Szpital św. Pawła w Barcelonie Audioprzewodnik

Witamy w Szpitalu św. Pawła w Barcelonie, gdzie rozpoczynamy naszą podróż przy pomniku poświęconym człowiekowi, dzięki któremu to miejsce istnieje. Ta grupa rzeźbiarska honoruje Pau Gila, katalońskiego bankiera mieszkającego w Paryżu, który zmarł w 1896 roku. W swoim testamencie Gil zapisał znaczną część swojej fortuny na budowę nowoczesnego szpitala miejskiego w Barcelonie. Zastrzegł, że nowa instytucja musi nosić imię świętego Pawła, co ostatecznie doprowadziło do powstania Szpitala św. Pawła. Rzeźbiony pomnik przedstawia realistyczne popiersie Pau Gila umieszczone na samym szczycie kamiennego postumentu. Poniżej znajduje się grupa rzeźbiarska, która ożywia jego filantropijne dziedzictwo. Postać kobieca, uosabiająca Miłosierdzie, delikatnie pociesza rannego mężczyznę, którego ramię jest owinięte grubym bandażem. Obok nich stoi małe dziecko, patrzące w górę. Proszę zwrócić uwagę na celowy kontrast faktur wykuty w kamieniu. Szaty noszone przez postacie mają szorstką, zgrubnie ciosaną powierzchnię, podczas gdy ich odsłonięta skóra jest wypolerowana na niezwykle gładkie wykończenie, tworząc realistyczną miękkość w kamieniu.

User:MarisaLR · CC BY-SA 3.0

Przed nami wznosi się imponujący pawilon administracyjny, główne wejście do największego na świecie kompleksu modernistycznego. Zbudowany w latach 1902–1930 obiekt został zaprojektowany przez architekta Lluísa Domènecha i Montanera jako szpital miejski, który miał rywalizować z przepychem europejskich pałaców królewskich. Domènech i Montaner uważał, że szpital publiczny powinien być miejscem piękna, godności i światła, a nie ponurą instytucją. Fasadę wyróżnia ciepła czerwona cegła, która pięknie kontrastuje z dekoracyjnymi elementami kamiennymi. Wysoko nad głównym wejściem wznosi się strzelista wieża zegarowa, punkt orientacyjny widoczny z okolicznych dzielnic. Wielkie kamienne schody prowadzą w górę do trzech dużych, inspirowanych gotykiem łuków, które tworzą główne portale wejściowe. Tuż nad środkowym łukiem można dostrzec misternie rzeźbiony herb szpitala, podtrzymywany przez dwa flankujące go kamienne anioły. To wejście zaprojektowano tak, aby uspokoić przybywających pacjentów, nadając majestatyczny ton reszcie kompleksu medycznego.

Photo: DagafeSQV · CC BY-SA 3.0

Wejście do kompleksu jest zabezpieczone tą ozdobną kutą bramą, która ukazuje wysoki poziom rzemiosła związany z katalońskim modernizmem. Rzemieślnicy uformowali metal w misterne, płynne woluty, które naśladują formy naturalne. Organiczne motywy kwiatowe w metaloplastyce zostały zaprojektowane tak, aby przypominały pnącza wijące się w górę ku niebu. Te delikatne metalowe pnącza kontrastują z ciężkimi, strukturalnymi ceglanymi filarami, które kotwiczą bramę. Każdy prostokątny ceglany słup jest zwieńczony i ozdobiony rzeźbionymi kamiennymi kołnierzami z detalami roślinnymi w formie płaskorzeźb. Geometryczna precyzja cegieł stanowi solidne tło, dzięki któremu płynne, organiczne linie kutej bramy są bardziej wyraziste. Domènech i Montaner często łączył w ten sposób metaloplastykę z murarką, dbając o to, by nawet bramy wjazdowe szpitala pełniły funkcję dzieł sztuki publicznej.

