Ksantos Audioprzewodnik po polsku

Wyrzeźbione postacie unoszące się między tymi kolumnami to nereidy, nimfy morskie, które niegdyś otaczały grobowiec. Pomnik został wzniesiony na początku IV wieku p.n.e. dla Arbinasa, władcy Ksantos. Jego forma wiele mówi o samym mieście. Licyjski władca pochował się w budowli przypominającej grecką świątynię jońską, osadzoną na wysokim podium pokrytym rzeźbami. Połączyła ona wysoką licyjską tradycję grobową z architekturą greckiej świątyni, a ten eksperyment okazał się udany. Pomnik Nereid stał się bezpośrednią inspiracją dla Mauzoleum w Halikarnasie, jednego z cudów starożytnego świata. Ksantos zasłużyło na ten wpływ. Było to jedno z wielkich miast Licji, zasiedlone co najmniej od VIII wieku p.n.e., a później stolica Związku Licyjskiego. Wraz z pobliskim sanktuarium w Letoon, znajduje się obecnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, wpisanej w 1988 roku. Najwspanialsze zabytki miasta nie pozostały na miejscu. Brytyjski archeolog Charles Fellows wywiózł Pomnik Nereid do Londynu po swoich ekspedycjach w latach 1838–1840, wraz z wieloma innymi rzeźbami. Cała struktura została zrekonstruowana w Muzeum Brytyjskim, gdzie nereidy znów paradują. Pusty cokół pozostał w Ksantos.

Photo: Geni · CC BY-SA 4.0

Łukowe bramy z szarego kamienia wyłaniają się tutaj z ruin, w dolnej dzielnicy handlowej miasta. Kupcy i podróżni przybywający z doliny rzeki Ksantos przechodzili przez ten obszar w drodze do miasta. Dolina była naturalnym szlakiem podejściowym, ponieważ miasto wznosi się na wzgórzu powyżej lewego brzegu rzeki. Za łukami wciąż stoją dwa wysokie grobowce filarowe. To typowo licyjski widok. W tym regionie grobowce nie były spychane na odległe cmentarze. Stały blisko ulic i placów, gdzie toczyło się życie, dzięki czemu zmarli zachowywali swoje miejsce w codzienności miasta.

Josep M. Gracia · CC BY-SA 4.0

Perskie oblężenie tego miasta stało się jedną z najbardziej tragicznych historii w dziejach Grecji. Opisują ją zarówno historycy Herodot, jak i Appian. Około 540 roku p.n.e. generał Harpagos podbił to wybrzeże dla Imperium Perskiego. Pokonał niewielką licyjską armię na równinie na północ od miasta, a następnie obległ samo Ksantos. Obrońcy nie widzieli wyjścia. Zniszczyli swój własny akropol, pozabijali swoje żony, dzieci i niewolników, a następnie ruszyli na wroga w ostatnim ataku, wybierając śmierć zamiast poddania się. Wykopaliska na tym wzgórzu dodają późniejsze echo tych wydarzeń. Drewniane konstrukcje spłonęły tutaj około 470 roku p.n.e., prawdopodobnie podczas kampanii ateńskiego generała Kimona. Po tym zniszczeniu miasto odbudowało się w kamieniu, a jego mury znów wzniosły się na tym wzgórzu.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Wzdłuż akropolu ciągnie się długi mur z ciężkich szarych bloków, z którym wiąże się historia oblężenia. W 42 roku p.n.e. do Licji przybył Brutus. Potrzebował pieniędzy dla swojej armii przed bitwą pod Filippi, a gdy Związek Licyjski odmówił wsparcia, obległ Ksantos. Plutarch opisuje, co nastąpiło później. Mieszkańcy podpalili własne miasto, popełniając zbiorowe samobójstwo, które było celowym powtórzeniem czynu ich przodków sprzed pokoleń wobec Persów. Brutus i jego Rzymianie rozpoczęli akcje ratunkowe, wyciągając ludzi z płomieni w nadziei na nagrody. Jak gorzko ujął to Plutarch, niektórzy z nich nie uniknęli ocalenia życia. Z masakry ocalało tylko około stu pięćdziesięciu mężczyzn z Ksantos. Miasto jednak wtedy nie zginęło. Później Marek Antoniusz nakazał odbudowę Ksantos.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Po wielokrotnych zniszczeniach akropol zmienił swój charakter. W późniejszym okresie rzymskim Ksantos rozkwitało, a na Akropolu Licyjskim zbudowano luksusowe domy, dzięki czemu dawne wzgórze forteczne stało się modną dzielnicą mieszkaniową. Ten kompleks rezydencjonalny powstał w późnej starożytności, prawdopodobnie w V lub VI wieku, na ruinach wcześniejszych licyjskich budowli. Odkopane tarasy ukazują skalę założenia, z kamiennymi fundamentami i fragmentami powalonych kolumn rozrzuconymi na zboczu. Wzgórze, które było świadkiem dwóch oblężeń, stało się teraz miejscem wygodnego życia domowego bogatego rzymskiego miasta.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Kamienne rzędy siedzeń pną się w górę stoku dawnego wzgórza akropolu. Teatr został wbudowany w ten północny stok, więc samo zbocze utrzymuje widownię. Należy on do rzymskiej epoki miasta, kiedy widowiska były częścią życia obywatelskiego. Przez wieki był wielokrotnie naprawiany, a te naprawy widać w mozaice murów na widowni i w rejonie sceny. Poza ruinami współczesna wieś i jej droga biegną obok tego miejsca. Starożytne miasto i współczesna wieś Kınık żyją obok siebie od dawna.

