Kaunos Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Kaunos, starożytnym mieście na południowo-zachodnim wybrzeżu Turcji. Po drugiej stronie wody w ścianie klifu wykuto sześć grobowców naskalnych, będących wizytówką Dalyanu. Powstały one między czwartym a drugim wiekiem przed naszą erą. Kaunos leżało na granicy: rzeka Kalbis, dzisiejszy Dalyan, oddzielała Karię od Licji. Miasto początkowo było osobnym państwem, potem należało do Karii, a w końcu do Licji. Grecy tłumaczyli jego założenie opowieścią o bliźniętach. Król Kaunos, wnuk Apolla, miał bliźniaczą siostrę o imieniu Byblis, która się w nim zakochała. Kiedy napisała do niego list z wyznaniem uczuć, uciekł z kilkoma zwolennikami i osiedlił się gdzie indziej. Byblis postradała zmysły z rozpaczy i szukała go, próbując odebrać sobie życie. Mitologia mówi, że kręta rzeka Kalbis powstała z jej łez.

HHHoffmann at German Wikipedia · CC BY-SA 3.0

Grobowce wykuto tak, aby przypominały świątynie. Każda fasada odwzorowuje front hellenistycznej świątyni, wycięty bezpośrednio w klifie. Wejście otaczają dwie jońskie kolumny, umieszczone pod trójkątnym tympanonem. Nad kolumnami biegnie architraw z fryzami ząbkowymi. W rogach linię dachu wieńczą akroteriony w kształcie liści palmowych. Te eleganckie fronty należały do krajobrazu zmarłych. Grecy i Rzymianie grzebali swoich zmarłych w znacznej odległości od domów, dlatego wzgórza wokół Kaunos przeznaczono na nekropolie. Najpowszechniejsze grobowce były skromniejsze od tych. W grobowcu niszowym prochy zmarłego umieszczano w urnie, którą wstawiano do wykutej niszy. Dziesiątki takich grobowców wykuto w skale Kızıltepe, w pobliżu portu w Çandır poza terenem stanowiska.

Photo: Tolga Alan · CC BY-SA 4.0

W czwartym wieku przed naszą erą perski satrapa Mauzolos przekształcił Kaunos. Miasto powiększono, ukształtowano tarasowo i otoczono murami na ogromnym obszarze. Mury były całkowicie niewspółmierne do wielkości Kaunos i jego populacji. Satrapa spodziewał się, że miasto urośnie do rangi ważnego portu morskiego i handlowego, i budował z myślą o tej przyszłości. Regularnie ukształtowane prostokątne bloki oraz sposób ich ułożenia sprawiają doskonałe wrażenie techniki budowlanej okresu hellenistycznego. Część murów zachowała się dobrze, inne rozebrano i odbudowano. Pod panowaniem perskim miasto nabrało również greckiego charakteru, z agorą i świątyniami greckich bóstw. Mury wychodzą w stronę wybrzeża i piasków plaży İztuzu.

Photo: Kjf webmaster · CC BY-SA 3.0

Teatr wbudowano w stok akropolu, a zbocze ukształtowało jego formę. Skonstruowano go pod kątem dwudziestu siedmiu stopni. Krąg siedzeń ma siedemdziesiąt pięć metrów średnicy. Mogło tu znaleźć miejsce około pięciu tysięcy widzów. Czyniło to z niego wielkie miejsce zgromadzeń miasta, gdzie cała społeczność zasiadała jako jedna widownia. Budowla jest nadal w dość dobrym stanie.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Teatr posiada zarówno cechy hellenistyczne, jak i rzymskie. Pod rządami rzymskimi, gdy Kaunos było prosperującym portem morskim, teatr powiększono. Sklepione wejścia prowadzące przez widownię to womitoria, czyli przejścia, które kierowały widzów na ich miejsca. Kamienne rzędy siedzeń i łuki z obu faz życia budowli stoją obok siebie. Jego pierwotne przeznaczenie nigdy do końca nie ustało: od czasu do czasu nadal odbywają się tu występy.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Rzym wzniósł te łaźnie, by dać wyraźny sygnał. Pod rządami Rzymu miasto bogaciło się jako port morski, a łaźnie wraz z palestrą powstały jako część tego rozdziału. Ich same rozmiary miały zaimponować Kaunianom potęgą Imperium Rzymskiego. Łaźnie służyły również jako miejsce spotkań towarzyskich, gdzie mieszkańcy gromadzili się, by zażywać kąpieli i spędzać czas. Wysokie, łukowate otwory w zachowanej ścianie oświetlały kiedyś te sale.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Sale łaźni kryją w sobie drugą historię z późniejszego okresu. W erze bizantyjskiej łaźnie rozebrano, a frigidarium, czyli pomieszczenie z zimną wodą, zaadaptowano na kościół. Rzymska architektura wypoczynku została przekształcona w miejsce chrześcijańskiego kultu na tym samym poziomie. Badania archeologiczne wykazały coś jeszcze starszego. Palestra została wzniesiona nad częścią dawnego miasta, która najprawdopodobniej była miejscem kultu. Które bóstwo tam czczono, pozostaje nieznane.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Kopulasta bazylika wzniosła się tutaj w V wieku naszej ery. Jej budowniczowie pracowali z materiałami pozyskanymi z wcześniejszych budowli, wpasowując dawne bloki w nowe mury. Pod nią spoczywają fundamenty budowli z IV wieku, którą badacze również uważają prawdopodobnie za miejsce kultu. Kaunos wcześnie przyjęło chrześcijaństwo. Kiedy Imperium Rzymskie oficjalnie przyjęło wiarę chrześcijańską, miasto zmieniło nawet nazwę na Caunos-Hegia. Ze wszystkich budynków bizantyjskich w Kaunos ta bazylika jest jedyną, która nadal stoi.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Obok bazyliki odkryto mozaiki w posadzce. Nawierzchnia jest wielobarwna, a jej wzór oplatają winorośle i medaliony. W apsydzie motyw kielicha znajduje się w centrum kompozycji. Badacze uważają, że wewnętrzne ściany bazyliki były otynkowane i ozdobione freskami. Posadzka była zatem tylko częścią bogatszego programu dekoracyjnego.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Monumentalna marmurowa fontanna, czyli nimfeum, stała frontem do placu portowego. Została zbudowana w epoce hellenistycznej, a jej basen powiększono w czasach rzymskich. Inskrypcje z panowania cesarza Hadriana mówią coś wymownego. Opłaty dla kupców i właścicieli łodzi zostały obniżone. Powodem był sam port: ulegał on stopniowemu zamuleniu, a ulga podatkowa miała to zrekompensować. Wyryte w kamieniu, jest to najjaśniejszy znak, że losy portu zaczęły się odwracać.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0