Katedra św. Piotra i Pawła w Nantes Audioprzewodnik

Witamy w Katedrze św. Piotra i Pawła w Nantes. Kamień węgielny wmurował 14 kwietnia 1434 roku Jan V, książę Bretanii, wraz z Jeanem de Malestroit, biskupem Nantes. Budowla miała być świadectwem bogactwa i niezależności książęcej Bretanii, wzniesionym w momencie, gdy Jan V prowadził zręczną grę dyplomatyczną w obliczu konfliktu z Anglią. Fasadę ujmują dwie potężne wieże, wznoszące się na wysokość około sześćdziesięciu trzech metrów do otwartego tarasu na szczycie. W sumie budowa katedry zajęła 457 lat, znacznie wykraczając poza jedno ludzkie życie. Wieże kryją własną historię. W nocy z 10 na 11 listopada 1940 roku młody student sztuki imieniem Michel Dabat wspiął się na jedną z nich wraz z towarzyszem i zatknął na szczycie francuską flagę w okupowanym Nantes. Nastąpił donos, a sąd wojskowy skazał go na cztery miesiące więzienia. W październiku 1941 roku stanął przed plutonem egzekucyjnym wraz z piętnastoma innymi zakładnikami w ramach represji po zabójstwie Karla Hotza. Miał dwadzieścia lat.

Photo: Eusebius · Public domain

Na fasadzie katedry w murach znajduje się coś, co ma niewiele kościołów: ambona wbudowana z myślą o otwartej przestrzeni. Duchowni mogli na nią wchodzić i głosić kazania tłumom zgromadzonym na placu, gdy sama katedra była pełna. Jest to przypomnienie, że budowla ta była zwrócona ku całemu miastu, a nie tylko ku wiernym wewnątrz. Znajdujący się przed nią plac był również świadkiem historii bardziej dramatycznej. 5 września 1661 roku Nicolas Fouquet, nadintendent finansów królewskich, został aresztowany tutaj przed katedrą na rozkaz Ludwika XIV. Oficerem wysłanym, aby go pojmać, był d'Artagnan. Upadek Fouqueta nastąpił bez ostrzeżenia i rozegrał się publicznie, właśnie na tym placu.

Photo: GO69 · CC BY-SA 4.0

Zachodnia fasada nie ma jednego wielkiego wejścia, lecz pięć. Trzy znajdują się na samej fasadzie, a dwa kolejne otwierają się po bokach, z których każdy jest ujęty w głęboko rzeźbione łuki. Od północy do południa poświęcone są dzieciom Nantes, męczennikom Donacjanowi i Rogacjanowi; świętemu Piotrowi; Sądowi Ostatecznemu; świętemu Pawłowi oraz świętemu Iwonowi. Rzeźba w łukach nawiązuje do patrona, więc każdy portal działa niemal jak podpis wykuty w kamieniu. Centralne drzwi o czerwonych skrzydłach wyróżniają się czymś jeszcze. Ich brązowa dekoracja została wykonana w 1482 roku, wczesnym etapie długiej historii budowy katedry, kiedy tak wielka część kościoła była jeszcze przed nimi.

Photo: Adam Bishop · CC BY-SA 4.0

Nawa jest architektonicznym sercem budowli i wznosi się wysoko. Jej sklepienia zwisają prawie trzydzieści osiem metrów nad posadzką, a kamień jest biały, a jego gładkość została podkreślona przez niedawną renowację. Styl to późny gotyk, nazywany przez Francuzów płomienistym, i utrzymuje się on od jednego końca kościoła do drugiego: brak kapiteli na filarach, maswerki przypominające sieć płomieni, służki pochłaniające filary. Budowniczowie pozostali wierni temu stylowi przez powolne stulecia budowy, dlatego wnętrze wydaje się spójne. Wtedy nadszedł 28 stycznia 1972 roku. Na dachu wybuchł gigantyczny pożar, który według przypuszczeń został zaprószony przez palnik robotnika. Strażacy zapanowali nad nim, ale drewniana konstrukcja dachowa została poważnie uszkodzona, a zniszczenia sięgały głęboko w głąb budynku. Nastąpiła całkowita renowacja wnętrza, zakończona w 1985 roku. Wiele z tego, co wypełnia tę przestrzeń dzisiaj, jest dziełem tamtych lat.

Photo: Jibi44 · CC BY-SA 3.0

François-Henri Clicquot · 1619 · metal, wood

Na zachodnim krańcu nawy, wysoko na ścianie, stały wielkie organy katedry, instrument, którego historia sięgała początku XVII wieku. Wczesnym rankiem 18 lipca 2020 roku wewnątrz katedry wybuchł pożar. Został podłożony w trzech miejscach naraz: na tych wielkich organach, w pobliżu mniejszych organów po lewej stronie ołtarza oraz po prawej stronie ołtarza. Przybyło około stu strażaków. Uratowali budynek, ale wielkie organy uległy zniszczeniu wraz z wielkim oknem zachodnim znajdującym się powyżej. Okno to zostało zamontowane w 1498 roku na zamówienie księżnej-królowej Anny i przedstawiało ją obok matki, Małgorzaty z Foix. Wraz z nimi utracono obraz Hippolyte'a Flandrina „Święty Klair uzdrawiający niewidomego”. Szkody oszacowano na ponad czterdzieści milionów euro. Komendant straży pożarnej porównał tę noc z pożarem katedry Notre-Dame w Paryżu z poprzedniego roku i uznał Nantes za szczęśliwe: spłonęło tu mniej.