Photo: Schopar39 · CC BY-SA 4.0

Z górnych rzędów teatru roztacza się niezwykły widok. Licyjskie grobowce filarowe stoją bezpośrednio obok widowni. Grobowce skupiły się wokół teatru, dzięki czemu oglądano tu komedie i widowiska w zasięgu wzroku grobowców. To uderzające połączenie rozrywki i żałoby.

Photo: Schopar39 · CC BY-SA 4.0

Pojedynczy blok kamienia, uformowany w wysoki filar, dźwiga komorę grobową około pięć metrów nad ziemią. Grobowiec Harpii wzniesiono pod koniec V wieku przed naszą erą i nadal stoi on w swoim pierwotnym miejscu. Licyjczycy w ten sposób unosili swoich zmarłych. Komora umieszczona wysoko na solidnym filarze była trudna do osiągnięcia dla grabieżców grobów, a sama wysokość wyrażała wiarę: wierzono, że uskrzydlone duchy zabierają dusze zmarłych w zaświaty. Rzeźbiony pas wokół szczytu przedstawia te postacie przy pracy. Filar został. Rzeźby nie. Oryginalne reliefy trafiły do Muzeum Brytyjskiego, a osadzone obecnie w kamieniu kopie zastępują je.

Panegyrics of Granovetter · CC BY 2.0

Na wyrzeźbionym pasie u szczytu filara skrzydlate postacie kobiece poruszają się pośród niewielkich ludzkich form. Jeden z paneli ukazuje postać stojącą przed czymś, co wygląda na ołtarz, a obok siedzi grupa rodzinna. To, kim są te skrzydlate kobiety, od dawna jest przedmiotem dyskusji. Interpretowano je jako harpie lub syreny unoszące dusze zmarłych, co pasowałoby do licyjskiej wiary w skrzydlatych przewodników do zaświatów. Inni dopatrują się na panelach scen żałoby lub pożegnania. Znaczenie reliefów wciąż pozostaje przedmiotem sporów, a kamień nie daje na nie odpowiedzi.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Zatopiony prostokąt mozaiki leży tuż pośród tutejszych kamieni, a jego wzór z czerwonej i białej geometrii osadzony jest poniżej poziomu otaczającego gruntu. Należał on do wczesnochrześcijańskiej bazyliki zbudowanej obok Grobowca Harpii, na zachodnim krańcu agory. Kościół wyrósł obok pogańskiego grobowca, który liczył sobie już wieki. Posadzka mozaikowa jest jednym z cichych świadków zwrotu miasta ku chrześcijaństwu, zachowanym w tym właśnie miejscu, w którym została ułożona.

Josep M. Gracia · CC BY-SA 4.0