Empúries Audioprzewodnik

Witamy Państwa w Empúries na Costa Brava, w jedynym miejscu na Półwyspie Iberyjskim, gdzie na tym samym terenie leżą miasto greckie i miasto rzymskie. Grecy nazwali je Emporion, czyli miejscem handlu. Koloniści z Fokai założyli je w 575 r. p.n.e. na małej wyspie u ujścia rzeki Fluvià. Ta pierwsza osada stała się Palaiápolis, czyli starym miastem. Około 550 r. p.n.e. mieszkańcy przenieśli się na stały ląd i zbudowali Neápolis, nowe miasto, do którego wchodziło się przez tę bramę. Wizyta obejmuje łącznie trzy strefy. Najpierw dawną wyspę, dzisiejszą wioskę Sant Martí d'Empúries. Następnie otoczone murami greckie Neápolis. Na koniec wyniesione miasto rzymskie. Przez cały teren przewija się jedno pytanie. Kupcy, a później zdobywcy, wciąż wybierali to wybrzeże, a każda fala zostawiała po sobie swoje miasto. Powstała tu największa grecka kolonia na Półwyspie Iberyjskim. Nawet linia brzegowa się przesunęła. Rzeka wpada teraz do morza około sześciu kilometrów na północ.

Photo: Enric · CC BY-SA 4.0

Te mury nie tylko powstrzymywały wrogów. Dzieliły sąsiadów. Neápolis było otoczonym murami okręgiem, nieregularnym prostokątem o boku długim na około dwieście metrów. Krótszy bok miał mniej więcej sto trzydzieści metrów. Jego obwarowania powstały w V wieku p.n.e. i były przebudowywane wielokrotnie aż do II wieku. Od zachodu mur oddzielał miasto greckie od Indiki, osady Indigetów, rdzennej ludności iberyjskiej tego wybrzeża. Strabon i Liwiusz opisują Greków i Indigetów żyjących obok siebie przez wieki, zachowując przy tym ścisłą separację. Z czasem, jak podaje Strabon, obie społeczności połączyły się w jedno państwo. Południowa strona pokazuje tutaj najnowszą przebudowę z drugiej połowy II wieku p.n.e. Wiele z jej wielkich bloków wapiennych pochodzi ze starszego greckiego muru z IV wieku p.n.e. Pozostałości tego wcześniejszego muru leżą około dwudziestu pięciu metrów wewnątrz miasta. Kiedy linia obrony przesunęła się na zewnątrz, jej stare kamienie posłużyły do budowy nowego muru. Pozostały teren zasypano głęboką warstwą wypełnienia, co znacznie podniosło poziom całego miasta.

Photo: LeZibou · CC BY-SA 3.0

200 BCE · Parian marble, Pentelic marble

Brodata postać owinięta w płaszcz to Asklepios, grecki bóg medycyny. Jego sanktuarium w tym miejscu, Asklepiejon, było jednocześnie ośrodkiem religijnym i miejscem uzdrowień. Chorzy przybywali, by powierzyć się w ręce boga. W miejscach uzdrowień tego typu największą nadzieją był sen. Pacjenci spali w świętym okręgu i czekali, aż bóg odwiedzi ich w nocy, a następnie wykonywali wszystko, co im nakazał. Leczenie ciała i oddawanie czci bogu były jednym aktem. Posąg stojący na pozostałościach greckiego wału obronnego to kopia. Oryginał z marmuru czeka w muzeum na terenie wykopalisk.

Photo: Enric · CC BY-SA 4.0

Te tarasy kryją w sobie biografię sanktuarium. Wczesny okręg Asklepiosa stał tu już w IV wieku p.n.e. Dwieście lat później miasto przesunęło swój mur na południe, a sanktuarium zostało całkowicie przebudowane. Teraz znajdowało się wewnątrz obwarowań. Nowy mur był flankowany przez dwie kwadratowe wieże, a jego południowo-zachodni narożnik chronił masywny bastion. Posunięcie to zostało wykonane najprawdopodobniej w celu pozyskania terenu pod budowę nowych świątyń. Jedna z nich znajdowała się w południowo-wschodniej części miasta i była poświęcona Zeusowi-Serapisowi, wschodniemu bóstwu czczonemu tutaj obok Asklepiosa. Kult ze wschodniego obszaru Morza Śródziemnego, który zapuścił korzenie w zachodnim greckim porcie, wiele mówi o żegludze, która tu zawijała. Pod okręgiem Serapisa odkryto również fortyfikację z późniejszego okresu III wieku p.n.e. Miała ona powstrzymywać wrogie machiny wojenne przed zbliżeniem się do muru.

Photo: Enric · CC BY-SA 4.0

Każde greckie miasto organizowało swoje życie publiczne wokół placu takiego jak ten. Agora była sercem Neápolis. Wokół niej stały główne budynki miasta, a jej funkcje były trojakie: religijne, administracyjne i handlowe. Tutaj dyskutowano o prawach. Tutaj wymieniano towary. Bogowie również mieli swój udział w tej przestrzeni. Plac znajduje się dokładnie tam, gdzie zbiegają się dwie główne ulice miasta, więc każdy, kto przechodził przez Neápolis, przechodził przez nią. Właśnie tam greckie miasto umieszczało swoją agorę, w punkcie przecięcia codziennego życia.

