Cathédrale Saint-Michel de Carcassonne Audiogids

Welkom bij de Cathédrale Saint-Michel de Carcassonne, in de benedenstad van Carcassonne. De Cité op de heuvel heeft haar beroemde muren, maar deze stenen kerk is de zetel van de bisschop. Er werd mee begonnen in 1247, in opdracht van koning Lodewijk IX, de vorst die later Heilige Lodewijk werd genoemd. Hij wilde een vervanging voor een ouder heiligdom dat werd verwoest tijdens de belegering van 1240, toen Raymond Trencavel de stad aanviel. Zo werd deze kerk geboren uit de oorlog, in de nieuwe bastide Saint-Louis onder de heuvel. De gevel begroet u eenvoudig, met bijna geen beeldhouwwerk, geflankeerd door een zeer massieve klokkentoren. Die toren rijst op in drie rechthoekige verdiepingen voordat hij bovenaan achthoekig wordt. Binnen hangen acht klokken, die met de hand worden geluid voor de diensten.

Diego Delso · CC BY-SA 4.0

Één grote cirkel domineert deze muur. Het roosvenster heeft een doorsnede van acht meter, en het is de enige versiering die de gevel zichzelf toestaat. Geen gesculpteerd portaal, geen rijen heiligen, alleen deze enkele brede opening gevuld met maaswerk. Die terughoudendheid is kenmerkend voor de zuid-gotische kerken van deze regio. Hun bouwers gaven de voorkeur aan dikke, sobere muren doorbroken door één grote roos. De oude kathedraal van Saint-Nazaire, boven in de Cité, draagt haar gevel op dezelfde manier. Hier verzamelt de roos licht in het schip via een enkele stenen bloem.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Het grondplan van deze kerk is opvallend eenvoudig: één breed schip, zonder scheidende zijbeuken. Het strekt zich uit over acht traveeën, elk van opmerkelijke breedte, omlijnd met zijkapellen. Die openheid is kenmerkend voor de zuid-gotische stijl, een hal die zo is gebouwd dat één stem kon dragen tot een hele gemeente. Het gebouw was al bijna te klein zodra het af was, dus werd het vanaf 1283 vergroot. De stenen gewelven erboven kwamen heel laat. Tussen 1657 en 1752 bouwden metselaars de ogivale gewelven over het schip, ter vervanging van een open houten dak. Het koor daarentegen heeft zijn dertiende-eeuwse gewelven behouden. Boven de kapellen vangen kleine roosvensters het licht, in de negentiende eeuw toegevoegd door Viollet-le-Duc.

Diego Delso · CC BY-SA 4.0

Tegen een van de pijlers van het schip staat een rijkgesneden houten preekstoel, met een hemel als een kleine kroon erboven. In kerken van dit zuid-gotische type was de preekstoel een middelpunt van het parochieleven. Het brede, onverdeelde schip betekende dat een predikant die hier stond iedereen tegelijk kon toespreken, over de hele breedte van het gebouw. Geen zuilen doorbraken de zichtlijn, en geen muur stond ver van het geluid. Preken, aankondigingen en instructies voor de parochie vloeiden allemaal voort vanaf een dergelijke verhoging. Het gesneden maaswerk en het trappetje waren gebouwd voor een spreker, niet voor een solist. Het blijft een van de meest duidelijke herinneringen dat dit eeuwenlang vooral een parochiekerk was.

