Jaskinia Postojna Audioprzewodnik po polsku

Dwór Jamski wzniesiony w 1928 roku stoi u progu Jaskini Postojna, zbudowany, aby przyjmować gości w stylu, na jaki zasługiwała sława jaskini. Jaskinia leży w wapieniach południowo-zachodniej Słowenii, wydrążona w skale przez rzekę, która wciąż przez nią płynie. Jej korytarze ciągną się na długości około dwudziestu czterech kilometrów. Zaledwie około pięciu z nich jest udostępnionych zwiedzającym. Cała wycieczka trwa około półtorej godziny. Postojna jest ważna z dwóch powodów. Była pionierem turystyki jaskiniowej i jest nazywana kołyską speleobiologii, nauki o życiu pod ziemią. Do dziewiętnastego wieku przyrodnicy wierzyli, że jaskinie są pozbawione życia. Wtedy, w 1831 roku, znaleziono tutaj małego chrząszcza o wąskiej szyi. Był to pierwszy znany nauce chrząszcz jaskiniowy. Jego odkrycie zmusiło przyrodników do poszukiwań i w tym systemie jaskiniowym zaczęli opisywać kolejne zwierzęta, których nikt wcześniej nie widział.

Simon Legner (User:simon04) · CC BY-SA 4.0

Piwka to rzeka, która utworzyła tę jaskinię. Płynie przez równinę krasową Postojny, a następnie u stóp wzgórza Sovič zapada się prosto w skałę. To zielone jeziorko to ponor, w którym woda znika. Przez miliony lat rzeka rozpuszczała wapień, wydrążając korytarz za korytarzem na kilku poziomach. Pod ziemią płynie dalej w kierunku Jaskini Planina. Tam łączy się z Rakiem, a obie rzeki wypływają na powierzchnię razem jako Unica. Pierwotne naturalne wejście do jaskini, od dawna zasypane osadami, odkopano na nowo w latach sześćdziesiątych dziewiętnastego wieku. Nurkowie jaskiniowi podążają szlakiem wody w ciemność. W 2015 roku znaleźli podwodne przejście prowadzące w stronę Jaskini Planina, a dwa lata później dotarli jeszcze dalej. Zmierzony system liczy obecnie około dwudziestu czterech kilometrów, co czyni go drugą najdłuższą jaskinią w Słowenii. Do zbadania pozostaje około czterystu metrów niezbadanej luki. Jeśli ta luka zostanie kiedykolwiek pokonana, Postojna stanie się najdłuższym systemem jaskiniowym w kraju.

Photo: Mark Ahsmann · CC BY-SA 3.0

Szyny prowadzą przez tę jaskinię od 1872 roku. Wtedy ułożono pierwszą kolejkę jaskiniową, docierającą aż do stóp Wielkiej Góry, wielkiego wzgórza wewnątrz góry. Zwiedzanie jaskini pieszo było wyczerpujące, więc sami przewodnicy pchali wózki zwiedzających po torach. Na początku dwudziestego wieku lokomotywa spalinowa przejęła ciągnięcie składu. Po 1945 roku silnik spalinowy ustąpił miejsca pociągom elektrycznym takim jak ten, małym i cichym, przystosowanym do jazdy pod ziemią. Dzisiaj małe pociągi elektryczne wożą zwiedzających na odcinku trzech i pół kilometra trasy. Sama jazda jest częścią historii jaskini, najnowszą formą kolei, która zaczęła się od przewodników pchających wózki ręcznie.

Photo: Reinhard Dietrich · CC BY-SA 4.0

Do 1818 roku nikt nie wiedział, że istnieją wewnętrzne sale Wielkiej Góry. Znana wówczas jaskinia obejmowała jedynie odcinek w pobliżu wejścia, oświetlany lampami. W tamtym roku korytarze przygotowywano do wizyty cesarza Austrii Franciszka Pierwszego. Luka Čeč, miejscowy mieszkaniec, którego zadaniem było dbanie o lampy, wspiął się dalej, niż było to dozwolone, i natknął się na zupełnie nowy świat komór. Odkrycie to rozsławiło jaskinię daleko poza regionem. W 1819 roku wytyczono wewnątrz pierwsze ścieżki, założono Komisję Jaskiniową, która miała dbać o to miejsce, oraz utworzono służbę przewodnicką. Sam Čeč został jej pierwszym oficjalnym przewodnikiem turystycznym. Arcyksiążę Ferdynand odwiedził jaskinię w tym samym roku i od tamtej pory Postojna była uważana za oficjalny cel turystyczny. W 1884 roku pojawiła się kolejna nowość: elektryczne lampy łukowe, jedne z najwcześniejszych na świecie. Jaskinia zyskała oświetlenie elektryczne wcześniej niż Lublana, stolica regionu.

