Scalinata di Trinità dei MontiAudiogids

Welkom in het hart van de Romeinse wijk Campo Marzio. U staat voor de Scalinata di Trinità dei Monti, in de volksmond bekend als de Spaanse Trappen. Deze monumentale trap is veel meer dan een eenvoudige verbinding tussen twee punten; het is ontworpen als een groots stedelijk theater. De trap werd gebouwd tussen 1723 en 1725 en bestaat uit 135 travertijn treden die een steile helling van 29 meter overbruggen. De bouw werd mogelijk gemaakt door een aanzienlijke erfenis van de Franse diplomaat Étienne Gueffier, die een majestueuzere verbinding wilde creëren tussen de Franse kerk Trinità dei Monti bovenaan en het Spaanse plein aan de voet. De trap is een meesterwerk van barokke stadsplanning, waarbij gebruik wordt gemaakt van een complexe opstelling van hellingen, bochten en vergezichten. In plaats van een rechte, utilitaire klim, creëerde de architect een reeks terrasvormige tuinen waar voetgangers kunnen stoppen, ademhalen en genieten van het veranderende perspectief op de stad terwijl ze omhoog lopen. Deze 'huiskamer' van Rome is historisch gezien een plek waar mensen samenkomen, socialiseren en het levendige straatleven observeren. Kijk naar de trap en stel u de generaties Romeinen en reizigers voor die precies op deze plek hebben gestaan, wat dit tot een van de meest gefotografeerde en geliefde locaties in de Eeuwige Stad maakt.

Mike McBey · CC BY 2.0

Het is misschien opmerkelijk dat een trap die gefinancierd is door een Franse diplomaat en naar een Franse kerk leidt, wereldwijd bekendstaat als de 'Spaanse' Trappen. De verklaring ligt in het nabijgelegen gebouw: het Palazzo di Spagna. Sinds 1647 huisvest dit paleis de Spaanse ambassade bij de Heilige Stoel, waarmee het de oudste ambassade ter wereld is die zich nog op de oorspronkelijke locatie bevindt. Tijdens de 17e en 18e eeuw was de invloed van de Spaanse kroon in deze buurt zo dominant dat het hele plein eronder bekend kwam te staan als Piazza di Spagna, oftewel het Spaanse Plein. Als u goed naar de gevel van het gebouw kijkt, ziet u het verfijnde heraldische wapenschild dat de diplomatieke status aangeeft. Dit gebouw was het zenuwcentrum van de Spaanse macht in Rome, en het gebied eromheen werd destijds zelfs beschouwd als extraterritoriaal Spaans grondgebied. Toen de trap in de 18e eeuw eindelijk werd gebouwd, was de naam van het plein al zo ingeburgerd in het lokale taalgebruik dat de nieuwe trap vanzelfsprekend werd aangeduid als de trap van het Spaanse Plein. Dit gebouw herinnert aan het complexe web van Europese politiek en religieuze invloed dat de architectuur van Rome tijdens de barokperiode heeft gevormd.

Diego Delso · CC BY-SA 4.0

Onderaan de trap bevindt zich de Fontana della Barcaccia, oftewel de 'Fontein van de Oude Boot'. De fontein werd in opdracht van paus Urbanus VIII rond 1629 voltooid door Pietro Bernini en zijn beroemdere zoon, Gian Lorenzo Bernini. Het ontwerp is verbonden met een lokale legende: men zegt dat tijdens de enorme overstroming van de rivier de Tiber in 1598 een echte boot in dit plein terechtkwam en precies op de plek bleef liggen waar de fontein nu staat toen het water zich terugtrok. Het ontwerp van de 'zinkende boot' was echter ook een slimme oplossing voor een technisch probleem. De waterdruk van het antieke aquaduct Acqua Vergine was op deze specifieke plek erg laag, waardoor een traditionele verticale fontein met hoog spuitende stralen onmogelijk was. Om dit op te lossen, ontwierpen de Bernini's de boot half ondergedompeld in een verzonken bekken, waardoor het water zachtjes over de randen kon stromen. Als u goed naar de uiteinden van het vaartuig kijkt, ziet u de zon- en bijensymbolen in de steen gebeiteld. Dit zijn de heraldische emblemen van de familie Barberini, het machtige adellijke geslacht van de opdrachtgever, paus Urbanus VIII. De fontein blijft een van de meest charmante voorbeelden van Romeinse barokkunst, perfect geïntegreerd in de geometrie van het plein.