Photo: LeZibou · CC BY-SA 3.0

Stoa nadała centrum miasta jego ostateczny grecki kształt. W połowie II wieku p.n.e. budowniczowie przekształcili całą tę dzielnicę. Aby zrobić miejsce, zburzyli część istniejącej już tu zabudowy. Zastąpiono ją spójnym kompleksem, na który składały się agora, długa stoa i rynek, zajmujące łącznie około pół hektara. Stoa była długą zadaszoną kolumnadą, służącą częściowo jako schronienie, a częściowo jako miejsce publicznych spacerów. W centrum znajdował się plac z portykami o długości pięćdziesięciu dwóch metrów. Jego szerokość wynosiła kolejne czterdzieści metrów. Za ruinami widoczny jest budynek muzeum.

Photo: Enric · CC BY-SA 4.0

To morze ukształtowało Emporion, a ten falochron zapewniał jego żeglowność. Molo wciąż ciągnie się wzdłuż plaży, będąc jednym z najbardziej emblematycznych zabytków Empúries. W przeciwieństwie do większości ruin na tym wybrzeżu, zawsze pozostawało widoczne. Prawdopodobnie zbudowano je w I wieku p.n.e. Rozciąga się na około osiemdziesiąt dwa metry w głąb wody. Jego szerokość wynosi sześć metrów, a wysokość osiąga około sześciu i pół metra. Za nim statki handlowe mogły bezpiecznie załadowywać i rozładowywać towary. Wszystko, czym było miasto, zawdzięczało statkom takim jak te. Przez ten port przechodziły wino i towary śródziemnomorskie, płynąc w głąb Półwyspu Iberyjskiego i z powrotem. Jeden z uczestników tego handlu znajduje się w muzeum – to wielki krater do mieszania wina, wykonany w warsztatach ceramicznych Aten. Grecy nigdy nie pili wina bez domieszek, tylko mieszali je z wodą w naczyniach tego typu. Krater przebył morze, by dotrzeć do Emporion i przybył na statkach tego rodzaju, jakie chroniło to molo.

Miguel · CC BY-SA 2.0

Pod koniec III wieku n.e. Empúries stało się jednym z pierwszych miast w Hiszpanii, które przyjęło chrześcijańskich ewangelizatorów. Ta bazylika należy do tego późnego rozdziału, wzniesiona w czasie, gdy greckie miasto było opuszczone. Miasto rzymskie również chyliło się ku upadkowi, przyćmione potęgą Tarraco, dzisiejszej Tarragony, oraz Barcino, dzisiejszej Barcelony. Teren wokół bazyliki zapełnił się grobami, być może powiązanymi z tutejszym kultem. To, co pozostało z rzymskiego miasta, przetrwało jedynie jako mennica oraz jako w dużej mierze ceremonialna siedziba hrabstwa nadmorskiego, Castelló d'Empúries. Najazdy wikingów w połowie IX wieku położyły kres nawet temu. Bicie monet powróciło za czasów hrabiego Hugona II, około 1100 roku, w hrabstwie, które w swoim centrum nie miało już starożytnego miasta.

Photo: David Mateos García · CC BY 2.0

1932

Muzeum mieści się w dawnym klasztorze Santa Maria de Gràcia i przechowuje znaleziska z ponad stuletnich wykopalisk. Dokładna lokalizacja starożytnego miasta była znana od XV wieku. Systematyczne prace wykopaliskowe rozpoczęły się dopiero w 1908 roku, prowadzone przez Junta de Museus de Barcelona. Projekt napędzał Josep Puig i Cadafalch. Prace terenowe przypadły w udziale Emiliemu Gandii. Gandia nie miał wykształcenia archeologicznego, więc w trakcie prac opracował własną metodę stratygraficzną. Rejestrował każdy szczegół w miarę jego odkrywania, a następnie przepisywał swoje notatki do dzienników znanych po prostu jako jego Dzienniki. Nigdy nie zostały one opublikowane, a mimo to każde późniejsze badanie tego miejsca czerpało z nich informacje. Wykopaliska, które rozpoczął, trwają do dziś.

Photo: Enric · CC BY-SA 4.0

Najcenniejszy eksponat muzeum powstał z dala od domu. Ten brodaty bóg w płaszczu jest tradycyjnie identyfikowany jako Asklepios. Został wyrzeźbiony w hellenistycznym warsztacie wschodniego basenu Morza Śródziemnego z dwóch części, które łączą się na wysokości tułowia. Prawdopodobnie dotarł do Emporion pod koniec II wieku p.n.e. Części zostały odnalezione w 1909 roku na górnym tarasie sanktuariów na południu greckiego miasta. To, co potwierdziło jego tożsamość, było połączeniem różnych dowodów. Cechy posągu wraz z fragmentami figurki węża znalezionej w tym samym miejscu zidentyfikowały go jako Asklepiosa, boga medycyny. Kopia posągu stoi ponownie na tarasie sanktuarium. Rzymianie znali tego samego boga jako Eskulapa.

Photo: Enric · CC BY-SA 4.0