Hierapolis Audioprzewodnik po polsku

Grobowiec rodzinny zbudowany w kształcie domu, z otworami przypominającymi okna wykutymi w kamiennej fasadzie. Grobowiec 176 wzniesiono w drugim lub trzecim wieku naszej ery, kiedy zamożne rodziny wznosiły tu pomniki grobowe naśladujące domy, które zamieszkiwały. Przesłanie dotyczyło statusu: ta rodzina posiadała dom za życia i spodziewała się go także po śmierci. Biedniejsze rodziny po prostu wykuwały swoje groby w skale. Wokół wytworniejszych grobowców niskie mury otaczały małe ogrody obsadzone kwiatami i cyprysami. Długa grecka inskrypcja zachowuje imię mężczyzny, dla którego zbudowano ten grobowiec: Tyberiusz Klaudiusz Talamos.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Niewiele grobów w tej nekropolii zachowało swój kształt tak w całości jak ten. Grobowiec 170 został wzniesiony w drugim lub trzecim wieku naszej ery jako zamknięta kamienna komora, której bloki ociosano i dopasowano w klasyczny rzymski sposób. Kamieniarze pracowali głównie w lokalnym wapieniu, choć na niektórych grobowcach pojawia się również marmur. Wejście ma zachowaną framugę i jest w pełni nienaruszone, a nad nim umieszczono prostą rzeźbioną płytę. Na kamieniu nie zachowało się żadne imię, które mówiłoby, kto został w nim pochowany.

Photo: Mach · CC BY-SA 3.0

Najstarsze groby w Hierapolis to okrągłe kopce na wschodnim zboczu podgórza. Należą one do okresu hellenistycznego, pierwszego i drugiego wieku przed naszą erą, na długo przed rzymskim miastem uzdrowiskowym. Każdy kurhan to krąg starannie ociosanego kamienia tworzący bęben nad komorą grobową, nad którym wznosi się kopiec. Wąskie przejście, czyli dromos, prowadzi do sklepionej komory, w której składano zmarłych. Większość tutejszych grobowców pochodzi z późnego okresu hellenistycznego i czasów późniejszych, co sprawia, że te kopce stanowią najstarszą warstwę cmentarzyska. Z daleka wyglądają jak łagodne wzgórza, łatwe do pomylenia z samym krajobrazem.

Photo: Sailko · CC BY-SA 3.0

Śmierć miała tutaj swój katalog. Grobowce w Hierapolis dzielą się na cztery główne typy, a ten okrągły tholos pokazuje, jak dalece szła ta różnorodność. Istniały okrągłe kopce z ziemi i kamienia. Były też sarkofagi, niektóre wzniesione na fundamentach, inne wykute w skale, wiele nakrytych dwuspadowym dachem przypominającym małe spadziste wieko. Większe groby rodzinne przybierały kształt małych świątyń, a inne naśladowały domy, czasami układając dwie lub więcej pokryw sarkofagów, jedną na drugiej. Rodzina wybierała formę zgodnie z tradycją i możliwościami, dlatego nekropolię można odczytywać jak przegląd tego, jak ludzie chcieli być zapamiętani.

Photo: Sailko · CC BY-SA 3.0

Cmentarzysko ciągnie się przez ponad dwa kilometry wzdłuż dróg prowadzących z miasta w stronę frygijskiego Tripolis i Sardes. Ciągnie się od północnego krańca Hierapolis wokół na wschód i południe, a większość jego grobowców została odsłonięta w wykopaliskach. Szacunki są różne, ale odnotowano znacznie ponad tysiąc grobowców, a nekropolia należy do najlepiej zachowanych w Turcji. Miejscowi byli chowani tutaj obok ludzi, którzy przybyli do Hierapolis na leczenie w gorących źródłach. Niektórzy z tych gości wyzdrowieli i wrócili do domów. Inni przeszli tu na emeryturę lub zmarli na miejscu i zajęli swoje miejsce wśród grobowców. Każdy został pochowany zgodnie z tradycją rodzinną i swoimi możliwościami, dlatego ziemia ta kryje wszystko, od prostych grobów wykutych w skale po otoczone murami grobowce ogrodowe.

shankar s. from Dubai, united arab emirates · CC BY 2.0

Wiele z tych trawertynowych trumien wciąż przemawia. Ich wieka i boki noszą greckie epitafia, niektóre wykuto ponad dwa tysiące lat temu, a greckie słowo „Soros” pojawia się raz za razem na końcu wersów. Inskrypcje wymieniają zmarłych, rejestrują ich zawody i sławią ich dobre uczynki. Czytane łącznie, mówią nam wiele o tym, kto tu mieszkał i jak zarabiał na życie. Same pomniki miały mniej szczęścia: większość sarkofagów została splądrowana na przestrzeni wieków. To, czego chcieli grabieżcy, zniknęło. Wykute słowa pozostały tam, gdzie pozostawili je kamieniarze.

Rolf Dietrich Brecher from Germany · CC BY-SA 2.0

Gorące źródła uczyniły z Hierapolis miejsce uzdrowiskowe, a kąpiele stały się przemysłem zbudowanym wokół nich. Za czasów Imperium Rzymskiego miasto było centrum zdrowia, gdzie lekarze przepisywali swoim pacjentom wody termalne. Przybywały tysiące gości, a miasto odpowiedziało ponad piętnastoma zespołami łaźni. Wielki kompleks łaźni skupiał się wokół naturalnych basenów termalnych i zaliczał się do największych budowli Hierapolis. Woda źródlana dociera do powierzchni o temperaturze od 36 do 57 stopni Celsjusza, wystarczająco gorąca do kąpieli.

shankar s. from Dubai, united arab emirates · CC BY 2.0

Ten budynek przeżył dwa zupełnie różne życia. Powstał jako kompleks rzymskich łaźni, wzniesiony z bloków trawertynu na początku III wieku naszej ery. Jego hale miały sklepione sufity pokryte stiukiem, a ściany wyłożone były płytami marmurowymi. Wiele wieków później, we wczesnej erze chrześcijańskiej, łaźnie zostały przekształcone w kościół bazylikowy, co miało miejsce w V wieku. To przekształcenie jest widocznym dowodem przemiany miasta, z pogańskiego uzdrowiska w chrześcijańskie. Wielkie łuki wciąż stoją; gruz zawalonych sklepień leży stertami u ich stóp.

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0

Trzy łuki ze starannie ociosanego trawertynu, otoczone przez dwie okrągłe wieże, tworzyły ceremonialne północne wejście do rzymskiego miasta. Okrągłe wieże nawiązują do starszych hellenistycznych projektów bram, takich jak brama w Perge koło Antalyi. Przebiegała tędy plateia, ulica szeroka na około czternaście metrów, która przecina całą osadę i wychodzi przez dalszą bramę w stronę Laodycei nad Lykosem, a potem Kolosów.

shankar s. from Dubai, united arab emirates · CC BY 2.0

Ten łuk triumfalny ma znanego budowniczego i znaną dedykację. Juliusz Frontyn, prokonsul zarządzający prowincją Azji, kazał go wznieść w latach 84–86 naszej ery. Inskrypcja na fryzie łuku dedykuje bramę cesarzowi Domicjanowi i została wykuta dwukrotnie, raz po łacinie, a raz po grecku. Z tej dedykacji pochodzi nazwa bramy: Brama Domicjana, choć wielu nazywa ją po prostu bramą rzymską.

Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0