Roman BathsAudioprzewodnik

Witamy w łaźniach rzymskich. Znajdują się Państwo obecnie u progu muzeum, mieszczącego się w budynku sali koncertowej z 1897 roku. Obiekt ten został zaprojektowany przez architekta J.M. Brydona w późnym okresie wiktoriańskim – czasie, gdy lokalne zainteresowanie starożytną historią Bath osiągnęło swoje apogeum. Choć fasada nad Państwa głowami świadczy o elegancji XIX-wiecznej Brytanii, skutecznie maskuje ona ogromny kompleks starożytny, który spoczywa bezpośrednio pod Państwa stopami. Budowa oryginalnych łaźni rzymskich i kompleksu świątynnego rozpoczęła się niemal dwa tysiące lat temu, między 60 a 70 rokiem naszej ery. Przez wieki ruiny były zasypane i zapomniane, podczas gdy średniowieczne i georgiańskie miasto rozrastało się ponad nimi. Ta wiktoriańska budowla miała na celu uporządkowanie ruchu zwiedzających i zapewnienie godnego dostępu do podziemnych skarbów archeologicznych. Przechodząc przez budynek, w istocie przemieszczają się Państwo między różnymi epokami historii Bath, przechodząc od architektury poziomu ulicy z XIX wieku w głąb wykopanych warstw rzymskiej Brytanii. Budynek odzwierciedla czasy, w których archeologia stawała się profesjonalną nauką, a miasto dążyło do celebrowania swojego unikalnego dziedzictwa.

Photo: Christophe.Finot · CC BY-SA 2.5

Proszę zwrócić uwagę na boczne wejście, gdzie w kamieniu wykuto napis 'ROMAN BATH'. Ten niepozorny znak sygnalizuje przejście z ruchliwych, nowoczesnych ulic Bath do cichej, wilgotnej atmosfery starożytnego kompleksu termalnego. Dziś miejsce to jest światowym punktem orientacyjnym, goszczącym ponad milion zwiedzających rocznie. Zanim stało się celem turystycznym, obszar ten był znany Rzymianom jako Aquae Sulis, nazwany na cześć lokalnej celtyckiej bogini Sulis, którą Rzymianie utożsamiali ze swoją boginią Minerwą. Oznakowanie w tym miejscu przypomina o XIX-wiecznych staraniach, by przekształcić obiekt w formalne muzeum. Gdy przekroczą Państwo ten punkt, dźwięki miasta zaczną cichnąć, zastąpione zapachem wody bogatej w minerały i widokiem masywnych kamiennych murów. Wejście to zostało starannie wkomponowane w istniejącą zabudowę ulicy, aby umożliwić zwiedzającym stopniowe schodzenie do miejsca wykopalisk. Kamienne bloki wejścia odzwierciedlają lokalny wapień używany w całej historii Bath, zapewniając wizualne połączenie między rzymskimi fundamentami a georgiańskimi budynkami, które dominują dziś w panoramie miasta. To pierwszy krok w podróży, która prowadzi niemal sześć metrów poniżej obecnego poziomu chodnika.

Photo: Raboe001 · CC BY-SA 3.0

Wchodząc do strefy recepcyjnej, atmosfera zmienia się w stronę wiktoriańskiego luksusu. Neoklasycystyczne wnętrze było świadomym wyborem architektów, aby uhonorować rzymskie korzenie miejsca, przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów XIX-wiecznej architektury publicznej. Warto zwrócić uwagę na misterne sztukaterie zdobiące ściany oraz wysoki, kopułowy sufit. Te elementy dekoracyjne odzwierciedlają fascynację antykiem klasycznym, która była powszechna w latach 90. XIX wieku. Hala ta została zaprojektowana tak, aby wywierać wrażenie na zwiedzających od razu po przybyciu, służąc jako okazała przestrzeń przed zejściem na poziomy starożytne. Symetria i użycie kolumn w tej przestrzeni mają przywoływać odczucie rzymskiej świątyni, tworząc tematyczny pomost między różnymi wiekami. W czasie, gdy budowano tę halę, dokonano już wielu najważniejszych rzymskich odkryć, a miasto pragnęło przestrzeni godnej światowej klasy artefaktów, które miały być w niej prezentowane. Oświetlenie i proporcje pomieszczenia zostały starannie przemyślane, aby wywołać poczucie podziwu i oczekiwania. Pozostaje to jeden z najpiękniejszych przykładów późnowiktoriańskiego wystroju wnętrz użyteczności publicznej w regionie, stanowiący pomnik epoki, która odkryła na nowo starożytną przeszłość Bath.

