Cathédrale Notre-Dame de ChartresAudiogids

Welkom bij de Kathedraal van Onze-Lieve-Vrouw van Chartres. Als u naar deze massieve westgevel kijkt, ziet u het resultaat van een voor de middeleeuwen opmerkelijk snel bouwproject. Na een verwoestende brand in 1194 werd de bouw van het hoofdgedeelte van dit gotische bouwwerk in slechts 26 jaar voltooid. Deze snelheid geeft de kathedraal een zeldzame architectonische eenheid. De zware, duurzame steen die voor de muren is gebruikt, heet Berchères-steen. Deze is afkomstig uit een nabijgelegen groeve en verklaart het verweerde, zilvergrijze uiterlijk van de gevel van vandaag. Hoewel de steen eeuwenoud is, is het behoud van het gebouw tot in het moderne tijdperk te danken aan de Amerikaanse kolonel Welborn Griffith Jr. In augustus 1944, tijdens de bevrijding van Frankrijk, kreeg de geallieerde artillerie het bevel de kathedraal te vernietigen omdat men vreesde dat er Duitse sluipschutters in de torens zaten. Griffith twijfelde hieraan en ging persoonlijk alleen het gebouw binnen om het te doorzoeken. Hij luidde de klokken van de kathedraal en zwaaide met een vlag om aan te geven dat het gebouw leeg was, waardoor het bombardement werd afgeblazen en dit meesterwerk voor toekomstige generaties behouden bleef. Tragisch genoeg sneuvelde hij later diezelfde dag in een nabijgelegen stad.

Patrick from Compiègne, France · CC BY-SA 2.0

Let op het opvallende verschil tussen de twee torens die naar de wolken reiken. De Noordelijke Torenspits, aan de linkerkant, is 113 meter hoog en is een uitstekend voorbeeld van de flamboyante gotiek. Deze spits was in feite een veel latere toevoeging aan de gevel, herbouwd in het begin van de 16e eeuw nadat een blikseminslag de oorspronkelijke houten, met lood bedekte spits had verwoest. De architect, Jean de Beauce, ontwierp het nieuwe bouwwerk met een intense verticale energie en complexe, kantachtige steenhouwwerken die een gevoel van gewichtloosheid creëren, ondanks het zware materiaal. Deze decoratieve complexiteit contrasteert scherp met de veel eenvoudigere toren ernaast. In dit torencomplex vindt u de 16e-eeuwse klok genaamd 'Pierre Savyet'. De ingewikkelde gevels, pinakels en opengewerkte galerijen van de spits waren bedoeld om de blik naar boven te trekken, wat de overgang van het aardse rijk naar de hemel symboliseert. Het blijft een van de laatste grote toevoegingen aan het exterieur van de kathedraal voordat de renaissance de architectonische smaak in heel Europa veranderde.

Photo: Ludvig14 · CC BY-SA 4.0

Rechts van zijn sierlijke buurman staat de Zuidelijke Torenspits, die een hoogte van 105 meter bereikt. Deze toren is een meesterwerk van de vroegere romaanse stijl en dateert uit de jaren 1140. De vorm is die van een eenvoudige, onversierde stenen piramide, gekenmerkt door massieve oppervlakken en een gevoel van enorme stabiliteit en gewicht. In tegenstelling tot een groot deel van de kathedraal die u vandaag ziet, overleefde deze toren de catastrofale brand van 1194 die de rest van het oude romaanse bouwwerk met de grond gelijkmaakte. Omdat hij niet werd verwoest, vormt hij een vitale schakel met het ontwerp van het eerdere gebouw. Het gebrek aan versieringen op de oppervlakken benadrukt de strakke lijnen en geometrische zuiverheid. Wanneer ze naast de Noordelijke Torenspits worden bekeken, vormen de twee torens een beroemde asymmetrische gevel die het verhaal vertelt van eeuwenlange evoluerende architectonische mode en de veerkracht van de gemeenschap die eromheen herbouwde. Deze spits werd in zijn proporties als zo perfect beschouwd dat hij generaties lang het ontwerp van kerktorens in de hele regio beïnvloedde.

