Stageira Audiogids in het Nederlands

Welkom in Stageira, een oude Griekse kolonie bij de oostkust van Chalkidiki, in Noord-Griekenland. De stad stond op een schiereiland, naast de moderne stad Olympiada. Ionische kolonisten van Andros stichtten de stad in 655 voor Christus. Het is vooral bekend als de geboorteplaats van de filosoof Aristoteles, die hier in 384 voor Christus werd geboren. De lage muren op de voorgrond zijn de ruïnes van die stad, en daarachter opent de zee zich richting een rij beboste heuvels. De Deense archeoloog Karl Frederik Kinch identificeerde het terrein in 1886 aan de hand van oude beschrijvingen van de stad.

Photo: Iolchos07 · CC BY-SA 4.0

De inwoners van Stageira kozen in 424 voor Christus, midden in de Peloponnesische Oorlog, een andere kant. Sinds de Perzische Oorlogen behoorde hun stad tot het bondgenootschap onder leiding van Athene en droeg zij bij aan de gemeenschappelijke schatkist. Nu sloten zij zich in plaats daarvan bij Sparta aan. Athene was woedend over deze stap. De Atheense generaal Cleon, een controversieel figuur, haastte zich in 422 voor Christus om de stad te belegeren, maar de belegering leverde niets op. Cleon zelf stierf later datzelfde jaar in de Slag bij Amphipolis. Stageira bleef de rest van de oorlog aan de kant van Sparta staan. Muren zoals deze, langs de klif boven de baai, waren het soort verdediging dat door een belegering zoals die van Cleon op de proef zou zijn gesteld. In 1995 werden er restauratiewerkzaamheden uitgevoerd aan de vesting van de stad en de akropolis.

Photo: Teodoreh1 · CC BY-SA 4.0

In 348 voor Christus bezette Filips de Tweede van Macedonië Stageira en vernietigde de stad. Later herbouwde hij de stad als tegenprestatie voor het feit dat Aristoteles de zoon van Filips, Alexander, onderwees. Hij liet ook de oude inwoners hervestigen en er verrezen veel nieuwe bouwwerken, waaronder een aquaduct. Delen van deze muur zouden uit die herbouwperiode kunnen stammen. De basis bestaat uit een paar vierkante blokken, met daarboven kleinere stenen tussen puin. Het metselwerk alleen laat niet zien wie het gebouwd heeft.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Volgens de overlevering werd Aristoteles begraven op een plein in Stageira. Na de begrafenis werd dat plein gereserveerd als de ontmoetingsplaats van de raad, bekend als de boule. Hier verrijst een lange basis van bleke steen in lagen, met een centrale trap. Sommigen beschrijven zo'n basis als een stedelijke stoa, een zaal met zuilen voor openbare aangelegenheden. Of dit platform op dat plein stond, is niet zeker.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Een stoa was een lange, overdekte zuilengang, een plek om te wandelen en elkaar te ontmoeten. Hier loopt een vlak wandeloppervlak langs een rij getrapte stenen blokken. Als dit deel uitmaakt van een stoa, zou een verhoogde stenen basis zoals deze het wandelpad en de zuilengang erboven hebben gedragen. Lage stenen blokken vormen de rand en aan het uiteinde is tussen de heuvels de zee te zien.

Photo: Teodoreh1 · CC BY-SA 4.0

Heiligdommen voor Demeter, de godin van het graan, waren kenmerkend voor Griekse steden. Toen de stad na de verwoesting door Filips werd herbouwd, behoorden twee heiligdommen voor Demeter tot de nieuwe gebouwen. Hier vormen grote vierkante blokken de basis van de muur, gelegd in horizontale lagen. Daarboven klimmen ruwere stenen en puin naar een gebroken top. De muur heeft wellicht een heilige ruimte omsloten. Of deze toebehoorde aan een van die heiligdommen, of aan een ander gebouw, is nog onduidelijk.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Aristoteles stierf in 322 voor Christus in Chalcis aan een maagziekte, in droefheid en neerslachtigheid. Volgens de overlevering werd zijn lichaam met uitzonderlijke eer naar Stageira teruggebracht. Zijn medeburgers benoemden hem tot de stichter van de stad, de oikistes, het woord voor de leider die een kolonie sticht. Ze bouwden een altaar over zijn graf en begonnen een festival ter ere van hem, de Aristoteleia. Ze vernoemden ook een van hun maanden naar hem. Dit gebogen platform zou de plek kunnen zijn geweest voor dergelijke eerbetonen, maar er is hier niets zichtbaar dat een graf of een altaar is.

Photo: Teodoreh1 · CC BY-SA 4.0

Kostas Sismanidis leidde de systematische opgraving van Stageira. De opgraving begon in 1990 en duurde tot 2000. Dit gebouw werd voor het eerst besproken in 1996, tijdens een archeologisch congres, onder de titel 'Een problematisch gebouw'. Twintig jaar later, op een wereldcongres in Thessaloniki, stelde Sismanidis dat het gebouw het graf-heroon van Aristoteles was. Een heroon was een heiligdom dat werd gebouwd om een held te eren, en in deze bewering is de held Aristoteles. Hij zei dat hij eerst andere mogelijkheden had onderzocht en dat er nu sterke aanwijzingen zijn voor deze optie. De omheining hier heeft een vloer van kleine steentjes in een patroon, met lage muren eromheen. Alleen stenen kunnen de vraag niet beantwoorden.

Dimitris Siskopoulos · CC BY 2.0

Muren van puin en gehouwen steen komen hier op de hoeken samen en markeren afzonderlijke ruimtes. De stenen laten zien hoe die ruimtes waren verdeeld, hoewel niet waarvoor ze elk werden gebruikt. Achter de muren verrijzen beboste heuvels.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Grote aarden vaten waren in Griekse steden algemene huishoudelijke voorraadvaten. Dit exemplaar is in verschillende stukken gebroken, die nog steeds de brede welving van de zijkanten tonen. Niets dat hier zichtbaar is, zegt welke familie het bezat, of in welke kamer het stond. Het aardewerk heeft een warme roodbruine kleur en het wordt onder glas bewaard.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0