Aphrodisias Audiogids in het Nederlands

Sebasteion betekent heiligdom van de keizers. Sebastos is het Griekse woord voor Augustus, de eerste Romeinse keizer. Dit rituele complex omvatte een gebouw van drie verdiepingen, waarvan de gevels tegenwoordig zijn opgebouwd uit het neergestorte marmer. Een inscriptie uit de eerste eeuw op de poort vermeldt aan wie het toebehoorde. Het was gewijd, zo vermeldt de steen, aan Aphrodite, de goddelijke Augusti en het volk. Één regel, drie partijen: de voorouderlijke godin van de stad, de keizers en de burgers zelf. Die koppeling was slimme politiek. De keizerlijke familie, de Julio-Claudiërs, beweerde af te stammen van Venus, de Romeinse Aphrodite. Dus de godin die hier werd aanbeden was, in zekere zin, de voorouder van de keizers die naast haar werden geëerd. Een reliëf uit de zuidelijke zuilenhal toont de stad zelf, verpersoonlijkt, die een offer brengt voor het cultusbeeld van Aphrodite. De lokale elite die deze plek bouwde en beheerde, verbond hun godin aan de keizerlijke macht. Dat streelde Rome en verzekerde hun eigen positie thuis.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

De gevels van het Sebasteion waren bedekt met uitgehouwen panelen zoals deze, gevuld met mythologische figuren. Wat ze beroemd maakte is het beeldhouwwerk zelf. De figuren staan bijna los van de achtergrond, gemodelleerd in diep, naturalistisch hoogreliëf. Het marmer is van de stad zelf, een fijne witte steen uit steengroeven dichtbij. Aphrodisias had een grote en productieve school van beeldhouwers, en werk van deze kwaliteit ging hun gemakkelijk af. Goden en helden werden over het hele gebouw gehakt in dezelfde zelfverzekerde stijl. De beeldhouwers bewerkten de steen bijna alsof deze zacht was, en lieten kleding wervelen en lichamen naar voren draaien uit de plaat. Dit is het type beeldhouwwerk dat meestal wordt geassocieerd met vrijstaande beelden, hier toegepast op de architectuur.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Aphrodisias was een Griekse stad in Caria, in westelijk Klein-Azië, vernoemd naar Aphrodite, de godin van de liefde. Het groeide rondom haar heiligdom, dat haar unieke cultusbeeld bevatte. Onder Rome floreerde het en werd het de provinciale hoofdstad van Caria, vooral beroemd om marmer. Witte en blauwgrijze steen werd gewonnen van de nabijgelegen hellingen, en de beeldhouwers werden beroemd in de hele Romeinse wereld. Dit met zuilen omringde plein, het Tetrastoon van Aphrodisias, was een van de centrale knooppunten van de stad. De ruimtes omzoomd door zuilen verbonden het theater, de baden en de Zuidelijke agora van Aphrodisias, waarbij menigten zich verplaatsten tussen schouwspel, baden en handel. In de late oudheid werd de stad christelijk, en haar heidense naam werd uiteindelijk losgelaten. Een zware aardbeving in het begin van de zevende eeuw maakte een einde aan die lange welvaart. De stad herstelde zich nooit en kromp in tot een kleine versterkte nederzetting. Wat is overgebleven maakt het een van de best bewaarde locaties uit de Romeinse tijd in Klein-Azië.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Baden was een dagelijkse routine in de hele Romeinse wereld, geen luxe maar een gewoonte, en steden bouwden badhuizen zoals moderne steden cafés bouwen. Deze werd gebouwd in de tweede eeuw na Christus, vlak naast het theater. De locatie vertelt zijn eigen verhaal. Toeschouwers die binnenkwamen voor een voorstelling, of er een verlieten, konden het schouwspel combineren met een bad in één enkel bezoek. U kunt zien hoe nauw de twee gebouwen met elkaar waren verweven, waarbij de theaterwijk met zuilen direct overgaat in het badencomplex. Voor burgers en voor bezoekers die door de spelen werden aangetrokken, was dit de voorziening die een middag compleet maakte. Het is een klein venster op hoe de stad functioneerde: vermaak, water en sociaal leven, allemaal op een paar stappen van elkaar.

