Kaunos Audiogids in het Nederlands

Welkom in Kaunos, een oude stad aan de zuidwestkust van Turkije. Aan de overkant van het water bevindt zich in de klifwand een zestal in de rotsen uitgehouwen graven, het herkenbare gezicht van Dalyan. Deze werden uitgehouwen tussen de vierde en de tweede eeuw voor Christus. Kaunos lag op een grens: de rivier de Calbys, het huidige Dalyan, scheidde Caria van Lycia. De stad begon als een onafhankelijke staat, behoorde vervolgens tot Caria en later opnieuw tot Lycia. De Grieken verklaarden de stichting aan de hand van een verhaal over een tweeling. Koning Kaunos, een kleinzoon van Apollo, had een tweelingzus genaamd Byblis, die verliefd op hem werd. Toen zij hem een brief schreef waarin zij haar gevoelens opbiechtte, vluchtte hij met enkele van zijn volgelingen en vestigde zich elders. Byblis werd verteerd door verdriet en ging naar hem op zoek, waarbij zij probeerde een einde aan haar leven te maken. De mythologie vertelt dat de kronkelende rivier de Calbys ontstond uit haar tranen.

HHHoffmann at German Wikipedia · CC BY-SA 3.0

De graven zijn zo uitgehouwen dat ze op tempels lijken. Elke gevel kopieert de voorkant van een Hellenistische tempel, rechtstreeks uit de klif gesneden. Twee Ionische zuilen flankeren de ingang, onder een driehoekig fronton. Boven de zuilen loopt een architraaf met getande friezen. Op de hoeken bekronen acroteria in de vorm van palmbladeren de daklijn. Deze elegante voorgevels behoorden tot een dodenlandschap. De Grieken en Romeinen begroeven hun overledenen op aanzienlijke afstand van hun huizen, waardoor de hoogten rond Kaunos waren gereserveerd voor necropolen. De meest voorkomende graven waren eenvoudiger dan deze. In een nisgraf werd de as van de overledene in een urn geplaatst, en die urn werd in een uitgehouwen nis gezet. Tientallen daarvan zijn gehakt uit de rotsen van Kızıltepe, nabij de haven van Çandır voorbij de site.

Photo: Tolga Alan · CC BY-SA 4.0

In de vierde eeuw voor Christus transformeerde de Perzische satraap Mausolos Kaunos. De stad werd vergroot, voorzien van terrassen en over een enorm gebied ommuurd. De muren waren volstrekt buiten verhouding tot de omvang van Kaunos en haar bevolking. De satraap verwachtde dat de stad zou uitgroeien tot een belangrijke zee- en handelshaven, en hij bouwde met het oog op die toekomst. De regelmatig gevormde rechthoekige blokken en de manier waarop ze zijn geplaatst, geven een prachtige indruk van de Hellenistische bouwtechniek. Delen van de muur zijn goed bewaard gebleven; andere delen zijn afgebroken en heropgebouwd. Onder Perzisch bewind kreeg de stad bovendien een Grieks karakter, met een agora en tempels gewijd aan Griekse goden. De muur kijkt uit richting de kust en het zand van het İztuzustrand.

Photo: Kjf webmaster · CC BY-SA 3.0

Het theater werd gebouwd tegen de helling van de akropolis, en de heuvel vormde het uiterlijk. Het werd geconstrueerd in een hoek van zevenentwintig graden. De zitplaatsenring meet vijfenzeventig meter in doorsnee. Ongeveer vijfduizend toeschouwers vonden hier een plaats. Dat maakte het tot de belangrijkste ontmoetingsplek van de stad, waar de hele gemeenschap als één publiek zat. Het gebouw verkeert nog in redelijk goede staat.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Het theater vertoont zowel Hellenistische als Romeinse kenmerken. Onder Romeins bewind, toen Kaunos een welvarende zeehaven was, werd het theater vergroot. De overkluizelde ingangen door de zitplaatsen zijn de vomitoria, de doorgangen die toeschouwers naar hun plaatsen leidden. Stenen rijen en bogen uit beide fasen van het bestaan van het gebouw staan zij aan zij. De oorspronkelijke functie is nooit helemaal verloren gegaan: af en toe worden hier nog steeds voorstellingen gehouden.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Rome bouwde deze baden om een statement te maken. Onder Romeins bestuur werd de stad rijk als zeehaven, en de baden en hun palestra kwamen voort uit dat hoofdstuk. Hun pure omvang was bedoeld om de Kauniërs te imponeren met de macht van het Romeinse Rijk. De baden dienden tevens als een sociale ontmoetingsplaats, waar de stad bijeenkwam om te baden en de tijd door te brengen. De hoge boogvormige openingen in de resterende muur verlichtten ooit de zalen.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

De badzalen herbergen een tweede verhaal uit een latere tijd. In de Byzantijnse tijd werden de baden ontmanteld, en het frigidarium, de koude kamer, werd hergebruikt als kerk. De ontspanningsarchitectuur van Rome werd op dezelfde vloer omgezet in christelijke eredienst. Archeologisch onderzoek heeft iets aangetoond dat nog ouder is. De palestra werd gebouwd over een deel van de oude stad dat hoogstwaarschijnlijk een plaats van aanbidding was. Welke godheid daar werd vereerd, blijft onbekend.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Hier rees in de vijfde eeuw na Christus een koepelbasiliek op. De bouwers werkten met materialen afkomstig uit eerdere gebouwen, waarbij oude blokken in nieuwe muren werden gepast. Daaronder ligt het fundament van een vierde-eeuws bouwwerk, waarvan de opgravers vermoeden dat het eveneens een plaats van aanbidding was. Kaunos was vroeg christelijk geworden. Toen het Romeinse Rijk officieel het christelijke geloof aannam, veranderde de stad zelfs haar naam en werd zij Caunos-Hegia. Van alle Byzantijnse gebouwen in Kaunos is deze basiliek het enige dat nog overeind staat.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Naast de basiliek zijn mozaïeken in de vloer blootgelegd. Het plaveisel is polychroom, het patroon krult met wijnranken en medaillons. In de apsis bevindt zich een kelkmotief in het centrum van het ontwerp. De opgravers geloven dat de binnenmuren van de basiliek waren bepleisterd en beschilderd met fresco's. De vloer was dus slechts een onderdeel van een rijker decoratief plan.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Een monumentale marmeren fontein, het nymphaeum, bevond zich aan het havenplein. Deze werd gebouwd in de Hellenistische tijd, en het bassin werd uitgebreid tijdens de Romeinse tijd. Inscripties uit de regeerperiode van keizer Hadrianus vermelden iets veelzeggends. De tol voor handelaren en booteigenaren werd versoepeld. De reden was de haven zelf: deze verzandde geleidelijk, en de belastingverlaging was bedoeld om dat te compenseren. Dit is, ingekerfd in steen, het duidelijkste teken dat de welvaart van de haven keerde.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0