Photo: Johan Allard · CC BY-SA 4.0

Aan de voet van de torens bevindt zich het Koninklijk Portaal, gemaakt rond 1145. Deze ingang is een van de weinige delen van de oorspronkelijke romaanse kathedraal die de grote brand heeft overleefd, en wordt beschouwd als een hoogtepunt van de 12e-eeuwse Europese beeldhouwkunst. Het portaal is verdeeld in drie afzonderlijke deuropeningen, ontworpen om samen gelezen te worden als een theologisch verhaal. De linker deuropening vertegenwoordigt de Hemelvaart van Christus, de rechter deuropening verbeeldt zijn Menswording of geboorte in de menselijke wereld, en de middelste boog toont Christus in Majesteit aan het einde der tijden. Er zijn ongeveer 3.500 gebeeldhouwde figuren in de hele kathedraal, en veel van de belangrijkste en vroegste voorbeelden bevinden zich precies hier. Dit houtsnijwerk markeerde een grote verschuiving in de kunstgeschiedenis, waarbij men afstapte van de vlakkere, meer abstracte stijlen uit het verleden naar figuren die driedimensionaler en menselijker aanvoelden. Ondanks hun leeftijd behouden de figuren een opmerkelijke hoeveelheid detail, van de expressieve gezichten van de oudsten tot de ingewikkelde patronen in hun kleding.

Photo: Zairon · CC BY-SA 4.0

Kijk goed naar de centrale boog, of het timpaan, boven de middelste deur. Deze scène toont Christus in Majesteit, terugkerend aan het einde der tijden om de wereld te oordelen. Hij wordt zittend op een troon getoond, omringd door een mandorla—de amandelvormige aureool die goddelijkheid aanduidt. Om hem heen staan de vier 'levende wezens' die de traditie associeert met de vier evangelisten die de evangeliën schreven. U kunt de gevleugelde mens herkennen die Mattheüs vertegenwoordigt, de adelaar voor Johannes, de os voor Lucas en de leeuw voor Marcus. Deze opstelling was een standaard iconografisch patroon in de middeleeuwse kunst, maar de uitvoering hier in Chartres is bijzonder. Hoewel de figuren nog steeds enkele van de rigide, stijve kwaliteiten bezitten die in eerder romaans werk te vinden zijn, vertonen ze een nieuw niveau van menselijke expressie en waardigheid. Merk op hoe de figuren uit de steen lijken te komen, wat laat zien dat de kunstenaars begonnen te experimenteren met dieper snijwerk en meer naturalistische vormen. Onder de hoofdscène zijn de twaalf apostelen afgebeeld, die dienen als de fundamentele steun voor de hemelse visie boven hen.

Photo: Zairon · CC BY-SA 4.0

Aan weerszijden van de deuropeningen staan deze opmerkelijke standbeeldzuilen, die koningen, koninginnen en profeten uit het Oude Testament voorstellen. Ze staan bekend om hun ongelooflijk langgerekte, verticale lichamen, die zijn ontworpen om de vorm van de architectonische zuilen waaraan ze zijn bevestigd te spiegelen. Deze versmelting van beeldhouwkunst en architectuur suggereert dat deze bijbelse figuren dienen als zowel de spirituele als de fysieke fundamenten van het kerkgebouw. Let op hun gezichten; ze hebben serene, afstandelijke uitdrukkingen die bedoeld waren om een gevoel van hemelse kalmte over te brengen in plaats van menselijke emotie. Het detailniveau in hun kleding is buitengewoon, met steen die is gehouwen om eruit te zien als fijne, geplooide stof en ingewikkelde randen. Deze figuren fungeren als voorouders van Christus en verbinden de oude verhalen uit het Oude Testament met het nieuwe christelijke tijdperk dat door de deuren zelf wordt vertegenwoordigd. De manier waarop de draperie in stijve, ritmische lijnen valt, is een kenmerk van de overgang naar de gotische stijl, waarbij kunstenaars probeerden een balans te vinden tussen symbolische weergave en een groeiende belangstelling voor hoe echte stoffen en lichamen zich in de ruimte gedroegen.

Urban · Public domain

In het midden van het schip vindt u een cirkelvormig patroon van zwarte en witte stenen in de vloer. Dit is het labyrint, een van de beroemdste en best bewaarde voorbeelden uit de middeleeuwen. In een tijd waarin een fysieke reis naar Jeruzalem voor velen gevaarlijk of onmogelijk was, diende het bewandelen van dit pad als een symbolische pelgrimstocht. Het pad is ongeveer 261 meter lang en slingert door elf concentrische cirkels, die uiteindelijk naar een centrale rozet leiden. Historisch gezien legden sommige pelgrims de hele tocht op hun knieën af als een daad van boetedoening of toewijding. In tegenstelling tot een doolhof zijn er geen doodlopende wegen of trucs; er is slechts één pad dat naar het midden en weer naar buiten leidt. Dit ontwerp vertegenwoordigt de lange, kronkelende weg van de menselijke ziel naar spirituele vervulling. Het grootste deel van de week is het labyrint bedekt met stoelen voor diensten, maar het wordt meestal op vrijdagen onthuld zodat moderne pelgrims en bezoekers het oude pad kunnen bewandelen. Het blijft een krachtige verbinding met het middeleeuwse spirituele leven dat ooit deze uitgestrekte stenen ruimte vulde.