Photo: GO69 · CC BY-SA 4.0

Michel Colombe · 1502 · marble

W jednej z kaplic stoi pomnik, dla którego przybywa wielu zwiedzających: marmurowy grobowiec Franciszka II, ostatniego księcia Bretanii, i jego żony Małgorzaty z Foix, rodziców Anny Bretońskiej. Został wykuty w latach 1502–1507 przez Michela Colombe'a, współpracującego z Jeanem Perréalem, a obróbka samego marmuru zajęła Colombe'owi pięć lat. Książę i księżna spoczywają na wieku, z aniołami u głów i psem u stóp. Poniżej dwunastu apostołów i cztery alegoryczne kobiety wypełniają nisze, a kobiety te uosabiają cnoty kardynalne. Monument jest uważany za arcydzieło francuskiej rzeźby, pomost między średniowieczem a renesansem, w którym włoski wdzięk spotyka się z francuskim stylem. Został zainstalowany w tej katedrze dopiero w 1817 roku, trzy wieki po jego powstaniu.

Florestan · CC BY 3.0

Jedna z czterech cnót grobowca stoi na tyle blisko, że można ją dokładnie obejrzeć: Roztropność, z białego marmuru, naturalnej wielkości. Jej głowę okrywa ciężki welon, a w dłoniach trzyma lustro. U jej stóp zwija się w kłębek wąż. Została wykuta dla grobowca księcia Franciszka II, jako jedna z czterech postaci stojących na straży wizerunków zmarłych, obok Męstwa, Umiarkowania i Sprawiedliwości. Tam, gdzie średniowieczne grobowce opłakiwały zmarłych, ten renesansowy program zwraca się ku ideom: cnotom, według których miał żyć władca. Lustro i wąż to jej tradycyjne atrybuty, będące emblematami jasnego widzenia i mądrego działania.

Photo: Eagertourist · CC0

Prezbiterium i ołtarz główny to powód, dla którego ta budowla istnieje. Przez każdy pożar i każdą bombę, które dotknęły tę historię, kult trwa nadal, czasami przenosząc się do kaplicy Matki Bożej Niepokalanie Poczętej w czasie renowacji budynku. Ołtarz główny to szerokie dzieło marmurowe, otoczone wysokimi świecznikami i postaciami aniołów, z przeświecającym z tyłu witrażem. Tu odbywa się codzienny rytm katedry: msze, oficja, ceremonie działającej diecezji. Zwykłym nabożeństwom towarzyszą tu organy chórowe, mniejszy z dwóch instrumentów katedry, który oczekuje w pobliżu pod własnym gotyckim baldachimem.

Photo: Llann Wé² · CC BY-SA 4.0

pine, metal, zinc, tin, wood

Organy chórowe mają za sobą historię przetrwania. Louis Debierre ukończył ich budowę w 1897 roku i z trzydziestu jednym głosem pozostają największymi organami akompaniującymi we Francji, instrumentem, który wspiera śpiew, zamiast go prowadzić. W czerwcu 1944 roku alianckie bombardowanie uderzyło w Nantes; bomba trafiła w zakrystię katedry i ciężko uszkodziła apsydę oraz trzy kaplice. Organy również ucierpiały. Ucierpiał ponownie podczas wielkiego pożaru dachu w 1972 roku, tego, który przetoczył się przez nawę. Zrestaurowane po każdym ciosie, powróciły do swoich funkcji w 1985 roku, a ich część mechaniczna została uznana za zabytek historyczny w 1987 roku. Do dziś towarzyszą zwykłym ceremoniom katedry.

Photo: GO69 · CC BY-SA 4.0

Paul Dubois · 1879 · marble

W transepcie północnym biały i czarny marmur tworzą pomnik innego stulecia: cenotaf generała de Lamoricière, wzniesiony w 1878 roku. Lamoricière był synem Nantes, a pomnik wzniesiono w hołdzie papieskim za oddane przez niego usługi. Oprawa ma charakter architektoniczny w stylu renesansowym: kolumny, otwarty baldachim oraz leżący posąg otoczony przez brązowe postaci. Pokazuje to, jak katedra gromadziła upamiętnienia długo po zakończeniu średniowiecza, a dziewiętnastowieczny generał zajął swoje miejsce wśród książąt i biskupów dawniejszej historii budowli.

Photo: Frederic.chotard · CC BY-SA 3.0