Xanthos Audiogids in het Nederlands

De gebeeldhouwde figuren die tussen deze zuilen zweven, zijn de Nereïden, zeenimfen, en ooit zweefden ze rond een graf. Het monument werd gebouwd in het begin van de vierde eeuw voor Christus voor Arbinas, een heerser van Xanthos. Het ontwerp zegt veel over de stad. Een Lycische heerser liet zich begraven in een monument in de vorm van een Griekse Ionische tempel, geplaatst op een hoog podium bedekt met beeldhouwwerk. Het combineerde de hoge Lycische graftraditie met Griekse tempelarchitectuur, en het experiment slaagde. Het Nereïdenmonument vormde de directe inspiratiebron voor het Mausoleum van Halicarnassus, een van de wereldwonderen uit de oudheid. Xanthos had die invloed verdiend. Het was een van de grote steden van Lycië, bewoond sinds ten minste de achtste eeuw voor Christus, en later de hoofdstad van het Lycische Verbond. Samen met het nabijgelegen heiligdom van Letoon staat het nu op de UNESCO-Werelderfgoedlijst, sinds 1988. De mooiste monumenten van de stad bleven hier niet. De Britse archeoloog Charles Fellows verscheepte het Nereïdenmonument na zijn expedities van 1838 tot 1840 naar Londen, samen met vele andere beelden. Het hele bouwwerk werd opnieuw opgebouwd in het British Museum, waar de zeenimfen weer paraderen. De lege sokkel blijft achter in Xanthos.

Photo: Geni · CC BY-SA 4.0

Gebogen poorten van grijze steen rijzen hier op uit de ruïnes, in de lagere marktwijk van de stad. Handelaren en reizigers die vanuit het rivierdal van de Xanthos omhoog kwamen, moeten door dit gebied zijn getrokken op hun weg naar de stad. Het dal was de natuurlijke toegangsweg, aangezien de stad op een heuvel boven de linker oever van de rivier ligt. Achter de bogen staan nog twee hoge pijlergraven. Dat is een typisch Lycisch gezicht. In deze regio werden graven niet naar een afgelegen begraafplaats verplaatst. Ze stonden dicht bij de straten en pleinen van de levenden, zodat de doden hun plaats in het dagelijks leven van de stad behielden.

Josep M. Gracia · CC BY-SA 4.0

Het Perzische beleg van deze stad werd een van de wreedste verhalen uit de Griekse geschiedenis. De historici Herodotus en Appianus beschrijven het allebei. Rond 540 voor Christus veroverde de generaal Harpagus deze kust voor het Perzische Rijk. Hij versloeg een klein Lycisch leger op de vlakte ten noorden van de stad en belegerde vervolgens Xanthos zelf. De verdedigers zagen geen uitweg meer. Ze vernietigden hun eigen acropolis, doodden hun vrouwen, kinderen en slaven, en vielen de vijand aan in een laatste bestorming, waarbij ze liever stierven dan zich overgaven. Opgravingen op deze heuveltop voegen er een latere echo aan toe. Houten bouwwerken hier brandden rond 470 voor Christus af, waarschijnlijk tijdens een veldtocht van de Atheense generaal Kimon. Na die vernietiging herbouwde de stad zichzelf in steen en rezen de muren weer op deze heuvel.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Een lange muur van zware grijze blokken loopt langs de acropolis, en daar hoort een verhaal bij over een beleg. In 42 voor Christus kwam Brutus naar Lycië. Hij had geld nodig voor zijn leger vóór de slag bij Philippi, en toen het Lycische Verbond weigerde bij te dragen, belegerde hij Xanthos. Plutarchus beschrijft wat er daarna gebeurde. De burgers staken hun eigen stad in brand, een collectieve zelfmoord die opzettelijk herhaalde wat hun voorouders generaties eerder tegen de Perzen hadden gedaan. Brutus en zijn Romeinen startten reddingsoperaties en haalden mensen uit de vlammen voor de beloningen. In de bittere bewoordingen van Plutarchus ontsnapten sommigen van hen er niet aan dat hun leven werd gered. Slechts ongeveer honderdvijftig mannen uit Xanthos overleefden het bloedbad. De stad stierf daar niet. Marcus Antonius liet Xanthos later herbouwen.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Na de herhaalde vernietigingen veranderde het karakter van de acropolis. In de latere Romeinse tijd floreerde Xanthos en werden er luxueuze huizen gebouwd op de Lycische Akropolis, zodat de oude vestingheuvel een chique woonwijk werd. Dit wooncomplex verrees in de late oudheid over eerdere Lycische bouwwerken heen, waarschijnlijk in de vijfde of zesde eeuw. De opgegraven terrassen tonen de omvang ervan, met stenen fundamenten en gevallen zuilfragmenten verspreid over de helling. Een heuveltop die twee belegeringen had gezien, bood nu onderdak aan het comfortabele gezinsleven van een welvarende Romeinse stad.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Stenen zitrijen beklimmen de helling van de oude akropolisheuvel. Het theater werd in die noordelijke helling gebouwd, zodat de heuvel zelf het publiek draagt. Het behoort tot de Romeinse tijd van de stad, toen spektakels deel uitmaakten van het maatschappelijke leven. Door de eeuwen heen werd het vele malen hersteld, en die herstellingen zijn te zien in het lappendeken van metselwerk over de zitplaatsen en het toneelgebied. Voorbij de ruïnes lopen het moderne dorp en de weg langs de locatie. De antieke stad en het hedendaagse dorp Kınık leven al lange tijd zij aan zij.

