Grotten van Postojna Audiogids in het Nederlands

Een landhuis uit 1928 staat bij de ingang van de Grotten van Postojna, gebouwd om gasten te ontvangen in de stijl die de faam van de grot verdiende. De grot ligt in het kalksteen van het zuidwesten van Slovenië, uitgesleten in de rots door een rivier die er nog steeds doorheen stroomt. De gangen strekken zich uit over ongeveer vierentwintig kilometer. Slechts ongeveer vijf daarvan zijn open voor bezoekers. De hele tour duurt ongeveer anderhalf uur. De Grotten van Postojna zijn belangrijk om twee redenen. Het was een pionier op het gebied van toerisme in grotten, en het wordt de wieg van de speleobiologie genoemd, de wetenschap van het leven onder de grond. Tot de negentiende eeuw geloofden natuuronderzoekers dat grotten levenloos waren. Toen werd hier in 1831 een kleine kever gevonden, de grottensmalhalskever. Dit was de eerste grotkever die bekend was bij de wetenschap. De ontdekking ervan zette natuuronderzoekers aan tot zoeken, en in dit grottenstelsel beschreven ze vervolgens het ene na het andere dier dat nog nooit eerder door iemand was gezien.

Simon Legner (User:simon04) · CC BY-SA 4.0

De rivier de Pivka is de rivier die deze grot heeft gevormd. Hij stroomt over de karstvlakte van Postojna en zakt dan, aan de voet van de heuvel Sovič, rechtstreeks de rots in. Dit groene bassin is het zinkgat waar het water verdwijnt. Gedurende miljoenen jaren baande de rivier zich een weg door het kalksteen, waarbij gang na gang op verschillende niveaus werd uitgesleten. Ondergronds stroomt hij verder richting de Grot van Planina. Daar voegt hij zich bij de Rak, en de twee rivieren komen samen aan de oppervlakte als de Unica. De oorspronkelijke natuurlijke ingang van de grot, die lang onder sediment bedolven was, werd in de jaren 1860 weer opengegraven. Grottenduikers volgen de route van het water de duisternis in. In 2015 vonden ze een onderwaterpassage die naar de Grot van Planina leidde, en twee jaar later drongen ze nog verder door. Het opgemeten stelsel beslaat nu ongeveer vierentwintig kilometer, de op één na langste grot van Slovenië. Er resteert nog zo'n vierhonderd meter aan onverkende opening. Als dat ooit wordt overbrugd, zullen de Grotten van Postojna het langste grottenstelsel van het land worden.

Photo: Mark Ahsmann · CC BY-SA 3.0

Al sinds 1872 liggen er rails in deze grot. Toen werd de eerste grottenspoorweg aangelegd, die helemaal tot aan de voet van Velika Gora reikte, de grote heuvel in de berg. Het was uitputtend om door de grot te lopen, dus duwden de gidsen de bezoekerskarretjes zelf over de rails. Begin twintigste eeuw nam een gaslocomotief het trekken over. Na 1945 maakte de gasmotor plaats voor elektrische treinen zoals deze, klein en stil, gebouwd om ondergronds te rijden. Vandaag de dag vervoeren de kleine elektrische treinen bezoekers langs drieënhalve kilometer van de tour. De rit zelf is onderdeel van het verhaal van de grot, de nieuwste vorm van een spoorweg die begon met gidsen die karretjes met de hand voortduwden.

Photo: Reinhard Dietrich · CC BY-SA 4.0

Tot 1818 wist niemand dat de binnenste zalen van Velika Gora bestonden. De grot die destijds bekend was, was slechts het gedeelte bij de ingang, dat door lampen werd verlicht. In dat jaar werden de doorgangen in orde gemaakt voor een bezoek van Frans de Eerste, keizer van Oostenrijk. Luka Čeč, een lokale inwoner wiens taak het was om de lampen te onderhouden, klom verder dan de bedoeling was en stuitte op een compleet nieuwe wereld van zalen. De ontdekking maakte de grot ver buiten de regio beroemd. In 1819 werden de eerste paden aangelegd, werd er een grotcommissie opgericht om de plek te beheren en werd er een gidsendienst in het leven geroepen. Čeč werd zelf de eerste officiële toeristische gids van de grot. Aartshertog Ferdinand bracht datzelfde jaar een bezoek, en vanaf dat moment gold Postojna als een officiële toeristische bestemming. In 1884 volgde een nieuwe primeur: elektrische booglampen, die behoorden tot de allereerste ter wereld. De grot beschikte over elektrische verlichting voordat Ljubljana, de hoofdstad van de regio, dat had.

