Kathedraal van Guadalajara Audiogids

Welkom in de kathedraal van Guadalajara, de grote kerk in het hart van het historische centrum van de stad. De volledige naam is de kathedrale basiliek van Maria-Tenhemelopneming, de zetel van het aartsbisdom Guadalajara. De kerk is gewijd aan het moment waarop katholieken geloven dat Maria in de hemel werd opgenomen. Weinig kerken in Amerika zijn ouder. Slechts een handvol, waaronder de kathedralen van Mérida en Santo Domingo, deelt die eer. Het hoofdgebouw is in de stijl van de Spaanse renaissance, sober en geometrisch, opgezet als basiliek. De twee slanke torens die boven de Plaza Guadalajara uitsteken, geel tegen de lucht, kwamen er later, in de negentiende eeuw. Ze zijn het symbool van Guadalajara zelf geworden. Hun verhaal volgt als volgende in deze rondleiding.

Photo: Hdlrosa · CC BY-SA 4.0

De torens van Guadalajara zijn niet altijd deze torens geweest. Op de laatste dag van mei 1818 schudde een aardbeving de stad door elkaar, en de torens en koepel stortten in. Hun vervangers werden in 1849 verwoest door een volgende aardbeving. Na jaren van schade wendde bisschop Diego Aranda zich tot Manuel Gómez Ibarra, een inwoner van Guadalajara die al bekend was vanwege de koepel van het Hospicio Cabañas. Ibarra bouwde de nieuwe torens van puimsteen, een vulkanisch gesteente dat licht genoeg is om het gebouw te ontzien wanneer de aarde beweegt. Vervolgens bekleedde hij ze met geel-en-blauwe tegels in de Talaverastijl, de kleuren die de hele stad kent. Het werk begon medio 1851 en was drie jaar later, in 1854, voltooid. Het kostte ongeveer drieëndertigduizend pesos. Er is ook een legende over de vorm. Het verhaal gaat dat rond 1850, na de Sacramentsprocessie, de bisschop de juniwarmte koelde met pitaya's, een lokale cactusvrucht, geserveerd op een schaal waarop piramidale klokkentorens waren geschilderd die veel op deze leken. Het wordt verteld als een legende, maar wel een geliefde.

Photo: ProtoplasmaKid · CC BY-SA 4.0

Voor deze stenen kerk stond er een bescheidener exemplaar. In 1541 verrees de eerste kathedraal op de plek van de huidige Templo de Santa María de Gracia, gebouwd van adobe onder een rieten dak. In 1548 maakte de Heilige Stoel van de regio een bisdom, en het kleine adobekerkje werd de kathedraal van de stad. In 1561 autoriseerde koning Filips II een nieuwe kathedraal van steen, waarvan de kosten werden gedekt door de koninklijke schatkist. Op de laatste dag van juli dat jaar zegende bisschop Pedro de Ayala de eerste steen. Met de eigenlijke bouw werd gewacht tot 1571, onder leiding van bouwmeester Martín Casillas. Toen volgde de ramp. Op 30 mei 1574 schoten buurtbewoners tijdens de mis feestelijke schoten de lucht in. Kogels vielen op het gebouw en veroorzaakten een brand die het zwaar beschadigde. De stenen kerk verrees de plek van de afgebrande kerk, langzaam, gehinderd door schaarse fondsen, en werd voltooid in 1618. De gevel beantwoordt aan dat renaissancistische ontwerp. Pilasters van kolossale orde omlijsten de grootste ingang, boven halve cirkelbogen. De torens daarboven vormen een later, neogotisch hoofdstuk.

Photo: Covadongino · CC0

Binnen behoudt de kerk het basilicale grondplan dat de renaissancistische bouwers voor ogen hadden: drie schepen verdeeld door zuilen. Het middenschip rijst op onder gewelfde plafonds naar het hoofdaltaar aan de overkant. Dat altaar van wit marmer en zilver verving een ouder altaar van cypressehout uit het tijdperk van de Hervormingsoorlog. In de negentiende eeuw verwijderde de architect José Gutiérrez de vergulde barokke retabels, de gebeeldhouwde altaarstukken, en plaatste er neoclassicistische voor in de plaats. Licht komt binnen via de koepel aan de achterzijde van de kerk, waar glas-in-loodramen uit Frankrijk scènes uit de Bijbel tonen.

