Pałac w Mukdenie Audioprzewodnik po polsku

Witamy w Cesarskim Pałacu w Shenyangu, znanym w swoich czasach jako Pałac w Mukdenie. Jego historia rozpoczyna się w 1625 roku, kiedy Nurhaci, założyciel dynastii Późniejszej Jin, rozpoczął tutaj budowę. Jego następca, Hong Taiji, kontynuował te prace i przez blisko dwadzieścia lat było to miejsce urzędowania wczesnego dworu Qing. W 1644 roku dynastia Qing zajęła Pekin, a dwór przeniósł się wraz z nimi na południe. Pałac ten utracił rangę oficjalnej rezydencji cesarskiej i stał się pałacem regionalnym. Tutejsza brama, strzeżona przez parę kamiennych lwów, otwiera się na centralną część terenu. Od czasu zakończenia rządów cesarskich cały obiekt jest muzeum, położonym w centrum Shenyangu. W 2004 roku został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako rozszerzenie wpisu dotyczącego pałaców cesarskich w Pekinie. Za tą bramą rozpoczyna się opowieść o dworze.

Diego Tirira from Quito, Ecuador · CC BY-SA 2.0

Smok zwija się na tym panelu z glazurowanej dachówki, a jego łuski oddano głębokimi odcieniami błękitu i zieleni na tle wypalanego w piecu koloru. Należy on do Bramy Daqing i wejścia południowego, głównego południowego wejścia do sekcji środkowej pałacu. Bramę wzniesiono w latach 1627–1635, podczas tej samej kampanii budowlanej, w której powstały znajdujące się za nią hale. W pałacu takim jak ten brama była czymś więcej niż tylko otworem drzwiowym. Wyznaczała linię między zwykłym miastem a przestrzenią dworu, a każdy wchodzący przechodził pod jej dachem. Smoki były właściwym wyborem dla takiego progu, ponieważ smok należał wyłącznie do cesarza. Płytki ceramiczne wykonano tak, aby przetrwały pogodę i upływ czasu, a kolory wypalono w samej glinie. To, co goście widzieli jako pierwsze, dwór chciał, aby odczytywali jako symbol władzy.

Gary Lee Todd, Ph.D. · CC0

Hong Taiji rządził rozszerzającym się imperium z tej sali. Sala Chongzheng została zbudowane w latach 1627–1635, w latach, gdy przewodził on państwu, które założył jego ojciec Nurhaci. Była to sala tronowa cesarza i jego miejsce pracy, gdzie prowadzono codzienne sprawy rządu. Książęta, ministrowie i urzędnicy dynastii Ming, którzy przeszli na stronę Qing, byli tutaj przyjmowani, stojąc przed tronem dworu, który był jeszcze młody. Sala znajduje się w sercu sekcji środkowej, na centralnej osi, z mniejszymi budynkami rozmieszczonymi symetrycznie po obu stronach. Jej szeroki dach kryty dachówką i czerwone kolumny wpisują się w ceremonialny wzorzec chińskiej architektury pałacowej. Nie była to jednak odległa scena ceremonialna. Dzień po dniu, decyzje, które kształtowały wczesną dynastię Qing, zapadały pod tym dachem.

Photo: Kallgan · Public domain

Tablica nad salą jest zapisana dwukrotnie, raz znakami chińskimi, a raz pismem mandżurskim, obok siebie. Ten drobny detal wiele mówi o tym dworze. Sam budynek opiera się na technice chińskiej ludu Han, rzemiośle budowlanym słupowo-belkowym, które wzniosło wielkie pałace Chin. Na tej ramie budowniczowie umieścili dekoracje zaczerpnięte z kilku tradycji. Smoki wiją się w dół kolumn w rzeźbionym i malowanym kolorze, motyw wspólny dla ludów imperium. W ornamentyce pojawiają się również ślady gustów tybetańskich i mongolskich, obok mandżurskich form samego dworu. Pałac jako całość celowo łączy cechy mandżurskie, chińskie i mongolskie. Jedna dynastia rządziła wszystkimi tymi ludami, a architektura czyniła to roszczenie widocznym, zanim wypowiedziano choćby słowo.

Augusthaiho · CC BY-SA 4.0

Sam tron cesarski to podwyższone siedzisko wyrzeźbione w smoki, umieszczone na niskiej platformie. Jego poduszka jest żółta, to kolor zarezerwowany dla cesarza. Za nim wisi szeroki parawan pokryty kolumnami kaligrafii, ciemne znaki na ciemnym tle. Po bokach siedziska stoją wysokie podstawy podtrzymujące kadzielnice, których zbrązowiałe korpusy mają kształt kucających bestii. To meble wykonane do użytku, a nie tylko do pokazania. Kiedy cesarz zasiadał tutaj, kadzidło unosiło się obok niego, a tekst za jego plecami był zwrócony w stronę sali. Petycjonariusze i posłańcy widzieli tron obramowany pismem i dymem, co sprawiało, że krzesło stawało się centrum rządów.

