Katedra św. Michała w Carcassonne Audioprzewodnik

Witamy w Katedrze św. Michała w Carcassonne, w dolnym mieście Carcassonne. Znajdujące się na wzgórzu Cité ma swoje słynne mury, ale ten kamienny kościół jest siedzibą biskupa. Budowę rozpoczęto w 1247 roku na polecenie króla Ludwika IX, władcy zwanego później świętym Ludwikiem. Pragnął on zastąpić starsze sanktuarium zniszczone podczas oblężenia w 1240 roku, kiedy Rajmund Trencavel zaatakował miasto. Kościół ten narodził się więc z wojny, w nowej bastidzie Saint-Louis poniżej wzgórza. Fasada wita Państwa skromnie, niemal bez rzeźb, z niezwykle masywną dzwonnicą u boku. Wieża ta wznosi się przez trzy prostokątne kondygnacje, zanim u góry stanie się ośmioboczna. W jej wnętrzu wisi osiem dzwonów, na nabożeństwa wprawianych w ruch ręcznie.

Diego Delso · CC BY-SA 4.0

Ośmiometrowa rozeta dominuje na tym murze. Mierzy ona osiem metrów średnicy i jest jedyną ozdobą, na jaką pozwala sobie fasada. Brak tu rzeźbionego portalu czy rzędów świętych; jest tylko ten jeden szeroki otwór wypełniony maswerkiem. Taki powściągliwy styl jest znakiem rozpoznawczym kościołów w stylu gotyku południowego w tym regionie. Ich budowniczowie woleli grube, surowe mury przebite jedną wielką rozetą. Stara katedra Saint-Nazaire, położona w Cité, ma fasadę o podobnym charakterze. Tutaj rozeta skupia światło wpadające do nawy przez pojedynczy kamienny kwiat.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Plan tego kościoła jest uderzająco prosty: jedna szeroka nawa typu bastida, bez dzielących ją bocznych naw. Ciągnie się ona przez osiem przęseł, każde o niezwykłej szerokości, otoczone bocznymi kaplicami. Ta przestronność to styl gotyku południowego, hala tak zaprojektowana, by jeden głos mógł dotrzeć do całego zgromadzenia. Budowla niemal natychmiast po ukończeniu okazała się zbyt mała, więc od 1283 roku rozpoczęto jej powiększanie. Kamienne sklepienia nad głową pojawiły się bardzo późno. W latach 1657–1752 murarze wznieśli sklepienia krzyżowe nad nawą, zastępując otwarty dach drewniany. Prezbiterium natomiast zachowało swoje trzynastowieczne sklepienie. Powyżej kaplic małe rozety łapią światło, dodane w dziewiętnastym wieku przez Viollet-le-Duca.

Diego Delso · CC BY-SA 4.0

Przy jednym z filarów nawy stoi bogato rzeźbiona ambona, z baldachimem przypominającym małą koronę. W kościołach tego typu – w stylu gotyku południowego – ambona stanowiła punkt centralny życia parafialnego. Szeroka, niepodzielona nawa sprawiała, że kaznodzieja stojący w tym miejscu mógł przemawiać do wszystkich jednocześnie, przez całą szerokość budowli. Żadne kolumny nie przerywały linii wzroku, a żadna ściana nie znajdowała się zbyt daleko, by dźwięk nie dotarł do wiernych. Kazania, ogłoszenia i pouczenia dla parafian płynęły z miejsca takiego jak to. Rzeźbione maswerki i małe schody zostały stworzone dla mówcy, a nie solisty. Pozostaje to jednym z najdobitniejszych przypomnień, że przez wieki był to przede wszystkim kościół parafialny.

Photo: Selmoval · CC BY-SA 4.0

1860

Wysoko w głębi nawy wznoszą się jedne z wielkich francuskich organów. Aristide Cavaillé-Coll zbudował ten instrument w 1860 roku. Zastąpił on starsze organy zainstalowane w 1687 roku przez Jeana de Joyeuse. Stara obudowa nie zmarnowała się, została przebudowana dla kościoła w Poligny w Jurze. Nowe organy Cavaillé-Colla posiadają czterdzieści cztery głosy na trzech manuałach i pedale, z w pełni mechaniczną trakturą. Ich inaugurację zagrał Lefébure-Wély, jeden z najsłynniejszych organistów tamtych czasów. O instrument dbano nieprzerwanie od tamtej pory, przeprowadzając renowacje w 1929, 1937 i 1963 roku. W 1998 roku zakład Manufacture languedocienne de grandes orgues z Lodève przeprowadził ich gruntowny remont.

Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Na samym szczycie prospektu organowego skrzydlata postać powala smoka. To Święty Michał pokonujący smoka, archanioł niebiańskich zastępów i patron kościoła, wyrzeźbiony w dębie. Cały prospekt został zaprojektowany przez Eugène’a Viollet-le-Duca w stylu neogotyckim, bez wieżyczek i pozytywu. Wokół rzeźby Świętego Michała pokonującego smoka stoi trzynaście naturalnej wielkości posągów aniołów grających na instrumentach, dzięki czemu organy wydają się być strzeżone przez niebiański chór. Człowiek, który je zaprojektował, przybył tu na skutek nieszczęścia. Po pożarze w 1849 roku kierownictwo prac restauratorskich powierzono początkowo Léonowi Ohnetowi, od 1850 roku. W 1857 roku przeszło ono w ręce Viollet-le-Duca, pracującego już przy otoczonym murami mieście na wzgórzu, a Katedra św. Michała w Carcassonne stała się jego pierwszym wielkim projektem w dolnym mieście.

Photo: Tylwyth Eldar · CC BY-SA 4.0

Kościół kończy się siedmioboczną apsydą, od której odchodzą dwie małe absydy. Jej sklepienia pochodzą z XIII wieku i są najstarszymi sklepieniami w całym budynku. Tutaj, w 1803 roku, historia kościoła parafialnego zmieniła się na zawsze. Po rewolucji i konkordacie podjęto decyzję o przeniesieniu siedziby biskupa z Saint-Nazaire w Cité do tego kościoła. Katedra św. Michała w Carcassonne otrzymała tytuł katedry, a życie religijne miasta przeniosło się ze wzgórza do położonej niżej bastidy. Prezbiterium pozostaje blisko swoich biskupów. Pochowani są tu biskupi diecezji, wśród nich Arnaud-Ferdinand de La Porte, biskup w latach 1802–1824. Był on pierwszym, który sprawował urząd w nowej siedzibie.

Photo: Jean-Christophe BENOIST · CC BY-SA 4.0

Szerokie ostrołukowe przęsła apsydy nadal mieszczą czternastowieczne witraże. Głębokie błękity, czerwienie i złota opowiadają swoje historie w siedmiu wysokich oknach. Te kwatery omal nie zniknęły pewnej listopadowej nocy. W nocy z czwartego na piąty listopada 1849 roku kościół strawił pożar. Wybuchł on dokładnie wtedy, gdy budynek był przystosowywany do nowej roli katedry, co poważnie zakłóciło prace. Pożar był przypadkowy, ale jego konsekwencje ukształtowały wszystko wokół apsydy. Niedługo potem mistrz szklarski Alfred Gérente pieczołowicie odrestaurował czternastowieczne witraże. To, co dziś lśni nad ołtarzem głównym, to średniowieczne szkło, ocalone z płomieni przez dziewiętnastowiecznych rzemieślników.

Photo: KL KL · CC BY-SA 3.0

Z zewnątrz wschodnia część kościoła wygląda, jakby była gotowa do walki. W 1355 roku, podczas wojny stuletniej, wojska Czarnego Księcia spaliły bastidę w Carcassonne. Katedra św. Michała w Carcassonne była jednym z niewielu ocalałych budynków, ale ucierpiała w stopniu znacznym. Podczas późniejszej odbudowy podjęto decyzję o włączeniu kościoła w nowe fortyfikacje miasta. Obok apsydy do dziś zachowała się cylindryczna wieża, przypominająca budowlę militarną. Wokół budynku wykopano fosy o szerokości do dziesięciu metrów, czyniąc z domu Bożego element obrony. Fosy te zostały ostatecznie zasypane, a w XIX wieku w ich miejscu powstała szeroka promenada publiczna. Katedra została wpisana na listę zabytków historycznych dwunastego lipca 1886 roku. Kościół parafialny, twierdza i katedra, wszystko w jednej kamiennej bryle.

Photo: Tournasol7 · CC BY-SA 4.0