Shadowgate from Novara, ITALY · CC BY 2.0

Deze brug overspant een van de diepste ravijnen van de hele toeristische route. Hij werd tijdens de Eerste Wereldoorlog gebouwd door Russische krijgsgevangenen, die hierheen werden gebracht en gedwongen werden om in een toeristengrot te werken. De mannen die hem bouwden, lieten hun naam na aan de plek. De lokale bevolking noemt het nog steeds de Russische Brug, en hun brug vervoert sindsdien bezoekers over het ravijn.

Helmut Aschauer · CC BY-SA 4.0

Aan het plafond hangen hier dunne, holle buisjes die zo op noedels lijken dat de zaal zijn naam aan spaghetti heeft te danken. Elk ervan begon met één enkele druppel water. Regenwater sijpelt door het gesteente erboven en verzamelt onderweg een spoor van opgeloste kalksteen. Wanneer een druppel aan het plafond hangt en naar beneden valt, laat deze een piepklein ringetje van calciet achter. Druppel na druppel groeit er een rietjesdunne buis naar beneden, en waar de druppels landen, verrijst langzaam een stalagmiet vanaf de vloer. Deze rietjes zijn de meest fragiele formaties in de grot. Eén onvoorzichtige aanraking kan een groei beëindigen die eeuwen in beslag nam, en daarom houden de looppaden hier bezoekers op afstand.

aiva. · CC BY 2.0

Waar de spaghetti recht naar beneden hangt, vallen de formaties hier in plooien. Water drupte niet vanaf één punt om ze te vormen. Het liep als een dun laagje langs een hellend plafond en liet platen van calciet achter. Terwijl de stroom zich verplaatste, vouwde elke plaat zich in plooien, als een gordijn dat aan de bovenkant is samengebracht. In het licht zien ze er bijna doorschijnend uit en de vage kleurbanden volgen de mineralen die het water onderweg meevoerde.

Keith Roper · CC BY 2.0

Elke beroemde grot heeft één formatie die symbool staat voor het geheel, en dit is die van de Grotten van Postojna: de Briljant. Het is een stalagmiet van bijna puur wit calciet die oplicht terwijl het gesteente eromheen grijs en dof is. Er glijdt nog steeds een laagje water over het oppervlak, waardoor de steen van binnenuit verlicht lijkt. Bezoekers gaven het een naam die past bij de glans. De Briljant werd, samen met de zuil ernaast, het officiële symbool van de Grotten van Postojna, het beeld dat staat voor de gehele ondergrondse wereld erachter.

Toyah · CC0

De Briljant staat er niet alleen voor. Ernaast rijst een zuil op, dik en donker, met strepen en knobbels waar druipsteen door de eeuwen heen is aangegroeid. De twee vormen samen een contrastpaar: de glanzende witte stalagmiet en de sombere zuil aan zijn zijde. Beide zijn gegroeid uit hetzelfde druipende water in dezelfde zaal, maar de een bleef sneeuwwit terwijl de andere de kleur en textuur aannam van de grot eromheen.

Toyah · CC0

Dit bleke, slanke dier is de grottenolm, Proteus anguinus, de grootste grotbewonende amfibie ter wereld. Het verhaal gaat dat dorpelingen die jonge olms vonden die na overstromingen uit de grotten waren gespoeld, ze voor drakenjongen aanzagen, en de naam baby-draak bleef hangen. Het echte dier is stiller dan de legende: bleek en tenger, gemaakt voor een leven in permanente duisternis. Het was hier dat biologen zich voor het eerst realiseerden hoeveel leven grotten herbergen, en de olm werd hun beroemdste wezen. In 1931 werd in deze grot een biologisch station geopend, een van de vroegste laboratoria van dit soort ter wereld. Toen volgde een primeur die niemand daarvoor had bereikt. Op 30 januari 2016 begon een vrouwtjesolm in het aquarium van de grot meer dan vijftig eieren te leggen. Van eind mei tot medio juli kwamen tweeëntwintig jongen veilig uit het ei. Postojna was de eerste toeristische grot ter wereld geworden waar olmen in gevangenschap werden gekweekt, en het nieuws ging de hele wereld rond.

Boštjan Burger · Public domain