom in het begin van de 20e eeuw geplant op precies de plek waar de oorspronkelijke boom zou hebben gestaan. Het Pandroseion diende als een levende brug tussen de architectuur van de tempels en de natuurlijke elementen van de Atheense religie. Zelfs vandaag de dag biedt de aanwezigheid van de boom een zeldzame vlek groen tegen de verweerde steen, een levend symbool van de blijvende overwinning van de godin.

Photo: George E. Koronaios · CC BY-SA 4.0