Archeologisch terrein van Delphi Audiogids in het Nederlands

Delphi ligt op ongeveer zeshonderd meter hoogte aan de zuidelijke helling van de Parnassus, in centraal Griekenland. Het heiligdom van Apollon hier was de plek waar de Pythia zetelde, een van de belangrijkste orakels van de Griekse wereld. Tussen de zesde en de vierde eeuw voor Christus groeide het uit tot een ontmoetingsplaats voor Grieken uit vele steden. Het terrein was in twee delen aangelegd. Pelgrims die uit het oosten aankwamen, bereikten eerst het lagere heiligdom, in een gebied dat Marmaria werd genoemd. Daar eerden zij Athena Pronaia, een titel die ongeveer ‘degene vóór’ de tempel van Apollon betekent. Pas daarna beklommen zij de helling naar het heiligdom van Apollon. Over het lagere terrein valt de ronde tholos op, waarvan drie zuilen weer overeind zijn gezet. Eromheen liggen de fundamenten van andere tempels, verspreid over de grond.

Photo: Luarvick · CC BY-SA 3.0

Deze Dorische tempel, gebouwd van kalksteen in de vierde eeuw voor Christus, was de derde tempel op deze plek. De twee eerdere tempels waren gebouwd van poreuze steen, in de zevende en zesde eeuw voor Christus. De eerste daarvan was vermoedelijk de vroegste Dorische tempel, en twaalf van de zuilen zijn bewaard gebleven. De opvolger daarvan, uit ongeveer 510 voor Christus, maakte vermoedelijk deel uit van een bouwprogramma van de Alcmaeoniden, een machtige adellijke familie. Vallend gesteente van de kliffen hierboven heeft deze gebouwen getroffen. In 1905 vernielde een rotsval zuilen van een van deze tempels die nog overeind stonden. Alleen de fundamenten van de kalkstenen tempel zijn overgebleven, maar het grondplan is volledig hersteld. De tempel had zes zuilen aan de voorzijde. Sommige geleerden denken dat de tempel aan Artemis gewijd kan zijn geweest, in navolging van de reisschrijver Pausanias, hoewel de traditionele opvatting het bij Athena houdt.

Dennis G. Jarvis · CC BY-SA 2.0

Volgens de oude traditie is het ontwerp van deze tholos afkomstig van Theodoros van Phocaea. De Romeinse schrijver Vitruvius vermeldt zijn naam in een werk over architectuur. Het wordt een tholos genoemd, het Griekse woord voor een rond gebouw. De bouw nam ongeveer een decennium in beslag en ving aan rond 380 voor Christus. Rondom stonden destijds twintig Dorische zuilen, die een horizontale band van gehouwen steen droegen. Aan de binnenkant rezen tien pilasters in Korinthische stijl, platte zuilen die aan de muur waren bevestigd, vanaf een stenen bank omhoog. De bovenste delen zijn van fijn Pentelisch marmer, rustend op een voetstuk van kalksteen. Niemand weet met zekerheid waar het gebouw voor diende of wat er zich binnen afspeelde.

KufoletoAntonio De Lorenzo and Marina Ventayol · CC BY 3.0

De strook steen boven de zuilen, het entablement genoemd, wisselt gegroefde blokken af met gebeeldhouwde panelen. De gegroefde blokken worden trigliefen genoemd en de gebeeldhouwde panelen daartussen zijn metopen. Aan de buitenkant toonden de metopen gevechten tussen Amazonen en centauren, scènes waar Griekse beeldhouwers van hielden. Binnenin is een band van kleinere figuren slechts in brokstukken bewaard gebleven, en deze kan de werken van Heracles of van Theseus hebben getoond. Specialisten hebben lange tijd besteed aan het weer in elkaar passen van de fragmenten, dus ons beeld ervan is slechts gedeeltelijk. Wetenschappers prijzen het vakmanschap van de beeldhouwers met marmer en het levendige, nauwkeurige detail van de figuren. De figuren op de metopen waren in hoogreliëf gehouwen en stonden zover naar voren dat ze gemakkelijk loskwamen. In de vroege christelijke jaren werden de panelen hergebruikt als bouwsteen en grafbedekking, nadat hun gebeeldhouwde oppervlakken waren gladgestreken.