Photo: Maksim · CC BY-SA 3.0

Richt uw aandacht omhoog naar het plafond van het schip, dat tot een hoogte van 37,5 meter reikt. Met een breedte van 16,4 meter is dit een van de breedste schepen in Frankrijk, wat een enorm gevoel van binnenruimte creëert. Deze harmonie was het werk van een anonieme architect die vaak de 'Meester van Chartres' wordt genoemd en die deze baanbrekende verhoudingen vastlegde. Een van de bepalende kenmerken van deze ruimte is het licht, of het gebrek daaraan. Het interieur werd bewust enigszins donker gehouden, een ontwerpkeuze die bedoeld was om het gekleurde licht van het glas-in-lood met maximale intensiteit tegen de stenen muren te laten gloeien. Het plafond zelf wordt ondersteund door kruisribgewelven, een technische innovatie waardoor het gewicht van het dak naar specifieke punten kon worden geleid, in plaats van naar buiten te drukken langs de gehele lengte van de muur. Dit maakte de enorme ramen mogelijk die het karakter van de kathedraal bepalen. Terwijl u hier staat, is de combinatie van de torenhoge hoogte en het gefilterde, kleurrijke licht bedoeld om een ruimte te creëren die losstaat van de gewone wereld daarbuiten.

Julien Chatelain from Paris, France · CC BY-SA 2.0

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/2987f26909c2d84f48ea7a4fecec7c99 · 16th century · clear glass

Chartres herbergt een van de meest complete collecties origineel middeleeuws glas-in-lood ter wereld. Er zijn in totaal 176 ramen, die meer dan 2.600 vierkante meter beslaan. Het meeste van wat u ziet is origineel werk uit de 12e en 13e eeuw, wat ongelooflijk zeldzaam is. Het glas heeft eeuwen van onrust overleefd, waaronder het iconoclasme van de Franse Revolutie en de zware bombardementen van beide wereldoorlogen. Tijdens deze conflicten werd het glas paneel voor paneel zorgvuldig verwijderd en voor de veiligheid opgeslagen in diepe kluizen of op locaties op het platteland. Dankzij deze conservering kunnen we de kleuren bijna precies zo zien als ze voor middeleeuwse bezoekers verschenen. De ramen waren niet alleen decoratie; ze waren bedoeld om als boeken gelezen te worden. In een tijd waarin het grootste deel van de bevolking analfabeet was, vertelden deze levendige panelen verhalen uit de Bijbel, de levens van heiligen en zelfs de geschiedenis van de lokale gilden die ze financierden. De ramen veranderden het interieur van de kathedraal in een gloeiend klaslokaal van licht en kleur dat gedurende de dag veranderde naarmate de zon bewoog.

Michelet-密是力 (talk) · Public domain

Terwijl het hoofdgedeelte van de kathedraal snel werd gebouwd in de 13e eeuw, gingen de toevoegingen honderden jaren door. De Vendôme-kapel werd gebouwd tussen 1417 en 1420, waardoor het een veel latere toevoeging in de flamboyante gotische stijl is. Als u naar het glas-in-lood in deze kapel kijkt, zult u een aanzienlijk contrast opmerken met de eerdere middeleeuwse ramen. Het 15e-eeuwse glas gebruikt andere technieken, zoals zilverbeits, waardoor kunstenaars met meer precisie en detail op het glas konden schilderen. Het kleurenpalet hier is ook veel lichter, met meer helder glas en bleke tinten in vergelijking met het dichte, verzadigde 'Chartres-blauw' en dieprode kleuren van de eerdere 13e-eeuwse ramen. Deze verandering weerspiegelt een verschuiving in architecturale smaak naar lichtere interieurs en meer realistische, schilderachtige afbeeldingen in glas. De kapel laat zien hoe de kathedraal fungeerde als een levend gebouw, waarbij elk tijdperk zijn stempel drukte door nieuwe stijlen van decoratie en constructie, terwijl het oorspronkelijke gotische kader dat het omringt, gerespecteerd bleef.

Photo: Le Passant · CC BY-SA 4.0