Photo: ElPattMedina · CC BY-SA 3.0

Boven de hoofddeur, op de koorzolder, staat een van de grote instrumenten van de Mexicaanse kerkmuziek. Het neogotische orgel werd in 1893 gebouwd door het Belgische huis Merklin-Schütze en is het op één na grootste orgel van het land. Aan het uiteinde van de kerk, onder de apsis, bevindt zich het koor van de kanunniken. De tweeënvijftig zitplaatsen van fijn houtsnijwerk werden gemaakt door inheemse ambachtslieden uit Nayarit, destijds deel van de staat Jalisco, en ingewijd in 1832. De zitplaatsen zijn over twee niveaus verdeeld. In het midden staat de stoel van de kardinaal, uit cocobolohout gesneden. Het opschrift op de borstwering daaronder vermeldt de wijding van de tempel op 22 oktober 1618, de datum die het beeldhouwwerk van het gebouw zelf aangeeft.

Photo: Alejandro.zabal · CC BY-SA 3.0

In de noordelijke zijbeuk, onder de noordelijke toren, bevindt zich een van de drukst bezochte hoeken van de kathedraal. In een glazen sarcofaag ligt het lichaam van Santa Inocencia, een jong meisje uit de achttiende eeuw. Het verhaal dat over haar wordt verteld, is een legende en geen gedocumenteerd levensverhaal. Het verhaalt over een Romeins meisje dat zich in het geheim bekeerde tot het katholicisme en haar eerste communie deed tegen de wil van haar vader. Toen hij dat ontdekte, zo wil de legende, stak hij haar neer. Haar stoffelijke resten worden hier al generaties lang vereerd, vlak bij de kapel van El Señor de las Aguas, de Heer van de Wateren. Wat er ook van haar verhaal waar is, bezoekers verlagen hun stem bij haar glazen kist.

Photo: Nheyob · CC BY-SA 4.0

Een van de grote schilderijen uit het koloniale Mexico hangt in de sacristie van de kathedraal. Cristóbal de Villalpando, een schilder uit Nieuw-Spanje, noemde het La Iglesia Militante y Triunfante, de Strijdende en Zegevierende Kerk. Het toont de triomf van het geloof als een allegorie: engelen en heiligen te paard en te voet, een stralende vrouw die een lantaarnachtige reliekhouder vasthoudt, en een gouden strijdwagen die over de figuren van de duisternis beneden rijdt. Bisschop Juan de Santiago y León Garabito gaf de opdracht voor dit werk voor deze ruimte. De sacristie is in goed gezelschap. Aan een andere muur hangt La Purísima Concepción van de Spaanse meester Bartolomé Esteban Murillo.

Photo: PPazo1995 · CC BY 4.0

Stenen treden leiden vanaf de hoofdverdieping naar beneden naar de crypten onder de kathedraal. Onder wat ooit de koninklijke kapel was, ligt de aartsbisschoppelijke crypte, met graven die teruggaan tot de zestiende eeuw. Een tweede crypte bevat de stoffelijke resten van drieëntwintig martelaren van de Cristero-oorlog. Paus Johannes Paulus II verklaarde hen in 1992 zalig. In dezelfde crypte wordt het hart bewaard van bisschop Juan Cruz Ruiz de Cabañas, de stichter van het Hospicio Cabañas. Ook kardinalen van het aartsbisdom rusten hier, onder wie Juan Jesús Posadas Ocampo. Hij werd in 1993 vermoord op de internationale luchthaven van Guadalajara, waar hij verzeild raakte in een vuurgevecht tussen drugskartels. De gewelfde ruimte is nu stil, met een altaar in het midden en bloemen aan de voet ervan.

Photo: Thelmadatter · Public domain

De kathedraal staat niet op zichzelf. Zij vormt het middelpunt van een ensemble dat in de eeuwen na de voltooiing eromheen is gegroeid. Op de hoek van Paseo Alcalde en Morelos verrijst de Sagrario Metropolitano, de oude parochiekerk, waarvan de gevel is gebouwd als een klassiek tempelfront met gebeeldhouwde steen en zuilen. Een deur vlak bij de hoofdingang van de kathedraal leidt ernaartoe. Op een andere hoek staat het aartsbisschoppelijk paleis, waar het aartsbisdom nog steeds zijn zetel heeft. Beide gebouwen verrezen na de kathedraal zelf. Al meer dan vier eeuwen wordt deze hoek herbouwd, wordt er gebeden en wordt hij herinnerd. Het blijft het kloppende hart van het aartsbisdom en het herkenningspunt dat de hele stad kent aan zijn gele torenspitsen.

Photo: Humberto.García · CC BY-SA 3.0