Photo: Simon Burchell · CC BY-SA 4.0

Patrząc w górę, centralny świetlik pozwala naturalnemu światłu wypełnić halę, podkreślając misterny kasetonowy sufit. Ten projekt, stworzony przez architekta Johna Brydona, zawiera serię wgłębionych paneli, które naśladują styl starożytnych rzymskich sklepień, takich jak te znajdujące się w Panteonie. Ten wybór architektoniczny nie służył jedynie dekoracji; był symbolicznym sposobem na połączenie georgiańskiego miasta powyżej z rzymskimi ruinami leżącymi poniżej. Świetlik zapewnia stałe wizualne połączenie z niebem, odzwierciedlając otwarte dziedzińce, które były powszechne w rzymskich willach lub kompleksach łaźni. Precyzja sztukaterii i głębia kasetonów tworzą poczucie ciężaru i trwałości – cech wysoko cenionych w wiktoriańskich budynkach publicznych. Praca Brydona była częścią szerszego ruchu na rzecz rewitalizacji Bath jako ważnego ośrodka, łącząc szacunek do historii z nowoczesną użytecznością. Sufit przypomina, że choć rzymskie ruiny są główną atrakcją, wiktoriańskie budynki, które je chronią, same w sobie stanowią istotne zabytki historyczne. Gra światła i cienia na tych geometrycznych kształtach zmienia się w ciągu dnia, podobnie jak działo się to w oryginalnych rzymskich halach termalnych, które niegdyś stały w pobliżu.

Photograph by Mike Peel (www.mikepeel.net). · CC BY-SA 4.0

Pierwszy widok z górnego tarasu jest często najbardziej zapadającym w pamięć. Patrząc w dół, Wielka Łaźnia znajduje się w centrum kompleksu, a jej wody termalne przybierają wyraźny zielony kolor z powodu rozwoju alg w świetle słonecznym. W czasach rzymskich basen ten był przykryty masywnym sklepionym dachem, tworząc ciemne, parne i intymne środowisko. Dziś dach już nie istnieje, oferując unikalne zestawienie historii. W tle wznoszą się gotyckie wieże opactwa Bath Abbey, górujące nad rzymską kamieniarką. Ten wizualny kontrast obejmuje ponad tysiąc pięćset lat historii w jednym kadrze. Taras, na którym Państwo stoją, został zbudowany w latach 90. XIX wieku specjalnie po to, by zapewnić zwiedzającym tę panoramiczną perspektywę. Zielona woda poniżej jest wciąż zasilana przez to samo naturalne gorące źródło, z którego korzystali Rzymianie, utrzymując temperaturę, która pozwala parze unosić się w powietrze w chłodniejsze dni. Obszar ten służy jako główne wprowadzenie do skali oryginalnego kompleksu, który rozciągał się daleko poza widoczny basen, obejmując szereg ogrzewanych pomieszczeń, przebieralni i świątyń. Wysokość tarasu zapewnia wyraźny widok na masywne kamienne bloki tworzące krawędź basenu, podkreślając trwałość rzymskiej inżynierii.

Diego Delso · CC BY-SA 4.0

Wzdłuż krawędzi tarasu ustawiono kilka posągów wybitnych rzymskich postaci, w tym cesarzy takich jak Juliusz Cezar i Hadrian. Choć wyglądają na dość zniszczone i wiekowe, figury te zostały w rzeczywistości zamówione w latach 90. XIX wieku na uroczyste otwarcie muzeum. Zostały wyrzeźbione przez rzeźbiarza G.A. Lawsona, aby oddać ogromną skalę Cesarstwa Rzymskiego oraz potęgę ludzi, którzy niegdyś rządzili Brytanią. Każdy posąg reprezentuje inny aspekt rzymskich wpływów; na przykład Juliusz Cezar był pierwszym rzymskim wodzem, który poprowadził wyprawę do Brytanii, podczas gdy Hadrian jest pamiętany dzięki słynnemu murowi, który wyznaczał północną granicę imperium. Figury te umieszczono tutaj, aby pomóc wiktoriańskim zwiedzającym wyobrazić sobie ludzi, którzy mogli przechadzać się po łaźniach dwa tysiąclecia temu. Ponieważ przez ponad wiek były wystawione na działanie czynników atmosferycznych, lokalny wapień naturalnie się zestarzał, nadając im łagodniejszy wygląd, który wtapia się w starsze ruiny poniżej. Stanowią one hołd dla postaci historycznych związanych z rzymską Brytanią, nawet jeśli są nowoczesnym dodatkiem do tego miejsca. Poświęć chwilę, aby sprawdzić, ilu z nich zdołasz zidentyfikować dzięki inskrypcjom na ich podstawach, gdy stoją niczym strażnicy nad wodami termalnymi.

Photo: Ad Meskens · CC BY-SA 3.0

Patrzysz teraz na Święte Źródło, które jest powodem istnienia całego tego kompleksu. Każdego dnia wytwarza ono zdumiewające 1 170 000 litrów wody, która wypływa na powierzchnię w stałej temperaturze 46 stopni Celsjusza. Dla Rzymian nie było to tylko zjawisko geologiczne; było to bezpośrednie połączenie z boskością. Wierzyli, że bogini Sulis Minerwa zamieszkuje źródło i traktowali wodę z ogromną czcią. Jest to jedyne źródło w Wielkiej Brytanii o tak wysokiej temperaturze, a jego stały przepływ nigdy nie ustał w całej udokumentowanej historii. W czasach starożytnych teren wokół źródła był otoczony ozdobnym murem i prawdopodobnie znajdowała się tam niewielka świątynia. Odwiedzający przybywali tutaj, aby składać modlitwy i wrzucać wotywne dary w jego głębiny. Woda jest bogata w minerały, co nadaje jej lekko siarkowy zapach i przyczynia się do pomarańczowych osadów widocznych na niektórych okolicznych kamieniach. Dziś woda jest wciąż doprowadzana stąd do różnych łaźni w kompleksie, dokładnie tak samo jak w I wieku naszej ery. Wznosząca się para tworzy mgłę, która często unosi się nad wodą, dodając tajemniczej i starożytnej atmosfery, która przyciąga ludzi w to miejsce od tysięcy lat.