Jaume Meneses · CC BY-SA 2.0

Wchodząc do wielkiego holu pawilonu administracyjnego, napotykamy Schody Honorowe. Te centralne schody posiadają ciężką balustradę z białego kamienia, ozdobioną rzeźbionymi ażurowymi krzyżami, będącymi powtarzającym się symbolem w całym kompleksie szpitalnym. Przestrzeń flankują masywne kamienne kolumny o solidnych i mocnych bazach, wznoszące się ku skomplikowanym kapitelom wyrzeźbionym w stylizowane motywy liściaste, które podtrzymują sklepioną konstrukcję powyżej. Ściany holu są ozdobione naprzemiennymi poziomymi pasami ciepłej pomarańczowej cegły i jasnego, gładkiego kamienia. Ten rytmiczny, pasiasty wzór kieruje wzrok w górę wzdłuż schodów, podkreślając wysokość i kubaturę przestrzeni. Wzdłuż górnych ścian umieszczono duże, wielopanelowe okna, zalewające hol naturalnym światłem, które odbija się od kamiennych powierzchni. To jasne, przestronne otoczenie było świadomym odejściem od ciemnych, ciasnych wnętrz typowych dla starszych szpitali z XIX wieku, odzwierciedlając przywiązanie architekta do światła i przestrzeni.

Photo: Amadalvarez · CC BY-SA 2.0

Kierując wzrok w górę nad Schody Honorowe, widzimy sklepienie, które odsłania zachwycający pokaz kolorów i geometrii. Sklepienie krzyżowe wyłożone jest różowymi i białymi płytkami ceramicznymi, ułożonymi w powtarzające się, wirujące wzory, które tworzą miękki, kopułowy efekt wizualny. W samym centrum tego sklepienia znajduje się okrągła witrażowa rozeta. Gdy na zewnątrz świeci słońce, okno to filtruje wpadające światło dzienne, rzucając delikatne odcienie błękitu i złota na hol poniżej. Chociaż ta glazurowana ceramika jest przyjemna dla oka, pełniła ona również istotną funkcję praktyczną. Lluís Domènech i Montaner wybrał glazurowane płytki, ponieważ ich gładkie, nieporowate powierzchnie były całkowicie wodoodporne i łatwe do szorowania. Zapobiegało to osadzaniu się kurzu, sadzy i niebezpiecznych bakterii na wysokich sufitach, umożliwiając personelowi szpitala utrzymanie rygorystycznych standardów higieny w całym budynku.

Photo: Enfo · CC BY-SA 3.0

Wewnątrz hali administracyjnej ten kamienny portal zdobią rzeźby autorstwa wybitnego katalońskiego artysty Pabla Gargalla. Nad portalem znajduje się misterny płaskorzeźbiony panel przedstawiający słynną scenę św. Marcina z Tours, jadącego na koniu i używającego miecza, by rozciąć swój gruby płaszcz na pół i podzielić się nim z drżącym z zimna żebrakiem. Scena ta jest obramowana ozdobnym, ostrołukowym łukiem gotyckim, dekorowanym rzeźbionymi motywami roślinnymi. Po bokach drzwi znajdują się dwie naturalnej wielkości stojące postacie, przedstawiające zakonnicę i mnicha. Oboje ubrani są w powłóczyste średniowieczne szaty, a ich dłonie złożone są w cichej postawie kontemplacji. Pod tymi postaciami ościeżnica wspiera się na eleganckich, smukłych kolumnach. Te kamienne kolumny są rzeźbione w głębokie, spiralne żłobienia, co sprawia, że wyglądają jak skręcone kolumny cukrowe. Szczegółowe rzeźby Gargalla łączą tu ikonografię religijną z żartobliwymi formami architektonicznymi, tworząc wysoce dekoracyjne wejście do pomieszczeń administracyjnych.

Photo: Amadalvarez · CC BY-SA 3.0

Po wyjściu na zewnątrz ukazuje się przed nami układ kompleksu Szpitala św. Pawła. Architekt Lluís Domènech i Montaner zaprojektował ten szpital jako samowystarczalne „miasto w mieście”, zajmujące rozległą kwadratową działkę o wymiarach 300 na 300 metrów. Układ ten pochłonął w efekcie dziewięć standardowych kwartałów miejskich rozrastającej się barcelońskiej dzielnicy Eixample. Projekt tej przestrzeni oparto na radykalnej jak na tamte czasy filozofii medycznej: przekonaniu, że naturalne ogrody, świeże powietrze i piękne otoczenie są dla powrotu pacjenta do zdrowia równie ważne, co zabiegi medyczne. Zamiast umieszczać pacjentów w jednym, ogromnym budynku, w którym choroby mogłyby się łatwo rozprzestrzeniać, architekt podzielił szpital na oddzielne, wolnostojące ceglane pawilony. Pawilony te są rozmieszczone w dużych odstępach wzdłuż szerokiej centralnej alei – układ ten zaprojektowano tak, aby zmaksymalizować ilość światła słonecznego docierającego codziennie do każdego budynku oraz umożliwić swobodną cyrkulację czystego powietrza między nimi.

