Kameiros Audiogids in het Nederlands

Welkom in Kameiros, een stad gesticht door Doriërs aan de noordwestkust van Rodos. Het was een van de drie oude steden op het eiland, naast Ialysos en Lindos. Lang voordat de Doriërs kwamen, woonden er in dit gebied al Myceense Grieken in de prehistorie. De stad beklimt de heuvel in drie niveaus, en het hele stratenplan is vanaf hier goed te overzien. Het openbare leven vond plaats op het laagste terrein, met zijn plein en tempels. Gewone families woonden op de middelste helling, in straten die in een raster waren aangelegd. Op de top bevonden zich het heiligdom van Athena en de watervoorziening van de stad, met overal om u heen de zee. Die zee gaf Kameiros haar bestaansrecht, en de heuvelhelling bepaalde de vorm.

Marc Ryckaert (MJJR) · CC BY 3.0

Het openbare hart van Kameiros lag hier op het lagere terras. Dit stenen plein is de agora, het open plein waar burgers zich verzamelden om te praten, handel te drijven en de zaken van de dag te regelen. Daartegenaan stond het fonteinhuis, het openbare waterpunt van de stad. Water was nooit gegarandeerd op een droge heuvelhelling, dus de stad beheerde het zorgvuldig, niveau per niveau. Het grote opslagreservoir boven op de acropolis bevatte de reserve van de stad. Vanaf de fontein liepen mensen weg met kruiken en vellen, en het plein vulde zich opnieuw met stemmen. De zuilen die hier staan zijn tijdens de restauratie opnieuw opgericht, maar het plaveisel en de zuilbasissen eromheen behoren tot het oude plein. Dit was waar de hele stad elkaar ontmoette.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Twee zuilen dragen hier de lucht, alles wat er nog over is van een Dorische tempel op het lagere terras. De toewijding berust eerder op waarschijnlijkheid dan op bewijs: de tempel wordt meestal toegeschreven aan Apollo in zijn Pythische gedaante. Een stad ter grootte van Kameiros bouwde haar tempels op bescheiden schaal, en deze was nooit een reus van de Griekse sacrale architectuur. Wat bewaard is gebleven is de basis van het gebouw, zuiltrommels en muurinkepingen in plaats van een opreizende bovenbouw. De langere schacht laat zien hoe de trommels werden gestapeld en van cannelures voorzien, en hoeveel er simpelweg is verdwenen. De eredienst hier behoorde tot dezelfde burgerlijke wereld als het plein vlakbij, een buurtheiligdom in plaats van een heiligdom veraf. De naam van de god is het enige detail dat nog wordt overwogen.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Een open binnenplaats met lage muren en stenen bases vervulde een van de heiligste taken in Kameiros. Deze omheining bevatte de altaren en bood plaats aan wijgeschenken voor verschillende godheden tegelijk, niet voor één enkele god. In een Griekse stad was een offer een openbare handeling. Een dier dat op het altaar werd verbrand, stuurde rook omhoog naar de god, en de gemeenschap deelde de rest van de maaltijd. Bases en sokkels zoals deze droegen votiefgeschenken, achtergelaten uit dankbaarheid of in hoop. De naam die voor het bouwwerk wordt gebruikt is de Peribolos van de Altaren, de omheining van de altaren. Dezelfde resten staan ook bekend als het Hierothyteion, en welk etiket het beste past is nog een open vraag. Hoe dan ook, de goden van Kameiros werden hier in de open lucht geëerd, met uitzicht op de zee.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Dit deel van de heuvelhelling was geen geleidelijk aflopend terrein. Het was kunstmatig aangelegd. Een brede monumentale trap klimt vanaf het openbare lagere terras naar de woonwijken, rechtstreeks in de rots uitgehouwen. Erachter werden terrassen op hun plek gehouden door keermuren, zodat de steile helling vlakke plateaus bouwgrond kon dragen. Hier houdt het driedelige plan op een uitzicht te zijn en wordt het een klim. Elk niveau van de stad was aan het volgende gehecht door bouwwerken als deze. De lijn die de trap volgt is de oude lijn.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Langs deze lange, rechte straat laat het middenterras zien hoe de meeste inwoners van Kameiros leefden. De hoofdvestiging nam deze helling in beslag, aangelegd als een raster van parallelle straten met rechthoekige huizenblokken daartussen. Het idee om een stad in dergelijke regelmatige rasters in te delen wordt geassocieerd met Hippodamus van Milete. Kameiros volgt eerder het principe dan de man. Langs de straat tekenen lage funderingen de muren af van hellenistische huizen, waarvan de contouren van kamers en binnenplaatsen op de grond nog steeds af te lezen zijn. Elk blok bevatte verschillende woningen, die muren deelden en op dezelfde straat uitkwamen. Het alledaagse gezinsleven verliep hier volgens een vast plan. De zee sluit het uitzicht aan het einde van de straat, net zoals dat gold voor de mensen die er woonden.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