Photo: WikiRomaWiki · CC BY-SA 4.0

Terwijl u op deze historische treden staat, bevindt u zich op drie eeuwen geschiedenis, uitgehouwen in travertijnsteen. De manier waarop bezoekers met dit monument omgaan, is echter in 2019 aanzienlijk veranderd. Om overlast en slijtage tegen te gaan, heeft de stad Rome strikte nieuwe regels ingevoerd met betrekking tot het gedrag op de trap. Hoewel het ooit een traditie was om met een gelato of een boek op de treden te zitten, kan dit tegenwoordig leiden tot een boete van 250 euro. Ernstigere overtredingen, zoals het beschadigen van de steen, kunnen zelfs leiden tot boetes tot 400 euro. Deze maatregelen zijn genomen om het kwetsbare metselwerk te beschermen tegen de miljoenen bezoekers die hier jaarlijks lopen. Het belang van deze regels werd benadrukt in 2022 tijdens een veelbesproken incident waarbij een bestuurder met een Maserati de trap afreed, wat aanzienlijke scheuren in het delicate travertijn veroorzaakte. Dit voorval schokte de stad en onderstreepte de noodzaak voor waakzame bescherming van de locatie. Tegenwoordig ziet u vaak lokale handhavers die ervoor zorgen dat de trap vrij blijft voor voetgangers. Door de trap te behouden als een pad voor beweging in plaats van een plek om te zitten, hoopt de stad de structurele integriteit en de schone, witte esthetiek van de steen voor de komende eeuwen te bewaren.

Photo: FrDr · CC BY-SA 4.0

Kijk naar het gebouw aan de rechterkant van de trap, dat opvalt door zijn warme, okerkleurige gevel. Dit is het Keats-Shelley House, een bedevaartsoord voor liefhebbers van Engelse literatuur. In november 1820 arriveerde de jonge dichter John Keats hier, in de hoop dat het mildere Romeinse klimaat zijn vergevorderde tuberculose zou genezen. Helaas bleef zijn gezondheid achteruitgaan en overleed hij in februari 1821 in een kleine kamer op de tweede verdieping, op de tragische leeftijd van slechts vijfentwintig jaar. Vandaag de dag dient het huis als museum en gedenkplaats voor het leven en werk van de romantische dichters die zich zo diep door Italië lieten inspireren, waaronder Percy Bysshe Shelley en Lord Byron. Binnen is de kamer waar Keats zijn laatste maanden doorbracht bewaard gebleven; vanuit het raam kijkt men nog steeds uit op hetzelfde uitzicht over de trap en de Barcaccia-fontein dat hij vanuit zijn bed moet hebben gezien. Het huis bevat een uitgebreide bibliotheek en een collectie manuscripten, brieven en persoonlijke relikwieën. Het staat als een aangrijpende herinnering aan de menselijke verhalen die zich in de schaduw van de grote monumenten van Rome hebben afgespeeld, en verbindt de grootsheid van de architectuur met de intieme, vaak tragische levens van de mensen die hier woonden.

Photo: Keats1795 · Public domain

Aan de voet van de trap, aan de linkerzijde, vindt u Babington's Tea Room, een waar instituut van de Romeinse 'Grand Tour'. De tearoom werd in 1893 opgericht door twee Engelse vrouwen, Isabel Cargill en Anna Maria Babington. Het was een gedurfde onderneming in een tijd dat thee in Italië bijna uitsluitend in apotheken als geneesmiddel werd verkocht. De twee vrouwen wilden een verfijnde plek creëren waar de Engelssprekende gemeenschap en internationale reizigers in een comfortabele, huiselijke sfeer van hun nationale drank konden genieten. Al meer dan 130 jaar blijft Babington's een 'slow' etablissement in een steeds sneller wordende wereld; het overleefde twee wereldoorlogen en diverse economische verschuivingen. Het vormt een fascinerend contrast met de komst van de eerste McDonald's van Italië, die in 1986 om de hoek opende en destijds tot massale protesten leidde. Hoewel een groot deel van de omliggende buurt is veranderd in een commercieel district van hoog niveau, behoudt Babington's zijn oorspronkelijke Victoriaanse charme, met zijn donkerhouten meubilair en traditionele bediening. Het blijft een favoriete plek voor wie een stukje 19e-eeuws internationaal sociaal leven wil ervaren, terwijl men uitkijkt op een van 's werelds beroemdste uitzichten.

Slayer · CC BY 2.0

Als de steen onder uw voeten er bijzonder schoon en helder uitziet, dan is dat te danken aan een groot restauratieproject dat in 2016 werd voltooid. In de loop der decennia was de poreuze travertijnsteen donker geworden door luchtvervuiling, bevlekt door regenwater en afgesleten door de voetstappen van miljoenen toeristen. Het luxe modehuis Bulgari, dat zijn vlaggenschipwinkel vlakbij aan de Via dei Condotti heeft, sprong bij om een schoonmaak- en hersteloperatie van 1,5 miljoen euro te financieren als geschenk aan de stad. Restaurateurs werkten minutieus om het diep ingedrongen vuil en de biologische aangroei te verwijderen die delen van de trap een doffe grijze kleur hadden gegeven. Ze herstelden ook duizenden kleine scheuren en stabiliseerden loszittende delen van het metselwerk. Het resultaat was een dramatische transformatie; de trap kreeg de lichtgevende, wit- tot crèmekleurige gloed terug die hij had toen hij in de 18e eeuw voor het eerst werd onthuld. Dit project benadrukte een groeiende trend in Rome waarbij private luxemerken het onderhoud van openbare monumenten sponsoren. Terwijl u deze bovenste trappen beklimt, zult u merken hoe de gerestaureerde steen het schitterende Romeinse zonlicht reflecteert, wat een schril en prachtig contrast vormt met het diepblauwe van de lucht en de warme kleuren van de omliggende gebouwen.