Photo: Selmoval · CC BY-SA 4.0

1860

Hoog achter in het schip rijst een van de grote Franse orgels op. Aristide Cavaillé-Coll bouwde dit instrument in 1860. Het verving een ouder orgel dat in 1687 was geïnstalleerd door Jean de Joyeuse. Die oude kas ging niet verloren; deze werd herbouwd voor een kerk in Poligny, in de Jura. Het nieuwe Cavaillé-Coll heeft vierenveertig registers verdeeld over drie manualen en een pedaal, met een volledig mechanische tractuur. Het orgel werd tijdens de inauguratie bespeeld door Lefébure-Wély, een van de beroemdste organisten van die tijd. Sindsdien is het instrument goed onderhouden, met restauraties in 1929, 1937 en 1963. In 1998 gaf de Manufacture languedocienne de grandes orgues uit Lodève het een algehele opknapbeurt.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Helemaal bovenaan het orgelmeubel slaat een gevleugelde figuur een draak neer. Dit is Sint-Michiel, de aartsengel van de hemelse legers en de eigen patroonheilige van de kerk, uit eikenhout gesneden. Het hele meubel is ontworpen door Eugène Viollet-le-Duc in neogotische stijl, zonder tourelles en zonder positief. Rondom Sint-Michiel staan dertien levensgrote beelden van engelen die instrumenten bespelen, waardoor het orgel lijkt te worden bewaakt door een hemels koor. De man die ze ontwierp, kwam er via een ramp terecht. Na de brand van 1849 werd de leiding over de restauratiewerkzaamheden vanaf 1850 eerst toevertrouwd aan Léon Ohnet. In 1857 ging dit over op Viollet-le-Duc, die al aan het werk was in de ommuurde stad op de heuvel, en deze kerk werd zijn eerste grote project in de benedenstad.

Photo: Tylwyth Eldar · CC BY-SA 4.0

De kerk eindigt in een apsis met zeven zijden, waar twee kleine absidiolen vanaf vertakken. De gewelven dateren uit de dertiende eeuw; het is het oudste gewelfwerk in het gebouw. Hier veranderde het verhaal van de parochiekerk in 1803 voorgoed. Na de Revolutie en het Concordaat werd besloten de bisschopszetel van Saint-Nazaire in de Cité naar deze kerk te verplaatsen. Saint-Michel kreeg de titel van kathedraal en het religieuze leven van de stad verschoof van de heuveltop naar de bastide beneden. Het koor houdt zijn bisschoppen dichtbij. Bisschoppen van het bisdom liggen hier begraven, onder wie Arnaud-Ferdinand de La Porte, bisschop van 1802 tot 1824. Hij was de eerste die de zetel in zijn nieuwe thuis bekleedde.

Photo: Jean-Christophe BENOIST · CC BY-SA 4.0

De brede spitsboogvensters van de apsis bevatten nog steeds hun glas-in-lood uit de veertiende eeuw. Diepblauw, rood en goud vertellen hun verhalen in zeven hoge ramen. Deze panelen waren op een novembernacht bijna verdwenen. In de nacht van 4 op 5 november 1849 woedde er een brand in de kerk. Deze ontstond net toen het gebouw werd aangepast voor zijn nieuwe rol als kathedraal, en de brand verstoorde de werkzaamheden ernstig. De brand was niet opzettelijk, maar de gevolgen ervan bepaalden alles rond de apsis. Kort daarna restaureerde meesterglazenier Alfred Gérente minutieus het 14e-eeuwse glas. Wat vandaag boven het hoofdaltaar gloeit, is middeleeuws glas dat door negentiende-eeuwse handen door de vlammen heen is gered.

Photo: KL KL · CC BY-SA 3.0

Van buitenaf ziet de oostkant van de kerk eruit alsof deze klaar is voor een gevecht. In 1355, tijdens de Honderdjarige Oorlog, staken de troepen van de Zwarte Prins de bastide van Carcassonne in brand. Saint-Michel was een van de weinige gebouwen die overeind bleef, maar het had vreselijke schade opgelopen. Tijdens de herbouw die volgde, werd besloten de kerk op te nemen in de nieuwe vestingwerken van de stad. Naast de apsis is nog steeds een cilindervormige toren bewaard gebleven met de uitstraling van een militair bouwwerk. Er werden grachten tot wel tien meter breed rond het gebouw gegraven, waardoor het huis van God onderdeel werd van de verdediging. Die grachten werden uiteindelijk gedempt en in de negentiende eeuw nam een brede openbare promenade hun plaats in. De kathedraal is sinds 12 juli 1886 geclassificeerd als historisch monument. Een parochiekerk, een fort en een kathedraal, alles in één stenen lichaam.

Photo: Tournasol7 · CC BY-SA 4.0