Afrodyzja Audioprzewodnik po polsku

Sebastejon oznacza sanktuarium cesarzy. Sebastos to greckie słowo oznaczające Augusta, pierwszego cesarza rzymskiego. Ten kompleks rytualny obejmował trzykondygnacyjny budynek, którego fasady zostały dziś zrekonstruowane z odnalezionych fragmentów marmuru. Inskrypcja z pierwszego wieku na bramie wskazuje, do kogo należał. Jak podaje kamień, był poświęcony Afrodycie, Boskim Augustom i Ludowi. Jeden wiersz, trzy strony: rodowa bogini miasta, cesarze i sami obywatele. Takie połączenie było przebiegłą polityką. Rodzina cesarska, julijsko-klaudyjska, wywodziła swoje pochodzenie od Wenus, rzymskiej Afrodyty. Zatem bogini czczona w tym miejscu była, w pewnym sensie, przodkinią cesarzy honorowanych tuż obok niej. Relief z południowego portyku ukazuje samo miasto, uosobione, składające ofiarę przed kultowym wizerunkiem Afrodyty. Lokalne elity, które zbudowały i prowadziły to miejsce, powiązały swoją boginię z władzą cesarską. Pochlebiało to Rzymowi i zapewniało im własną pozycję w mieście.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Fasady Sebastejonu pokrywały rzeźbione panele takie jak ten, pełne mitologicznych postaci. Tym, co przyniosło im sławę, jest sama technika rzeźbienia. Postacie niemal odstają od tła, uformowane w głębokim, naturalistycznym wysokim reliefie. Marmur pochodzi z zasobów samego miasta, to piękny biały kamień wydobywany w pobliżu. Afrodyzja miała dużą i prężną szkołę rzeźbiarzy, a prace tej jakości przychodziły im z łatwością. Bogowie i bohaterowie zostali wykuci na całym budynku w tym samym pewnym stylu. Rzeźbiarze traktowali kamień niemal tak, jakby był miękki, pozwalając szatom wirować, a ciałom wyginać się do przodu z płyty. To rodzaj rzeźbienia zazwyczaj kojarzony z wolnostojącymi posągami, zastosowany tutaj w architekturze.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Afrodyzja była greckim miastem w Karii, w zachodniej Azji Mniejszej, nazwanym na cześć Afrodyty, bogini miłości. Rozrosła się wokół jej sanktuarium, które przechowywało jej unikalny posąg kultowy. Pod panowaniem Rzymu rozkwitła i stała się prowincjonalną stolicą Karii, słynącą przede wszystkim z marmuru. Biały i szaroniebieski kamień cięto ze zboczy w pobliżu, a jej rzeźbiarze zyskali sławę w całym świecie rzymskim. Ten otoczony kolumnadą plac, Tetrastoon w Afrodyzji, był jednym z centralnych punktów miasta. Przestrzenie wyznaczone kolumnami łączyły teatr, termy i Agorę Południową w Afrodyzji, przemieszczając tłumy między widowiskiem, kąpielą a handlem. W późnym antyku miasto stało się chrześcijańskie, a jego pogańskie imię zostało ostatecznie porzucone. Potężne trzęsienie ziemi na początku VII wieku przerwało ten długi okres rozkwitu. Miasto nigdy się nie podniosło, kurcząc się do małej osady warownej. To, co przetrwało, czyni je jednym z najlepiej zachowanych stanowisk z okresu rzymskiego w Azji Mniejszej.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Kąpiel była codzienną rutyną w całym świecie rzymskim, nie luksusem, lecz nawykiem, a miasta budowały łaźnie tak, jak współczesne miasteczka budują kawiarnie. Ta powstała w II wieku naszej ery, tuż obok teatru. Usytuowanie to opowiada własną historię. Widzowie przychodzący na przedstawienie lub wychodzący z niego mogli połączyć widowisko z kąpielą podczas jednej wizyty. Widać, jak ściśle oba budynki były ze sobą powiązane, a kolumnadowa dzielnica teatralna przechodziła bezpośrednio w kompleks łaźni. Dla obywateli oraz gości przyciągniętych przez igrzyska było to udogodnienie, które dopełniało popołudnie. To małe okno na to, jak funkcjonowało miasto: rozrywka, woda i życie towarzyskie, wszystko w odległości kilku kroków od siebie.

