Kamejros Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Kamejros, mieście założonym przez Dorów na północno-zachodnim wybrzeżu Rodos. Było to jedno z trzech starożytnych miast na wyspie, obok Ialyssos i Lindos. Na długo przed przybyciem Dorów, na tym terenie w czasach prehistorycznych żyli już Grecy mykeńscy. Miasto pnie się po zboczu na trzech poziomach i z tego miejsca cały jego plan jest czytelny. Życie publiczne wypełniało najniższy teren, z placem i świątyniami. Zwykłe rodziny mieszkały na środkowym zboczu, w ulicach wytyczonych w siatkę. Na szczycie wznosiło się sanktuarium Ateny oraz miejskie instalacje wodne, a dookoła rozciągało się morze. To morze zapewniało utrzymanie Kamejros, a zbocze nadało mu kształt.

Marc Ryckaert (MJJR) · CC BY 3.0

Publiczne serce Kamejros znajdowało się tutaj, na najniższym tarasie. Ten kamienny plac to agora, otwarta przestrzeń, gdzie obywatele gromadzili się, by rozmawiać, handlować i załatwiać codzienne sprawy. Naprzeciw niej stał dom fontanny, miejski punkt poboru wody. Woda na suchym zboczu nigdy nie była pewna, więc miasto zarządzało nią ostrożnie, poziom po poziomie. Wielki zbiornik magazynowy na akropolu stanowił miejską rezerwę. Z fontanny ludzie odchodzili z dzbanami i bukłakami, a plac znów wypełniał się głosami. Stojące tutaj kolumny zostały ponownie wzniesione podczas renowacji, ale bruk i podstawy kolumn wokół nich należą do starożytnego placu. To tutaj spotykało się całe miasto.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Dwie kolumny dźwigają tutaj niebo, to wszystko, co pozostało ze świątyni doryckiej na dolnym tarasie. Dedykacja opiera się bardziej na prawdopodobieństwie niż na dowodach: świątynię zazwyczaj przypisuje się Apollonowi jako Apollo Pytyjski. Miasto wielkości Kamejros budowało swoje świątynie w skromnej skali i ta nigdy nie była gigantem greckiej architektury sakralnej. To, co przetrwało, to podstawa budowli, bębny kolumn i wcięcia w murach, a nie wznosząca się nadbudowa. Wyższy trzon pokazuje, jak bębny były układane i żłobkowane oraz jak wiele po prostu odpadło. Kult w tym miejscu należał do tego samego świata obywatelskiego, co pobliski plac; było to raczej sanktuarium osiedlowe niż odległe miejsce kultu. Imię boga to jedyny szczegół, który wciąż jest rozważany.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Otwarty dziedziniec z niskimi murami i kamiennymi podstawami pełnił jedno z najświętszych zadań w Kamejros. To ogrodzenie mieściło ołtarze i znajdowały się na nim dedykacje dla kilku bóstw jednocześnie, a nie dla jednego boga. W greckim mieście ofiara była aktem publicznym. Zwierzę spalane na ołtarzu posyłało dym ku bogu, a społeczność dzieliła się resztą posiłku. Podstawy i cokoły takie jak te dźwigały dary wotywne, pozostawiane w dowód wdzięczności lub nadziei. Nazwa używana dla tej struktury to Peribolos Ołtarzy, czyli ogrodzenie ołtarzy. Te same pozostałości są również znane jako Hierothyteion, a to, która nazwa pasuje lepiej, pozostaje otwartym pytaniem. Tak czy inaczej, bogowie Kamejros byli czczeni tutaj pod gołym niebem, z widokiem na morze.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Ta część zbocza nie była łagodnie nachylonym terenem. Została zaprojektowana inżynieryjnie. Szerokie monumentalne schody pną się od publicznego dolnego tarasu w kierunku dzielnic mieszkalnych, wykute prosto w skale. Za nimi tarasy były utrzymywane przez mury oporowe, dzięki czemu strome zbocze mogło utrzymać równe płaskowyże pod zabudowę. Tutaj trójpoziomowy plan przestaje być widokiem, a staje się wspinaczką. Każdy poziom miasta był połączony z następnym za pomocą takich konstrukcji. Linia, którą biegną schody, jest tą samą co w starożytności.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Wzdłuż tej długiej, prostej ulicy środkowy taras pokazuje, jak żyła większość mieszkańców Kamejros. Główna osada zajmowała ten stok, zaplanowany jako sieć równoległych ulic z prostokątnymi kwartałami mieszkalnymi pomiędzy nimi. Ideę dzielenia miasta na tak regularne siatki przypisuje się Hipodamosowi z Miletu. Kamejros podąża za tą zasadą, a nie za samym twórcą. Wzdłuż ulicy niskie fundamenty wyznaczają ściany helleńskich domów, a zarysy pokoi i dziedzińców są wciąż czytelne na ziemi. Każdy kwartał mieścił kilka domów, dzielących wspólne ściany i wychodzących na tę samą ulicę. Zwyczajne życie domowe toczyło się tu według stałego planu. Morze zamyka widok na końcu ulicy, tak jak działo się to dla ludzi, którzy przy niej żyli.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Miasto trzymało swój najcenniejszy dobytek pod akropolem: wodę. Ta głęboka, wyłożona kamieniem wnęka to kryty zbiornik, wykuty i zbudowany około VI wieku przed naszą erą. Jego pojemność wynosiła sześćset metrów sześciennych, co wystarczało nawet dla czterystu rodzin. Miasto na zboczu, przez które nie przepływa żadna rzeka, nie mogło uważać wody za coś oczywistego, dlatego Kamejros gromadziło swoje zapasy pod ziemią. Przestrzeń została zadaszona, więc magazyn znajdował się w ciemności pod świętym szczytem. Czterysta rodzin oznaczało całe miasto czerpiące z jednej sali pod świętą ziemią wodę do picia, gotowania i prania. Nic tutaj nie było przypadkowe. Najświętszy okręg i najważniejszy magazyn dzieliły ten sam szczyt wzgórza.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Późniejsi budowniczowie postawili kolumnadę bezpośrednio na krytym zbiorniku miasta. W efekcie powstała stoa, długa galeria złożona z dwóch rzędów doryckich kolumn, z pomieszczeniami na sklepy lub kwatery wzdłuż tylnej ściany. Stoa należała do najbardziej użytecznych budynków, jakie mogło posiadać helleńskie miasto. Zapewniała cień latem, schronienie zimą oraz zadaszony spacer o reprezentacyjnym charakterze. Kupcy mogli pracować w pomieszczeniach z tyłu, a podróżni mogli się tam zatrzymywać. Zrekonstruowane kolumny dają pojęcie o pierwotnym rytmie, kolumna za kolumną wzdłuż galerii. Całość stała na dachu znajdującego się poniżej magazynu wody, więc miasto robiło zakupy nad własnym ujęciem wody pitnej. Zbiornik pojawił się najpierw. Kolumnada wyrósła nad nim później.