Photo: Holger Uwe Schmitt · CC BY-SA 4.0

Het Gymnasium van Delphi was een trainingscomplex dat rond 330 voor Christus werd gebouwd, tussen het Heiligdom van Athena Pronaia en de Castalia-bron. Het verspreidde zich over twee terrassen. Op een daarvan stond de xystus, een overdekte zuilengang om te trainen, met een zijgang die de paradromis werd genoemd en door hardlopers werd gebruikt. De palaestra, een vierkant plein met kamers eromheen, lag op het onderste terras. De xystus was bijna tweehonderd meter lang. Hij was slechts negen meter breed en de vloer was bestrooid met zand om het de atleten makkelijker te maken. De eerste zuilenrij was Dorisch en telde drieëntachtig zuilen van poreuze steen, poros genoemd. In de Romeinse tijd werden deze vervangen door Ionische zuilen van marmer, opnieuw drieëntachtig stuks. De kamers van de palaestra werden gebruikt om zich om te kleden en om vechtsporten te beoefenen. Lange tijd stond er een klooster boven op het terrein, waar reizigers in de Ottomaanse tijd vaak verbleven. Sommigen van hen krasten hun naam in omgevallen zuilen die daar nog steeds lagen. De handtekening van Lord Byron hoort daarbij en is nog altijd zichtbaar op de gerestaureerde zuilen.

Photo: Harald Rossa · CC BY-SA 3.0

Het ronde bassin hier heeft een doorsnede van ongeveer tien meter. Het bad is net geen twee meter diep. Het ligt net ten westen van de palaestra. Het water was afkomstig van de Castalia-bron. Vanuit het bassin stroomde het water door naar tien stenen bakken om in te baden. Atleten plachten zich na hun inspanningen in deze bakken te wassen. In de Romeinse tijd werd vlakbij een bad met heet water gebouwd, een extra luxe voor de atleten.

Erik Drost · CC BY 2.0

Iedere bezoeker van Delphi stopte bij de Castalia-bron, in de kloof tussen de kliffen, om zich te wassen en te drinken. Zowel atleten als pelgrims gebruikten het water. Volgens de overlevering reinigden ook de Pythia en de priesters zich hier voordat het orakel werd gegeven. De traditie schrijft de naam toe aan een held of aan een nimf genaamd Kastalia, dochter van de rivier Achelous. Volgens sommige versies van de mythe doodde Apollon een monster dat het orakel bewaakte, en daarom werd het water als heilig beschouwd. Romeinse dichters zagen de bron later als een bron van inspiratie voor hun verzen.

Photo: Testus · CC BY-SA 3.0

In de rotswand naast deze fontein zijn nissen uitgehouwen, bedoeld voor de wijgeschenken van pelgrims. Wijgeschenken zijn offergaven die uit dankbaarheid aan een god werden geschonken. De fontein wordt gewoonlijk gedateerd in de eerste eeuw voor Christus. Hij staat ongeveer vijftig meter boven de oudere bron. Water bereikte de fontein via een overdekt kanaal en aan de voorzijde stonden zeven bronzen waterspuwers. Ervoor lag een geplaveid voorplein met aan drie zijden stenen banken. Later werd een van de nissen verbouwd tot een kerk van Sint-Johannes de Doper.

Photo: Alaexis · CC BY-SA 4.0

Direct boven het orakel en de Castalia-bron rijzen twee steile kliffen op, die bekendstaan als de Phaedriades. De bron ontsprong tussen deze kliffen. Oude schrijvers vertelden dat degenen die het heiligdom hadden geschonden, van deze hoogten naar beneden werden gegooid. In 279 v.Chr. viel een Gallisch leger onder leiding van een zekere Brennus Delphi binnen. Volgens het verhaal kwamen er onweersbuien en sneeuw naar beneden en braken er rotsen van de kliffen los die op de aanvallers terechtkwamen. Volgens dat relaas werden de invallers verpletterd en verdreven. De inwoners van Delphi stelden een feest in, de Soteria, als dank voor hun bevrijding. Dit werd een van de bekendste feesten in de Griekse wereld.

Photo: Zde · CC BY-SA 4.0

Twee kliffen boven het heiligdom dragen een naam die gewoonlijk wordt vertaald als ‘De Lichtenden’. Het lage zonlicht laat zien waarom. De zon raakt de rotswanden en kleurt ze goud, terwijl de richels en geulen ertussen in de schaduw vallen.

NickStenning · CC BY-SA 2.0