Stagira Audioprzewodnik po polsku

Witamy Państwa w Stagirze, starożytnej greckiej kolonii niedaleko wschodniego wybrzeża Chalkidiki w północnej Grecji. Miasto stało na półwyspie, obok współczesnego miasteczka Olympiada. Jońscy osadnicy z Andros założyli je w 655 roku przed naszą erą. Jest ono najbardziej znane jako miejsce urodzenia Arystotelesa, filozofa, który urodził się tu w 384 roku przed naszą erą. Niskie mury na pierwszym planie to ruiny tego miasta, a za nimi morze roztacza się w kierunku pasma zalesionych wzgórz. To duński archeolog Karl Frederik Kinch zidentyfikował to stanowisko w 1886 roku, opierając się na starożytnych opisach miasta.

Photo: Iolchos07 · CC BY-SA 4.0

Mieszkańcy Stagiry zmienili strony w 424 roku przed naszą erą, w trakcie wojny peloponeskiej. Od czasów wojen perskich ich miasto należało do sojuszu pod przywództwem Aten i płaciło składki do wspólnego skarbca. Teraz jednak przyłączyli się do Sparty. Ateny były rozgniewane tym posunięciem. Ateński generał Kleon, postać kontrowersyjna, pospieszył, by oblegać miasto w 422 roku przed naszą erą, lecz oblężenie nie przyniosło rezultatu. Sam Kleon zginął później w tym samym roku, w bitwie pod Amfipolis. Stagira pozostała po stronie Sparty przez resztę wojny. Mury takie jak ten, wzdłuż klifu nad zatoką, były rodzajem obrony, którą sprawdziłoby oblężenie takie jak to, które przeprowadził Kleon. W 1995 roku przeprowadzono prace konserwatorskie przy murach obronnych miasta i jego akropolu.

Photo: Teodoreh1 · CC BY-SA 4.0

W 348 roku przed naszą erą Filip Drugi z Macedonii zajął Stagirę i zniszczył ją. Później odbudował miasto w zamian za to, że Arystoteles został nauczycielem syna Filipa, Aleksandra. Przesiedlił również dawnych mieszkańców i powstało wiele nowych budowli, w tym akwedukt. Części tego muru mogą należeć do tej odbudowy. Jego podstawa wykonana jest z kilku ciosanych bloków, z mniejszymi kamieniami umieszczonymi wśród gruzu powyżej. Samo murarstwo nie wskazuje, kto go zbudował.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Według tradycji Arystoteles został pochowany na placu w Stagirze. Po pochówku plac ten został przeznaczony na miejsce spotkań rady, znanej jako bule. Tutaj długa podstawa z jasnego kamienia wznosi się warstwami, z centralnym ciągiem schodów. Niektórzy opisują taką podstawę jako miejską stoę, kolumnową halę do spraw publicznych. Nie jest pewne, czy ta platforma stała na tym placu.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Stoa była długą, zadaszoną kolumnadą, miejscem do spacerów i spotkań. Tutaj równa powierzchnia do chodzenia biegnie obok rzędu schodkowych bloków kamiennych. Jeśli jest to część stoi, taka podwyższona kamienna baza zapewne dźwigała przejście oraz umieszczoną nad nim kolumnadę. Krawędź wyznaczają niskie bloki kamienne, a w oddali, na końcu, między wzgórzami prześwituje morze.

Photo: Teodoreh1 · CC BY-SA 4.0

Sanktuaria Demeter, bogini zboża, były typowym elementem greckich miast. Kiedy miasto zostało odbudowane po zniszczeniach dokonanych przez Filipa Drugiego, wśród nowych budynków znalazły się dwa sanktuaria Demeter. Tutaj duże, ciosane bloki tworzą podstawę muru, ułożoną w równe rzędy. Nad nimi bardziej nieociosane kamienie i gruz pną się ku zniszczonemu szczytowi. Mur mógł otaczać świętą przestrzeń. Do tej pory nie jest jasne, czy należał do jednego z tych sanktuariów, czy do innego budynku.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Arystoteles zmarł w Chalkidzie w 322 roku przed naszą erą na chorobę żołądka, w żalu i przygnębieniu. Tradycja głosi, że jego ciało sprowadzono z powrotem do Stagiry z wyjątkowymi honorami. Współobywatele nazwali go założycielem miasta, oikistes, co jest słowem oznaczającym przywódcę zakładającego kolonię. Wystawili ołtarz nad jego grobem i zapoczątkowali święto na jego cześć, Arystoteleia. Nazwali też na jego cześć jeden ze swoich miesięcy. Ta zakrzywiona platforma mogła być miejscem takich honorów, ale nic, co tu widać, nie jest grobem ani ołtarzem.

Photo: Teodoreh1 · CC BY-SA 4.0

Kostas Sismanidis kierował systematycznymi wykopaliskami w Stagirze. Wykopaliska rozpoczęły się w 1990 roku. Trwały do 2000 roku. O tym budynku po raz pierwszy dyskutowano w 1996 roku na konferencji archeologicznej pod tytułem „Budynek problematyczny”. Dwadzieścia lat później na kongresie światowym w Salonikach Sismanidis dowodził, że budynek ten był heroonem-grobowcem Arystotelesa. Heroon to sanktuarium wzniesione ku czci bohatera, a w tym twierdzeniu bohaterem tym jest Arystoteles. Powiedział, że najpierw zbadał inne możliwości i że obecnie istnieją silne wskazania co do tej właśnie. Tutejsze ogrodzenie ma podłogę z małych kamieni ułożonych we wzór, z otaczającymi je niskimi murami. Same kamienie nie mogą rozstrzygnąć tej kwestii.

Dimitris Siskopoulos · CC BY 2.0

Mury z gruzu i ciosanego kamienia schodzą się tu w narożnikach, wyznaczając oddzielne przestrzenie. Kamienie pokazują, jak te przestrzenie były podzielone, choć nie to, do czego każda z nich służyła. Za murami wznoszą się zalesione wzgórza.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0

Duże gliniane naczynia były powszechnymi pojemnikami domowymi w greckich miastach. To naczynie rozpadło się na kilka części, które nadal ukazują szeroką krzywiznę jego boków. Nic tu nie wskazuje na to, która rodzina była jego właścicielem ani w którym pokoju stało. Jego glina ma ciepły, czerwonawobrązowy kolor, a naczynie jest przechowywane pod szkłem.

Jean Housen · CC BY-SA 4.0