Vadim Indeikin · CC BY-SA 3.0

Szczyt należał do Ateny z Kamejros, własnej bogini miasta. Kompleks jej świątyni stał na akropolu, a jego fundamenty położono co najmniej w VIII wieku przed naszą erą. Było to zarazem duchowe serce Kamejros i jego twierdza, najwyższy punkt w mieście wzniesionym na wysokości. Wtedy ziemia obróciła się przeciwko niemu. W 226 roku przed naszą erą trzęsienie ziemi zniszczyło miasto i świątynię. Mówi się, że ten sam wstrząs powalił Kolos z Rodos. Kamejros odbudowało się na wielką skalę po tej katastrofie, a helleńskie miasto sto, zbiorników i ulic o układzie siatki, które wypełnia to zbocze, jest w dużej mierze wynikiem tej odbudowy. Drugie trzęsienie ziemi, datowane zazwyczaj na 142 rok naszej ery, ponownie zniszczyło miasto. Następnie przeprowadzono naprawy na agorze oraz w domach, a najpóźniejsze pozostałości sięgają późnego antyku. Jednak wielka epoka miasta dobiegła końca. Stąd widok obejmuje sanktuarium liczące sobie wieki, gdy nadeszło pierwsze trzęsienie ziemi, oraz miasto, które dwukrotnie podniosło się z własnych gruzów.

Photo: Godromil · Public domain

To, co stało się z Kamejros ostatecznie, nie było jedną katastrofą, lecz powolnym zamieraniem. Od około II wieku naszej ery miasto podupadało i stopniowo przestawało być miejscem zamieszkania. Niektórzy wiążą ten upadek z kolejnym trzęsieniem ziemi, około 155 roku naszej ery. Pod rządami osmańskimi jedynie pola pokrywały teren, na którym stało miasto. Mimo to miejsce to zachowało swoją dawną nazwę lokalnie jako Kambiros, a ta przetrwała toponimia rozbudziła ciekawość archeologów w połowie dziewiętnastego wieku. W latach 1859–1864 akropol był odkopywany przez Alfreda Biliottiego, konsula i archeologa, oraz Auguste'a Salzmanna, francuskiego pioniera fotografii archeologicznej. Wiele ich znalezisk znajduje się obecnie w Muzeum Brytyjskim w Londynie. Od 1928 roku Włoska Szkoła Archeologiczna rozpoczęła systematyczne wykopy, prowadząc prace konserwatorskie, które trwały do końca drugiej wojny światowej. Ponieważ niczego nigdy nie wzniesiono na ruinach, starożytny plan przetrwał prawie w całości, z ulicami, placami i domami na ich pierwotnych miejscach. Ta kompletność jest darem porzucenia miasta. Kamejros odczytuje się dziś tak, jak zostało zaplanowane, jako całe starożytne miasto bez żadnego późniejszego miasta na jego szczycie.

User:Piotrus · CC BY-SA 3.0