Photo: MM · CC BY-SA 3.0

Te ocalałe sklepienia ukazują inżynierię kryjącą się pod każdą rzymską łaźnią. Łaźnie potrzebowały rozległych, zadaszonych pomieszczeń zdolnych utrzymać ciepło i parę, a rzymską odpowiedź stanowiło sklepienie: zakrzywiony sufit z cegły lub kamienia, który przenosi własny ciężar na ściany. Wnęki łukowe otwierające się z tej komory kierują się tą samą logiką, gdyż łuk to po prostu sklepienie postawione pionowo. Ogrzewane pokoje znajdowały się nad lub obok korytarzy, w których gorące powietrze krążyło przez ściany i podłogi. Tego rodzaju konstrukcja była powszechną praktyką w całym imperium, a tutejsza cegła przetrwała wszystko inne wokół niej.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Historia tego teatru zaczyna się od lokalnego Greka o imieniu Gajusz Juliusz Zoilos. Był niewolnikiem i trafił do gospodarstwa samego Juliusza Cezara. Spadkobierca Cezara, Oktawian, dał mu wolność. Zoilos wrócił do domu jako wyzwoleniec, niosąc ze sobą prestiż i bogate nagrody za swoją służbę. Następnie podjął sprytną decyzję: skierował Afrodyzję do poparcia Oktawiana w jego walce o władzę przeciwko Markowi Antoniemu. Zakład się opłacił. Trwała przychylność Oktawiana przyszła w formie przywilejów finansowych i dzięki nim miasto rozkwitło. Zoilos skierował swoje własne bogactwo w centrum obywatelskie, finansując jego program budowlany, a ten teatr był jednym z dzieł, za które zapłacił w I wieku przed naszą erą. Widziana tutaj widownia, wykuta w zboczu wzgórza w grecki sposób i zaadaptowana przez Rzymian, jest pomnikiem, który wzniosły jego pieniądze.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Budynek sceny wznosił się za orkiestrą jako stałe tło, wysoki front kolumn obramowujący aktorów. Należał do teatru, w którego budowę włożył swój wkład wyzwoleniec Zoilos, finansując część programu budowlanego w centrum miasta. Przez stulecia służył miejskim festiwalom i występom. Następnie, w siódmym wieku, silne trzęsienie ziemi poważnie uszkodziło teatr, a wydarzenia, które niegdyś tu wystawiano, przeniosły się na stadion, którego część przebudowano, by mogła je pomieścić. Na terenie starożytnego teatru powstała niewielka ufortyfikowana osada. Scena, która kiedyś stanowiła oprawę rozrywek miasta, skończyła wewnątrz murów jego ostatniej twierdzy.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

To była Agora Południowa, wielki otwarty plac w sercu życia publicznego. Otaczały ją portyki z kolumnami jońskimi, dające cień dla polityki, interesów i plotek. W tej części miasta wykopano wiele posągów przedstawiających całe postacie, co świadczy o tym, jak bogaty i ozdobny był kiedyś ten plac. Wtedy natura uderzyła ponownie. Afrodyzja leży w strefie trzęsień ziemi, a silne wstrząsy w IV wieku wyrządziły poważne szkody. Jedno z tych trzęsień ziemi zmieniło poziom wód gruntowych, przez co części miasta stały się podatne na podtopienia. Miasto odpowiedziało awaryjną instalacją hydrauliczną, zainstalowaną w celu odprowadzenia wody, a ślady tych prac są nadal widoczne. Plac zbudowany z myślą o handlu i ceremonii stał się miejscem, które wymagało obrony przed ziemią pod nim.

Mustafa Ajlan Abudak · Public domain

Rzeźbiona maska teatralna zwisa z girlandy z marmuru, będąc jednym z bloków fryzu, który ciągnął się wzdłuż portyku Agory Południowej. Jest to przypomnienie o tym, jak obficie ozdobiona była tutejsza zwykła przestrzeń publiczna. Rzeźba w Afrodyzji nie ograniczała się do świątyń i grobowców. Ciągnęła się wzdłuż ulic, którymi ludzie chodzili każdego dnia. Sarkofagi miasta były regularnie dekorowane festonami takimi jak ta girlanda, a jej rzeźbiarze tworzyli zwoje z postaciami ludzi, ptaków i zwierząt splecionymi w liściach akantu. Sama maska nawiązuje do teatru, twarz zamrożona w środku występu w trwałym kamieniu. Odwiedzający sprzed dwóch tysięcy lat minąłby taką rzeźbę bez zwalniania kroku. Tutaj były one po prostu elementami wyposażenia ulicznego marmurowego miasta.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Na wschodnim krańcu Agory Południowej wielki basen placu kończył się w architekturze. Monumentalna brama z wielkim łukiem zamykała widok, kadrując element wodny, który nadawał całemu placowi jego wspaniałość. Place publiczne w całym świecie rzymskim wykorzystywały wodę w ten sposób, jako zwierciadło i scenę, a monumentalna brama zamieniała zwykłe przybycie w ceremonię. Widoczny tutaj kompleks stoi tak, jak został wykopany, a jego mury złożono na nowo z opadłych bloków. Taki łuk robił coś więcej niż tylko dekorował. Oznaczał próg, moment, w którym długie kolumnowe przejście wzdłuż basenu dobiegało końca, a zaczynały się interesy miasta.

Mark Landon · CC BY 4.0