Kathedraal van Nantes Audiogids

Welkom in de kathedraal van Sint-Pieter en Sint-Paulus in Nantes. De eerste steen werd op 14 april 1434 gelegd door Jan V, hertog van Bretagne, samen met Jean de Malestroit, de bisschop van Nantes. Het gebouw was bedoeld als een statement van de rijkdom en onafhankelijkheid van hertogelijk Bretagne, opgetrokken op een moment dat Jan V een behendig diplomatiek spel speelde te midden van het conflict met Engeland. Twee massieve torens flankeren de gevel en rijzen ongeveer drieënzestig meter omhoog naar een open terras op de top. Al met al duurde de bouw van de kathedraal 457 jaar, wat iemands levensduur ver oversteeg. De torens hebben een eigen verhaal. In de nacht van 10 op 11 november 1940 beklom een jonge kunststudent genaamd Michel Dabat samen met een metgezel een van de torens en plantte een Franse vlag op de top, in het bezette Nantes. Er volgde een verklikking en een militaire rechtbank veroordeelde hem tot vier maanden gevangenisstraf. In oktober 1941 stond hij samen met vijftien andere gijzelaars voor het vuurpeloton, tijdens de represailles die volgden op de moord op Karl Hotz. Hij was twintig jaar oud.

Photo: Eusebius · Public domain

Op de gevel van de kathedraal bevindt zich in het metselwerk iets wat weinige kerken hebben: een preekstoel die is ontworpen voor de buitenlucht. Geestelijken konden erin klimmen om te preken tot de menigte op het plein wanneer de kathedraal zelf vol was. Het is een herinnering eraan dat dit gebouw zich richtte op de hele stad, en niet alleen op de gelovigen binnen. Het plein ervoor heeft ook geschiedenis van een hardere soort gezien. Op 5 september 1661 werd Nicolas Fouquet, de superintendent van de koninklijke financiën, hier voor de kathedraal gearresteerd in opdracht van Lodewijk XIV. De officier die werd gestuurd om hem te arresteren was d'Artagnan. Fouquets val kwam zonder waarschuwing en speelde zich in het openbaar af, op dit zelfde plein.

Photo: GO69 · CC BY-SA 4.0

De westgevel heeft niet één grote deur, maar vijf. Drie bevinden zich op de gevel zelf en nog twee openen zich aan de zijkanten, elk omlijst door diep uitgehouwen bogen. Van noord tot zuid zijn ze gewijd aan de kinderen van Nantes, de martelaren Donatianus en Rogatianus; aan Sint-Petrus; aan het Laatste Oordeel; aan Sint-Paulus; en aan Sint-Yves. Het beeldhouwwerk in de bogen sluit aan bij de heilige aan wie deze is gewijd, waardoor elke deuropening bijna werkt als een in steen uitgehouwen onderschrift. De middelste deur, met haar rode bladen, heeft nog een bijzonder kenmerk. De bronzen versiering ervan werd in 1482 ter hand genomen, vroeg in de lange bouwgeschiedenis van de kathedraal, toen er nog een groot deel van de kerk gebouwd moest worden.

Photo: Adam Bishop · CC BY-SA 4.0

Het schip is het architectonische hart van het gebouw, en het reikt hoog op. De gewelven hangen bijna achtendertig meter boven de vloer en de steen is wit, waarbij de glans is versterkt door een recente restauratie. De stijl is laatgotisch, de soort die de Fransen flamboyant noemen, en deze stijl is doorgevoerd van het ene uiteinde van de kerk tot het andere: geen kapitelen op de pijlers, maaswerk dat lijkt op een netwerk van vlammen, schachten die de pijlers opslokken. Bouwers bleven die stijl trouw gedurende de trage eeuwen van de bouw, wat de reden is dat het interieur zo eenduidig aanvoelt. Toen kwam 28 januari 1972. Er brak een gigantische brand uit op het dak, vermoedelijk veroorzaakt door een soldeerbrander van een arbeider. Brandweerlieden wisten de brand onder controle te krijgen, maar de houten dakconstructie was zwaar beschadigd en de schade reikte diep in het gebouw. Wat volgde was een volledige restauratie van het interieur, die in 1985 werd voltooid. Veel van wat deze ruimte vandaag de dag vult, is het werk uit die jaren.

Photo: Jibi44 · CC BY-SA 3.0

François-Henri Clicquot · 1619 · metal, wood

Aan het westelijke uiteinde van het schip, hoog aan de muur, bevond zich het hoofdorgel van de kathedraal, een instrument waarvan de geschiedenis terugging tot het begin van de zeventiende eeuw. In de vroege uren van 18 juli 2020 brak er brand uit in de kathedraal. De brand was op drie plaatsen tegelijk aangestoken: op dit grote orgel, bij een kleiner orgel links van het altaar en rechts van het altaar. Ongeveer honderd brandweerlieden kwamen ter plaatse. Zij redden het gebouw, maar het hoofdorgel werd vernietigd, samen met het grote westraam erboven. Dat raam was in 1498 geplaatst in opdracht van hertogin-koningin Anna, en het toonde haar naast haar moeder, Margaretha de Foix. Een schilderij van Hippolyte Flandrin, Sint-Clair geneest de blinden, ging daarmee verloren. De schade werd geschat op meer dan veertig miljoen euro. De brandweercommandant vergeleek die nacht met de Notre-Dame in Parijs het jaar daarvoor, en noemde Nantes gelukkig: hier was minder verbrand.