Shadowgate from Novara, ITALY · CC BY 2.0

Ten most przecina jedną z najgłębszych przepaści na całej trasie turystycznej. Został zbudowany podczas pierwszej wojny światowej przez rosyjskich jeńców wojennych, sprowadzonych tutaj i zmuszonych do pracy wewnątrz jaskini turystycznej. Ludzie, którzy go zbudowali, nadali mu swoje miano. Miejscowi nadal nazywają go Rosyjski Most, a ich most od tamtej pory służy zwiedzającym do przeprawy nad przepaścią.

Helmut Aschauer · CC BY-SA 4.0

W tym miejscu z sufitu zwisają cienkie, puste w środku rurki, tak przypominające kluski, że sala zyskała swoją nazwę od spaghetti. Każda z nich powstała z pojedynczej kropli wody. Woda deszczowa przesiąka przez skałę powyżej, zbierając po drodze ślad rozpuszczonego wapienia. Kiedy kropla zwisa z sufitu i spada, pozostawia po sobie malutki pierścień kalcytu. Kropla po kropli, cienka jak słomka rurka rośnie ku dołowi, a tam, gdzie spadają krople, z posadzki powoli wznosi się stalagmit. Te rurki słomkowe są najbardziej kruchymi formacjami w jaskini. Jedno nieostrożne dotknięcie może zniszczyć wzrost trwający całe wieki, dlatego tutejsze kładki utrzymują zwiedzających w bezpiecznej odległości.

aiva. · CC BY 2.0

Tam, gdzie rurki zwisają prosto w dół, tutejsze formacje układają się w fałdy. Woda nie kapała z jednego punktu, aby je stworzyć. Spływała cienką warstwą po pochyłym suficie, pozostawiając po sobie arkusze kalcytu. Gdy strumień wędrował, każdy arkusz składał się w fałdy, niczym kurtyna ściągnięta u góry. W świetle wydają się prawie półprzezroczyste, a delikatne pasma barw podążają za minerałami, które woda niosła po drodze.

Keith Roper · CC BY 2.0

Każda słynna jaskinia ma jedną formację, która reprezentuje całość, a w Jaskini Postojna jest to Brylant. Jest to stalagmit z niemal czystego, białego kalcytu, świecący tam, gdzie otaczająca go skała jest szara i matowa. Po jego powierzchni wciąż spływa film wody, przez co kamień wydaje się oświetlony od wewnątrz. Odwiedzający nadali mu imię pasujące do jego blasku. Brylant wraz z kolumną stojącą obok stał się oficjalnym symbolem Jaskini Postojna, wizerunkiem reprezentującym cały ukryty pod ziemią świat.

Toyah · CC0

Brylant nie stoi sam. Obok niego wznosi się kolumna, gruba i ciemna, pokryta smugami i poznaczona naciekami, które narastały przez wieki. Obie te formacje tworzą parę przeciwieństw: lśniąco biały stalagmit i ponury filar u jego boku. Obie wyrosły z tej samej kapiącej wody w tej samej komorze, a jednak jedna pozostała śnieżnobiała, podczas gdy druga przybrała kolor i fakturę otaczającej ją jaskini.

Toyah · CC0

To blade, smukłe zwierzę to odmieniec jaskiniowy, Proteus anguinus, największy żyjący w jaskiniach płaz na świecie. Głosi legenda, że wieśniacy, którzy znajdowali młode odmieńce wypłukane z jaskiń po powodziach, brali je za smocze pisklęta, i tak przylgnęła do nich nazwa smocząt. Prawdziwe zwierzę jest spokojniejsze niż legenda: blade i drobne, stworzone do życia w wiecznych ciemnościach. To właśnie tutaj biologowie po raz pierwszy uświadomili sobie, jak wiele życia kryją jaskinie, a odmieniec jaskiniowy stał się jego najsłynniejszym stworzeniem. W 1931 roku otwarto w tej jaskini stację biologiczną, jedno z najwcześniejszych laboratoriów tego typu na świecie. Wtedy wydarzyło się coś, czego wcześniej nikt nie dokonał. Trzydziestego stycznia 2016 roku samica odmieńca w jaskiniowym akwarium zaczęła składać ponad pięćdziesiąt jaj. Od końca maja do połowy lipca szczęśliwie wykluło się dwadzieścia dwoje młodych. Postojna stała się pierwszą jaskinią turystyczną na świecie, która wyhodowała odmieńce jaskiniowe w niewoli, a wieść o tym obiegła całą kulę ziemską.

Boštjan Burger · Public domain