Photo: Velvet · CC BY-SA 3.0

W niszy wychodzącej na Święte Źródło znajduje się posąg postaci z brytyjskich legend: króla Bladuda. Według tradycyjnego folkloru Bladud był przedrzymskim brytyjskim królem, który zachorował na trąd i został zmuszony do życia jako świniopas. Wędrując po tej okolicy, zauważył, że jego świnie, które również cierpiały na choroby skóry, zostały wyleczone po wytarzaniu się w ciepłym, bogatym w minerały błocie wytwarzanym przez źródła. Idąc w ich ślady, Bladud sam wykąpał się w wodach i został cudownie uzdrowiony. Ostatecznie powrócił na tron i założył miasto Bath wokół źródeł. Choć historia ta jest raczej legendarna niż historyczna, podkreśla długotrwałą wiarę w lecznicze właściwości wody, która poprzedza przybycie Rzymian. Posąg przedstawia Bladuda w królewskiej pozie, co przypomina o mitologicznym pochodzeniu miasta. Rzymianie prawdopodobnie słyszeli podobne lokalne opowieści, gdy przybyli na miejsce, i postanowili sformalizować je, budując tutaj swoją świątynię i łaźnie. Nawet dzisiaj historia Bladuda i jego świń pozostaje popularną częścią lokalnej tożsamości Bath. Postać zajmuje eksponowane miejsce, czuwając nad parą unoszącą się ze źródła, które rzekomo odkrył.

Photo: Smalljim · CC BY-SA 3.0

Ciągła para unosząca się z basenów jest jednym z najbardziej charakterystycznych doświadczeń zmysłowych w Rzymskich Łaźniach. To ciepło nie pochodzi z wulkanów; jest spowodowane naturalną temperaturą wewnętrzną Ziemi. Woda deszczowa, która spadła na pobliskie wzgórza Mendip tysiące lat temu, przesiąkła przez wapień na głębokość nawet 4300 metrów. Na tych głębokościach otaczająca skała jest niezwykle gorąca. Woda zostaje podgrzana, a następnie wypchnięta z powrotem na powierzchnię przez serię uskoków i szczelin w ziemi. Zanim dotrze do Świętego Źródła, nabiera wysokiego stężenia minerałów, które często można wyczuć w powietrzu. Para tworzy wilgotną atmosferę, która w czasach rzymskich była jeszcze bardziej intensywna, gdy baseny były zamknięte masywnymi sklepionymi sufitami. Ten stały dopływ gorącej wody pozwolił Rzymianom utrzymać swój kompleks bez potrzeby sztucznego ogrzewania w tym konkretnym obszarze. Stojąc blisko wody, możesz poczuć ciepło na twarzy, co stanowi bezpośrednie połączenie z geologiczną mocą działającą głęboko pod twoimi stopami. Ten niezawodny, naturalny grzejnik uczynił to miejsce cudem starożytnego świata i do dziś fascynuje naukowców.

Photo: Ad Meskens · CC BY-SA 3.0

Ta imponująca ekspozycja przedstawia zrekonstruowany tympanon Świątyni Sulis Minerwy, najważniejszej budowli religijnej w starożytnym Aquae Sulis. Pierwotnie ta masywna kamienna rzeźba miała 7,9 metra szerokości i znajdowała się wysoko nad wejściem do świątyni. Była wsparta na czterech dużych kolumnach, witając wiernych, gdy zbliżali się do świętego obszaru. To, co widzisz dzisiaj, jest żmudną układanką złożoną przez archeologów przy użyciu fragmentów znalezionych podczas wykopalisk w XVIII i XIX wieku. Centralnym obrazem jest potężna i nieco tajemnicza twarz, która stała się symbolem Rzymskich Łaźni. W tradycyjnej rzymskiej świątyni można by oczekiwać bardziej konwencjonalnego przedstawienia bóstwa, ale ten tympanon ukazuje unikalne połączenie kultur. Fragmenty są zamontowane na ścianie, która daje wyobrażenie o pierwotnej skali i wysokości. Zwróć uwagę na detale w otaczających rzeźbach, które obejmują liście dębu i żołędzie, symbole często kojarzone z siłą i światem przyrody. Ten architektoniczny element centralny podkreśla znaczenie, jakie Rzymianie przypisywali świątyni, dbając o to, aby każdy odwiedzający łaźnie oddał również szacunek bogini, która zapewniała uzdrawiające wody.

Photograph by Mike Peel (www.mikepeel.net). · CC BY-SA 4.0