Château du Rivau Audiogids

Welkom in het Château du Rivau, in Lémeré op het platteland van de Touraine. Vanaf hier ziet u het hele landgoed zich ontvouwen als een kaart. Een versterkt kasteel, ommuurde binnenplaatsen, lange landbouwgebouwen die de bijgebouwen worden genoemd, en tuinen die zich uitstrekken richting de velden. Eén reputatie heeft dit allemaal gebouwd: paarden. Het Rivau stond bekend om de oorlogspaarden die hier werden gefokt. In 1429, midden in de Honderdjarige Oorlog, reed een jonge vrouw hierheen met haar volgelingen. Jeanne d'Arc kende de reputatie van het landgoed vanwege de uitrusting en de destriers. Ze kwam paarden halen voor de oorlog en reed vervolgens door naar de belegering van Orléans. Het fokken gebeurde op de plek waar de bijgebouwen nu staan, de lange gebouwen in dit uitzicht. De lage daken en binnenplaatsen beneden zijn dus niet zomaar boerderijgebouwen. Ze vormen het kloppende hart van een verhaal dat begon met de cavalerie. Vanaf hier volgt de rondleiding de paarden, het fort, de families en tot slot de tuinen.

Photo: Carolai · CC BY-SA 3.0

Deze lange stenen gebouwen waren ooit iets revolutionairs: stallen ontworpen door een architect. Tot het Rivau waren kasteelstallen puur functioneel, zonder enige versiering. Hier tekende voor het eerst in de geschiedenis van de stallenbouw een specialist plannen en ontwikkelde hij een baanbrekende stijl. Het verhaal behoort toe aan de familie Beauvau. François de Beauvau, de opperstalmeester van de koning en kapitein van Frans de Eerste, plande monumentale stallen op de locatie van de oude stallen uit de Honderdjarige Oorlog, aanvankelijk waarschijnlijk in hout. Hij heeft ze nooit af gezien. Hij stierf in 1524 in de Slag bij Romagne, vechtend aan de zijde van de beroemde ridder Bayard. Zijn erfgenaam, Gabriel de Beauvau, pakte het project rond 1550 op. Hij koos voor een gedurfde nieuwe stijl, beïnvloed door de gebouwen die Franse edelmannen hadden ontdekt tijdens de veldtochten van de koning in Italië. De stallen vormen een L-vorm en bieden op de begane grond plaats aan ongeveer dertig paarden, waarschijnlijk merries aan de ene kant en hengsten aan de andere kant. Boven, te bereiken via een trap die in de muren was gebouwd, sliepen de staljongens naast het opgeslagen hooi. De hengsten die zij leverden gingen naar de koning en de gebouwen werden de koninklijke stallen van Hendrik de Derde. Een moderne expert, Pascal Liévaux, noemt het Rivau het mooiste voorbeeld van de evolutie van stallen in Frankrijk.

Esther Westerveld · CC BY 2.0

De eerste funderingen hier gaan terug tot de dertiende eeuw, toen het Rivau een maison forte was, een versterkt huis. Uit dat vroegste gebouw is het vierkant overgebleven: vier muren met ronde torens op de hoeken, de vorm die u in deze gevel ziet. Het kasteel werd in de vijftiende eeuw herbouwd en behield zijn militaire jasje. Een vierkante donjon rijst op boven de ingang. Droge grachten dalen weg onder de muren. Een weergang met kantelen loopt langs de bovenkant, waar verdedigers ooit patrouilleerden. En de grachten worden overbrugd door een middeleeuwse ophaalbrug die nog steeds werkt, waarbij de kettingen en het houtwerk bewegen zoals ze dat vijf eeuwen geleden deden. Toch was het Rivau nooit puur een oorlogsmachine. Het wordt gerekend tot de eerste sierkastelen, gebouwd om evenveel indruk te maken als te verdedigen. Macht en vertoon, in dezelfde steen.