Photo: Schopar39 · CC BY-SA 4.0

Vanaf de bovenste rijen van het theater kijkt u uit op iets ongewoons. Lycische pijlergraven staan direct naast de zitplaatsen. Grafmonumenten stonden rondom het theater, zodat mensen naar komedies en voorstellingen keken in het zicht van de graven. Het is een treffende combinatie van vermaak en rouw.

Photo: Schopar39 · CC BY-SA 4.0

Een enkel blok steen, uitgehouwen tot een hoge pijler, draagt een grafkamer ongeveer vijf meter boven de grond. Het Harpijengraf werd opgericht in de late vijfde eeuw voor Christus, en het staat nog steeds op zijn oorspronkelijke plek. Lyciërs tilden hun doden zo op. Een kamer die hoog op een massieve pijler was geplaatst, was moeilijk te bereiken voor grafrovers, en de hoogte zelf drukte geloof uit: men dacht dat gevleugelde geesten de zielen van de doden naar het hiernamaals droegen. De uitgehouwen band rond de bovenkant laat die figuren aan het werk zien. De pijler bleef staan. Het beeldhouwwerk niet. De originele reliëfs werden naar het British Museum gebracht, en de kopieën die nu in de steen zijn geplaatst, komen ervoor in de plaats.

Panegyrics of Granovetter · CC BY 2.0

Op de gebeeldhouwde band aan de bovenkant van de pijler bewegen gevleugelde vrouwelijke figuren zich tussen kleine menselijke vormen. Eén paneel toont een figuur die voor wat een altaar lijkt te zijn staat, met een zittende familiegroep ernaast. Wie deze gevleugelde vrouwen zijn, daarover wordt al lange tijd gedebatteerd. Ze zijn geïnterpreteerd als harpijen of als sirenen die de zielen van de doden meevoeren; dit zou passen bij het Lycische geloof in gevleugelde begeleiders naar het hiernamaals. Anderen zien scènes van rouw of afscheid in de panelen. De betekenis is nog steeds onderwerp van discussie en de steen geeft geen uitsluitsel.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Een verzonken rechthoek van mozaïek ligt hier tussen de stenen, met het patroon van rood-witte geometrie onder het niveau van de omliggende grond geplaatst. Het behoorde tot de Basiliek van de Westelijke Agora, gebouwd naast het Harpijengraf, aan de westelijke rand van de agora. Een kerk verrees naast een heidens graf dat al eeuwen oud was. De mozaïekvloer is een van de stille getuigen van de overgang van de stad naar het christendom, bewaard gebleven op exact de plek waar deze werd gelegd.

Josep M. Gracia · CC BY-SA 4.0