Kent Wang from Barcelona, Spain · CC BY-SA 2.0

Spoglądając przez ten skierowany na północ łuk pawilonu administracyjnego, możemy docenić wyjątkowy układ terenu szpitala. Jeśli spojrzą Państwo prosto wzdłuż alei, zobaczą Państwo odległe wieże słynnej bazyliki Antoniego Gaudiego, Sagrada Família, doskonale ujęte w kamienny łuk. To ustawienie nie jest przypadkiem, lecz wynikiem świadomego wyboru projektowego Lluisa Domènecha i Montanera. Architekt zdecydował się zorientować cały kompleks szpitalny pod kątem 45 stopni w stosunku do ścisłego systemu siatki ulic otaczającej dzielnicę Eixample. To ukośne ustawienie miało cel naukowy. Obracając budynki, Domènech i Montaner zoptymalizował naturalne prądy wiatru znad Morza Śródziemnego w celu wentylacji terenu, zapewniając jednocześnie, że wszystkie pokoje pacjentów otrzymywały maksymalną możliwą ilość bezpośredniego światła słonecznego w ciągu dnia. Ta funkcjonalna orientacja stworzyła również bezpośrednie połączenie wizualne między dwoma największymi osiągnięciami architektonicznymi Barcelony.

Photo: Enfo · CC BY-SA 3.0

Spoglądając na dachy poszczególnych pawilonów, możemy zobaczyć bogaty pokaz kolorowej ceramiki. Dachy pokryte są tysiącami glazurowanych płytek, które mienią się odcieniami jasnej żółci, głębokiej zieleni i ciepłego pomarańczu. Wysoko nad pawilonem sali operacyjnej ku niebu wznosi się wyłożona płytkami kopuła, podczas gdy na szczytach ceglanych budynków przysiadły duże, skrzydlate kamienne anioły. Te jasne kolory i elementy dekoracyjne miały cel terapeutyczny. Domènech i Montaner zaprojektował te dachy z myślą o pacjentach. Wiedział, że osoby przykute do łóżek szpitalnych spędzą wiele godzin, patrząc przez okna. Zastępując nudne, szare dachy artystycznym krajobrazem jasnych płytek i rzeźbionych postaci, miał nadzieję podnieść na duchu chorych i stworzyć bardziej pozytywne, uzdrawiające środowisko podczas ich rekonwalescencji.

Photo: Amadalvarez · CC BY-SA 3.0

Przed nami znajduje się pawilon św. Rafała, jeden z pierwszych budynków ukończonych w początkowej fazie budowy szpitala. Pawilon ten podkreśla ścisłą symetrię organizacyjną, która definiuje cały kompleks. Domènech i Montaner rozmieścił pawilony z podziałem na płeć: wszystkie budynki po prawej stronie centralnej alei były zarezerwowane dla pacjentów płci męskiej i nosiły nazwy męskich świętych, podczas gdy te po lewej stronie przeznaczono dla pacjentek, nadając im imiona świętych kobiet lub dziewic. Pod względem architektonicznym, zewnętrze pawilonu św. Rafała wyróżnia się okrągłą ceglaną kopułą dekorowaną geometrycznymi płytkami. W pobliżu, z ceglanej fasady wznosi się wysoka, smukła wieża ozdobna, zwieńczona glazurowanymi niebiesko-białymi płytkami ceramicznymi. Elementy te, w połączeniu z ciepłą czerwoną cegłą, nadawały poszczególnym oddziałom wyrazisty i rozpoznawalny wygląd, pomagając pacjentom i odwiedzającym w poruszaniu się po rozległym terenie szpitala.

Joe Mabel · CC BY-SA 4.0