Photo: MM · CC BY-SA 3.0

Deze overgebleven gewelven tonen de techniek onder elk Romeins bad. Badhuizen hadden enorme overdekte ruimten nodig die hitte en stoom vasthielden, en het Romeinse antwoord was het gewelf: een gebogen plafond van baksteen of steen dat zijn eigen gewicht naar de muren overbrengt. De gebogen nissen die op deze kamer uitkomen volgen dezelfde logica, aangezien een boog simpelweg een op zijn kant geplaatst gewelf is. Verwarmde kamers bevonden zich boven of naast gangen waar hete lucht door de muren en vloeren cirkelde. Dit type constructie was standaardpraktijk in het hele rijk, en het baksteen hier heeft al het andere eromheen overleefd.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Het verhaal van dit Romeins theater van Aphrodisias begint bij een lokale Griek genaamd Gaius Julius Zoilos. Hij was slaafgemaakt en kwam in de huishouding van Julius Caesar zelf terecht. De erfgenaam van Caesar, Octavianus, liet hem vrij. Zoilos keerde als vrijgelatene terug naar huis, voorzien van prestige en rijke beloningen voor zijn diensten. Hij maakte toen een slimme keuze: bewoog Aphrodisias ertoe om Octavianus te steunen in zijn machtsstrijd tegen Marcus Antonius. De gok betaalde zich uit. De blijvende gunst van Octavianus kwam in de vorm van financiële privileges, en dankzij deze bloeide de stad op. Zoilos investeerde zijn eigen vermogen in het stadscentrum en financierde het bouwprogramma, en dit theater was een van de bouwwerken die hij in de eerste eeuw voor Christus betaalde. De toeschouwersruimte die u hier ziet, uitgehakt in de heuvelhelling op de Griekse manier en aangepast door de Romeinen, is het monument dat met zijn geld is opgericht.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Het toneelgebouw verrees achter de orchestra als een permanente achtergrond, een hoge gevel van zuilen die de acteurs omlijstte. Het hoorde bij het theater waarvoor de vrijgelatene Zoilos meebetaalde, onderdeel van het bouwprogramma dat hij in het centrum van de stad financierde. Eeuwenlang diende het voor de festivals en optredens van de stad. Toen, in de zevende eeuw, liet een zware aardbeving het theater zwaar beschadigd achter en de evenementen die hier ooit werden opgevoerd, verplaatsten zich naar het stadion, waarvan een deel werd omgebouwd om ze te huisvesten. Een kleine versterkte nederzetting ontstond op de plek van het oude theater. Het toneel dat ooit de vermaaksactiviteiten van de stad had omlijst, eindigde binnen de muren van het laatste bolwerk.

Photo: Dosseman · CC BY-SA 4.0

Dit was de Zuidelijke agora van Aphrodisias, het grote open plein in het hart van het openbare leven. Zuilenhallen van Ionische zuilen omsloten het en boden schaduw voor politiek, zaken en roddels. Veel standbeelden ten voeten uit werden in dit deel van de stad opgegraven, een teken van hoe welvarend en gedecoreerd het plein ooit was. Daarna sloeg de natuur terug. Aphrodisias ligt in een aardbevingzone en zware bevingen in de vierde eeuw richtten zware schade aan. Een van die aardbevingen veranderde de grondwaterstand, waardoor delen van de stad gevoelig werden voor overstromingen. De stad reageerde met noodmaatregelen voor de waterafvoer, aangelegd om het water weg te laten lopen, en bewijs van die werken is nog steeds zichtbaar. Een plein gebouwd voor handel en ceremonie was een plek geworden die verdedigd moest worden tegen de grond eronder.

Mustafa Ajlan Abudak · Public domain

Een uitgehakt theatermasker hangt aan een slinger van marmeren guirlande, een blok van het fries dat langs de zuilenhal van de Zuidelijke agora van Aphrodisias liep. Het is een herinnering aan hoe uitbundig de alledaagse burgerlijke ruimte hier was versierd. Beeldhouwwerk in Aphrodisias was niet beperkt tot tempels en graven. Het liep langs de straten waar mensen elke dag liepen. De sarcofagen van de stad waren regelmatig versierd met festoenen zoals deze guirlande, en de beeldhouwers produceerden wat wordt omschreven als ranken met figuren: figuren van mensen, vogels en dieren verstrengeld in acanthusbladeren. Het masker zelf knikt naar het theater, een gezicht bevroren midden in een voorstelling in permanent steen. Een bezoeker tweeduizend jaar geleden zou zonder te vertragen langs beeldhouwwerk als dit zijn gelopen. Hier was het simpelweg het straatmeubilair van een marmeren stad.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0

Aan de oostkant van de Zuidelijke agora van Aphrodisias eindigde het grote zwembad van het plein in architectuur. Een monumentale toegangspoort met een grote boog sloot het uitzicht af en omlijstte het waterelement dat het hele plein zijn pracht gaf. Openbare pleinen in de hele Romeinse wereld gebruikten water op deze manier, als een spiegel en een toneel, en een monumentale poort veranderde een eenvoudige aankomst in een ceremonie. Het complex dat u hier ziet staat zoals opgegraven, het metselwerk opnieuw samengesteld uit de gevallen blokken. Een boog zoals deze deed meer dan alleen versieren. Het markeerde de drempel, het moment waar de lange wandeling met zuilengangen langs het zwembad eindigde en de zaken van de stad begonnen.

Mark Landon · CC BY 4.0