Photo: GO69 · CC BY-SA 4.0

Michel Colombe · 1502 · marble

In een van de kapellen staat het monument waarvoor veel bezoekers komen: de marmeren graftombe van hertog Frans II, de laatste hertog van Bretagne, en zijn vrouw Margaretha van Foix, de ouders van Anna van Bretagne. Het werd tussen 1502 en 1507 gebeeldhouwd door Michel Colombe, in samenwerking met Jean Perréal, en alleen al voor het marmer had Colombe vijf jaar nodig. De hertog en hertogin liggen in staatsiegewaad op het deksel, met engelen bij hun hoofd en een hond bij hun voeten. Daaronder vullen twaalf apostelen en vier allegorische vrouwen de nissen; de vrouwen staan voor de kardinale deugden. Het monument wordt beschouwd als een meesterwerk van Franse beeldhouwkunst, een brug tussen de Middeleeuwen en de Renaissance, waar Italiaanse gratie en Franse stijl samenkomen. Het werd pas in 1817 in deze kathedraal geplaatst, drie eeuwen nadat het was gemaakt.

Florestan · CC BY 3.0

Een van de vier deugden van de graftombe staat dicht genoegbij om in detail te bekijken: Voorzichtigheid, in wit marmer, op ware grootte. Een zware sluier bedekt haar hoofd en in haar handen houdt ze een spiegel. Aan haar voeten kronkelt een slang. Ze werd gebeeldhouwd voor de graftombe van hertog Frans II, een van de vier figuren die de wacht houden bij de beeltenissen, naast Kracht, Matigheid en Rechtvaardigheid. Waar middeleeuwse graftombes rouwden, richt dit programma uit de Renaissance zich op ideeën: de deugden waarnaar een heerser hoorde te leven. De spiegel en de slang zijn haar traditionele attributen, zinnebeelden van helder inzicht en wijs handelen.

Photo: Eagertourist · CC0

Het koor en het hoofdaltaar zijn de reden van het bestaan van dit gebouw. Door elke brand en elke bom die dit verhaal heeft geraakt, is de eredienst doorgegaan, waarbij soms werd uitgeweken naar de kapel van Notre-Dame-de-l'Immaculée-Conception terwijl het gebouw werd gerestaureerd. Het hoofdaltaar is een breed marmeren werk, omlijst door hoge kandelaars en engelenfiguren, met gebrandschilderd glas dat erachter oplicht. Hier vindt de dagelijkse gang van zaken in de kathedraal plaats: de missen, de gebedstijden, de ceremonies van een actief bisdom. De gewone diensten hier worden begeleid door het koororgel, het kleinste van de twee instrumenten van de kathedraal, dat vlakbij onder zijn eigen gotische baldakijn wacht.

Photo: Llann Wé² · CC BY-SA 4.0

pine, metal, zinc, tin, wood

Het koororgel heeft een overlevingsgeschiedenis. Louis Debierre voltooide de bouw ervan in 1897, en met eenendertig registers blijft het het grootste begeleidingsorgel van Frankrijk, het instrument dat de zang ondersteunt in plaats van leidt. In juni 1944 troffen geallieerde bombardementen Nantes; een bom trof de sacristie van de kathedraal en beschadigde de apsis en drie kapellen zwaar. Het orgel werd ook beschadigd. Het leed opnieuw tijdens de grote dakbrand van 1972, de brand die door het schip trok. Na elke klap gerestaureerd, werd het in 1985 weer in gebruik genomen en het mechanische deel werd in 1987 als historisch monument geklasseerd. Het begeleidt vandaag de dag nog steeds de gewone ceremonies van de kathedraal.

Photo: GO69 · CC BY-SA 4.0

Paul Dubois · 1879 · marble

In het noordertransept vormen wit en zwart marmer een monument uit een andere eeuw: de cenotaaf van generaal De Lamoricière, opgericht in 1878. Lamoricière was een zoon van Nantes, en het monument werd opgericht als pauselijk eerbetoon aan de diensten die hij had verleend. De opstelling is architectonisch op zijn renaissance: zuilen, een open baldakijn en een liggende beeltenis omringd door bronzen figuren. Het laat zien hoe de kathedraal nog lang na het einde van de Middeleeuwen herdenkingstekens bleef verzamelen, waarbij een negentiende-eeuwse generaal zijn plaats inneemt tussen de hertogen en bisschoppen uit het oudere verhaal van het gebouw.

Photo: Frederic.chotard · CC BY-SA 3.0