Sonse · CC BY 2.0

De architect van de trap, Francesco de Sanctis, ontwierp niet zomaar een trap; hij creëerde een complexe geometrische puzzel. Als u met een drone of vanuit een hoog raam op de structuur zou neerkijken, zou u zien dat de twee symmetrische, driehoekige hellingen aan weerszijden lijken op de tere vleugels van een vlinder. Dit 'vlindervleugel'-ontwerp was een revolutionaire aanpak om zo'n steile helling te overbruggen, omdat de architect de klim in hanteerbare secties kon opdelen. De Sanctis gebruikte een geraffineerd spel van afwisselende rondingen en rechte lijnen om het oog naar boven te leiden en te voorkomen dat de klim eentonig of al te inspannend aanvoelde. Het ontwerp is een hoogtepunt van de laatbarokke stijl, waarin beweging en drama centraal staan. Deze indeling vormt ook het perfecte decor voor het jaarlijkse lentefeest van de stad, het Azaleafestival. Elke april en mei worden de hellingen die u hier ziet bekleed met honderden potten met levendige roze en witte azalea's. De bloemen volgen de rondingen van de trap, benadrukken de vlindervorm en veranderen de stenen structuur in een waterval van kleur, een traditie die al meer dan tachtig jaar zowel de lokale bevolking als bezoekers verrukt.

randreu · CC BY 3.0

Het verticale middelpunt op de top van de trap is de Obelisco Sallustiano. Hoewel het eruitziet als een authentiek Egyptisch artefact, is het in feite een oude Romeinse 'imitatie', waarschijnlijk gehouwen in de 2e eeuw na Christus. Het werd oorspronkelijk gemaakt om de Tuinen van Sallust te versieren, een uitgestrekt privédomein dat in de oudheid vlakbij lag. De Romeinse steenhouwers die dit monument maakten, probeerden de stijl na te bootsen van veel oudere Egyptische obelisken die als trofeeën van het rijk naar Rome waren gebracht. Het valt u misschien op dat de hiërogliefen op het oppervlak er iets anders uitzien dan die op Egyptische originelen. Dat komt doordat de Romeinse ambachtslieden de symbolen rechtstreeks van de Flaminio-obelisk op het Piazza del Popolo kopieerden, maar omdat ze het oude schrift niet konden lezen, maakten ze verschillende fouten in de 'vertaling'. Voor een getraind oog staan sommige symbolen ondersteboven of in de verkeerde volgorde. In 1789 gaf paus Pius VI opdracht om de obelisk naar de huidige locatie te verplaatsen om het uitzicht vanaf de onderkant van de trap een monumentale afsluiting te geven. Met een bronzen kruis met een relikwie op de top, dient het als een brug tussen het heidense verleden van Rome en zijn christelijke geschiedenis.

Ben SkГЎla, Benfoto · CC BY-SA 3.0

Neem even de tijd om vanaf de top van de trap naar buiten te kijken. Direct voor u ligt de smalle straat die vanaf het plein wegloopt: de Via dei Condotti. Sinds het begin van de 20e eeuw is dit de meest prestigieuze en dure winkelstraat van Rome, de thuisbasis van wereldberoemde luxemerken en historische ateliers. Vanaf dit uitkijkpunt kunt u duidelijk de stadsplanning zien die deze buurt definieerde; de straat was ontworpen om een perfect rechte zichtlijn te bieden vanaf de voet van de trap door het dichte stadscentrum. Dit uitzicht helpt ook verklaren waarom de trap zo noodzakelijk was. U staat momenteel aan de rand van de Pincio-heuvel, die historisch gezien van de drukke stad beneden werd gescheiden door een steile, modderige klif. Eeuwenlang was de klim moeilijk en onwaardig, vooral voor degenen die de Franse kerk bezochten. De voltooiing van de trap in 1725 integreerde de heuveltop eindelijk in het stedelijke weefsel van Rome, waardoor een naadloze verbinding ontstond tussen de residentiële en religieuze gebieden op de heuvel en het commerciële hart van de stad beneden. Terwijl u over de daken kijkt, ziet u een van de beroemdste panorama's van Europa, een uitzicht dat talloze schilders, dichters en filmmakers heeft geïnspireerd.

Ben SkГЎla, Benfoto · CC BY-SA 3.0