De stad hield haar waardevolste bezit onder de acropolis: water. Deze diepe, met steen beklede holte is een overdekt reservoir, gegraven en gebouwd omstreeks de zesde eeuw voor Christus. De capaciteit bedroeg zeshonderd kubieke meter, genoeg voor maar liefst vierhonderd families. Een heuvelstad waar geen rivier doorheen stroomde, kon water niet als vanzelfsprekend beschouwen, dus sloeg Kameiros de voorraad onder de grond op. De ruimte was overdekt, zodat het reservoir zich in de duisternis bevond onder de heilige top. Vierhonderd families betekende een hele stad aan drinken, koken en wassen, geput uit één hal onder de heilige grond. Niets hier was toevallig. Het heiligste gebied en de meest vitale voorraad deelden dezelfde heuveltop.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Latere bouwers plaatsten een zuilengalerij direct bovenop het overdekte reservoir van de stad. Het resultaat was een stoa, een lange galerij van twee rijen Dorische zuilen, met kamers voor winkels of verblijven aan de achterkant. Een stoa behoorde tot de nuttigste gebouwen die een hellenistische stad kon bezitten. Het bood schaduw in de zomer, beschutting in de winter en een overdekte wandeling met een verzorgde openbare aanblik. Handelaren konden vanuit de ruimtes aan de achterzijde werken en reizigers konden er overnachten. De heropgerichte zuilen geven een indruk van het oorspronkelijke ritme, zuil na zuil langs de galerij. Dit alles stond op het dak van het waterreservoir beneden, zodat de stad inkopen deed boven haar eigen drinkwatervoorraad. Het reservoir was er eerst; de zuilengalerij rees er later bovenuit.

Vadim Indeikin · CC BY-SA 3.0

De top behoorde toe aan Athena Kameiras, de eigen godin van de stad. Haar tempelcomplex stond op de acropolis en de funderingen ervan werden minstens zo vroeg als de achtste eeuw voor Christus gelegd. Dit was tegelijk het spirituele hart van Kameiros en het bolwerk ervan, het hoogste punt in een stad gebouwd op hoogte. Toen keerde de grond zich ertegen. In 226 voor Christus vernietigde een aardbeving de stad en de tempel. Dezelfde schok zou de Kolossus van Rhodos hebben geveld. Kameiros werd na die ramp op grote schaal herbouwd, en de hellenistische stad van stoa's, reservoirs en stratenraster dat deze heuvelhelling vult, is grotendeels die heropbouw. Een tweede aardbeving, doorgaans gedateerd op 142 na Christus, beschadigde de stad opnieuw. Herstelwerkzaamheden volgde in de agora en de huizen, en de laatst overgebleven resten reiken tot in de laatantieke tijd. Maar de grote tijd van de stad was voorbij. Vanaf hier omvat het uitzicht een heiligdom dat al eeuwen oud was toen de eerste beving kwam, en een stad die tweemaal uit haar eigen puin herrees.

Photo: Godromil · Public domain

Wat er uiteindelijk met Kameiros gebeurde, was niet één catastrofe maar een langzame vervaging. Vanaf ongeveer de tweede eeuw na Christus raakte de stad in verval en verdween geleidelijk als bewoonde plek. Sommigen verbinden dat verval met nog een aardbeving, rond 155 na Christus. Onder Ottomaanse heerschappij bedekten alleen akkers de grond waar de stad had gestaan. Toch behield de plek lokaal haar oude naam als Kambiros, en dat overlevende toponiem wekte de nieuwsgierigheid van archeologen in het midden van de negentiende eeuw. Tussen 1859 en 1864 werd de acropolis opgegraven door Alfred Biliotti, een consul en archeoloog, en Auguste Salzmann, een Franse pionier van de archeologische fotografie. Veel van hun vondsten bevinden zich nu in het British Museum in Londen. Vanaf 1928 begon de Italiaanse Archeologische School met systematische opgravingen, met restauratiewerkzaamheden die doorgingen tot het einde van de Tweede Wereldoorlog. Omdat er nooit iets over de ruïnes is gebouwd, is het antieke grondplan bijna geheel bewaard gebleven, met straten, pleinen en huizen op hun oorspronkelijke posities. Die volledigheid is het geschenk van de verlating van de stad. Kameiros is vandaag de dag nog net zo te ervaren als het was aangelegd, een hele antieke stad zonder latere stad erbovenop.

User:Piotrus · CC BY-SA 3.0