Diego Tirira from Quito, Ecuador · CC BY-SA 2.0

Wieża Feniksa wznosi się na trzy kondygnacje powyżej osi centralnej pałacu. Była ona niegdyś najwyższym budynkiem w całym Shenyangu, a jej nazwa pochodzi od feniksa, ptaka cesarzowej. Wieża stanowi bramę do czegoś nietypowego: kwatery mieszkalne cesarza i jego konkubin znajdują się na platformie z niebieskiej cegły o wysokości około czterech metrów. Sale ceremonialne stoją na poziomie gruntu, a życie codzienne toczy się ponad nimi. Ten układ wysokiego pałacu i niskich sal nawiązuje do mandżurskiego zwyczaju mieszkania na podwyższeniu i odróżnia ten pałac od jego odpowiednika w Pekinie. Sama wieża miała wiele funkcji. Cesarz urządzał tu bankiety, a w jej murach przechowywano archiwalia królewskie. Brama, sala bankietowa i archiwum, jedno nad drugim.

Diego Tirira from Quito, Ecuador · CC BY-SA 2.0

Każda kondygnacja wieży powtarza ten sam rytm w drewnie. Czerwone kolumny podtrzymują rzeźbione zespoły wsporników, wsporniki te wysuwają się, by podpierać okapy, a wzdłuż frontu każdego piętra biegnie balkon. Trzy kondygnacje układają się jedna na drugiej, każda z dachem wykończonym glazurowaną dachówką. Nic nie jest tu ukryte za kamieniem; drewniany szkielet stanowi fasadę. Cieśle wycięli każde złącze tak, aby elementy łączyły się ze sobą bez konieczności użycia gwoździ do przenoszenia ciężaru, dzięki czemu cała konstrukcja raczej pracuje, niż pęka. Wystarczy spojrzeć na wsporniki pod okapami, by dostrzec ogrom pracy: każdy z nich został ręcznie wyrzeźbiony, pomalowany i osadzony. Piękno wieży tkwi w jej konstrukcji, eksponowanej bezpośrednio na zewnątrz.

Diego Tirira from Quito, Ecuador · CC BY-SA 2.0

Zima w Shenyangu jest długa i surowa, a dwór cesarski spędzał ją tutaj. Rozwiązaniem jest kang, podwyższony piec sypialny zbudowany z cegły, tradycyjny sposób na utrzymanie ciepła w północnych Chinach. Pod platformą biegną kanały dymowe, niosące ciepłe powietrze z ognia, dzięki czemu cała powierzchnia łóżka się nagrzewa. Na kangu nie tylko spano. Służył on jako ciepłe serce pokoju, miejsce do siedzenia, pracy i przyjmowania gości w zimnych miesiącach. Ten pałac zachowuje kolejny mandżurski znak rozpoznawczy: komin stoi z tyłu budynku, oddzielony od ściany, którą obsługuje. Te pomieszczenia na podwyższonej platformie były kwaterami mieszkalnymi cesarza, jego żon i reszty dworu. To tutaj, za salami ceremonialnymi, faktycznie sypiał dwór.

Photo: Pauloleong2002 · CC BY-SA 4.0

Pomiędzy dwoma dachami pokrytymi dachówką wznosi się wysoki drewniany słup z małym naczyniem na szczycie. Jest to Słup Solonów, element wyposażenia rytualnego mandżurskiego dziedzińca. Historia z nim związana dotyczy Nurhaciego, założyciela dynastii. Legenda głosi, że jako młody człowiek uciekał on przed wrogami, którzy chcieli go zabić. Wyczerpany, upadł na otwartym terenie, a stado wron zniżyło się i przykryło jego ciało skrzydłami. Ścigający go zobaczyli jedynie ptaki zebrane na ziemi i przeszli obok. Mówi się, że od tego dnia Mandżurowie mieli dług wdzięczności wobec wron. W naczyniu na szczycie słupów takich jak ten wykładano ziarno i resztki mięsa. Opowieść ta jest raczej legendą niż kroniką. Karmienie było jednak zwyczajem przestrzeganym na tych dziedzińcach, a słup stoi nadal tam, gdzie domownicy mogli mieć na niego oko.

lienyuan lee · CC BY 3.0

W pałacu Qingning, gdzie Hong Taiji mieszkał ze swoją cesarzową, na niskim stole stoi ciemne, rzeźbione sanktuarium. Przed nim ustawiono małe naczynia metalowe, wazony i czarki czekające na ofiary. To ołtarz szamański, religijne serce pałacu mieszkalnego. Wczesny dwór mandżurski praktykował szamanizm, tradycyjną religię, którą lud ten przywiózł ze sobą ze swoich ojczyzn zza muru. Jego kult skupiał się na duchach czczonych poprzez ofiary składane w sanktuariach takich jak to. Dwór trzymał takie ołtarze we własnych kwaterach mieszkalnych, w zachodnich pomieszczeniach pałacu Qingning, które służyły jako sala sanktuarium. Rzeźbione zadaszenie nad sanktuarium, otwarte z przodu niczym mały dom, oznacza je jako domostwo dla samych duchów.

Photo: Liuxingy · CC BY-SA 4.0