Photo: Manfred Heyde · CC BY-SA 3.0

De vierkante donjon was het hart van de fortificatie van het kasteel, het sterke punt dat al de rest beschermde. Deze ingangstoren eronder toont nog steeds de gleuven waardoor de kettingen van de ophaalbrug ooit liepen. Als u onder de donjon doorloopt, leidt de weg naar een wenteltrap, een escalier à vis, die omhoog slingert in de toren. De steen van die trap draagt talrijke inkervingen uit de vijftiende eeuw, die daar zijn achtergelaten om te worden ontcijferd. De wachters op post krasten ze in de zachte tufsteen naarmate de uren verstreken. Namen, tekens, met een mes ingekerfde boodschappen, die vijfhonderd jaar lang wachten tot iemand ze weer leest. Het is iets zeldzaams, de harde buitenkant van een fort met het handschrift van de mannen die het bemanden nog steeds aan de binnenkant.

Photo: Carolai · CC BY-SA 3.0

Tegen de twintigste eeuw dreigde het Rivau te verruïneren. De redding vergde de inzet van velen gedurende honderd jaar. In 1911 werden de bijgebouwen verkocht aan de boer die het land bewerkte, en er werd een muur gebouwd tussen hen en het kasteel. In 1918 slaagde de eigenaar, de beeldhouwer Alphonse de Moncel de Perrin, die had meegewerkt aan de ornamentiek van het Petit-Palais in Parijs, erin om het Rivau op de lijst van historische monumenten te laten plaatsen. Later, vanaf 1961, bezat de schilder en affichekunstenaar Pierre-Laurent Brenot het kasteel en woonde er drie decennia lang. Toen kochten Éric en Patricia Laigneau in december 1992 het landgoed. Het kasteel was er slecht aan toe en ze begonnen direct met de restauratie, samen met de bijgebouwen en de tuinen. In 2000 opende het Rivau voor het eerst in zijn moderne bestaan zijn deuren voor het publiek.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Het steenhouwwerk van deze gevel aan de binnenplaats getuigt van een koerswijziging. In de zestiende eeuw werd het gebouw dat de vierhoek van het kasteel afsloot, volledig afgebroken. Tegelijkertijd werden de smalle gotische ramen van de westgevel vergroot en versierd met beeldhouwwerk. De hoge openingen met hun gebeeldhouwde kozijnen zijn het zichtbare resultaat. Een fort dat zich bewust opende voor licht, lucht en comfort. Het Rivau werd wat de Fransen een 'château d'agrément' noemen: een kasteel gebouwd voor aangenaam wonen in plaats van voor strijd. De buitenmuren en torens bleven staan, maar het leven binnenin was veranderd. De 'avant-cour', de voorhof, kreeg in diezelfde periode zijn eigen prestige, met de grote stallen die vlakbij verrezen. Verdediging aan de buitenkant, elegantie aan de binnenkant: dat is de renaissancesignatuur in deze steen.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Dit gebeeldhouwde gotische portaal opent naar een van de vreemdste uittochten uit de geschiedenis van het kasteel. Jacques de Beauvau, geboren in 1627, was maarschalk van de kampen en legers van Lodewijk XIV. Hij verliet het Rivau voor het hof van de Zonnekoning en in 1664 liet hij het landgoed verheffen tot markizaat. Maar het leven aan het hof ruïneerde hem. Hij leende tachtigduizend livres van de weduwe van een koninklijk raadsheer, Marie Damond, en kon de schuld niet terugbetalen. In 1697 moest hij de gronden van het Rivau afstaan. Voordat hij het kasteel overdroeg, stripte hij het. Elke deur en elk raam werd uit de muren gehaald en hij verborg ze in het huis van de 'curé' van Lémeré, de dorpspastoor. Een leeg achtergelaten kasteel, waarvan de openingen waren opgeslagen in een pastorie. Wat dit portaal sindsdien ook heeft gezien, dat verhaal van wrok en deuren is het verhaal dat het uitdraagt.

Photo: Manfred Heyde · CC BY-SA 3.0

Boven de deur draagt het gebeeldhouwde fronton het wapen van de familie Beauvau. Kijk naar het detail: een helmteken in de vorm van een zwijnenkop, een knipoog naar hun passie voor de jacht. In het midden vier gekroonde leeuwen. Aan weerszijden twee wilde mannen uit de middeleeuwse verbeelding, elk met een strijdknots in de hand. Hun strijdkreet staat eronder: 'Beauvau sans départir', Beauvau zonder te wijken. De familie diende de koningen van Frankrijk vanaf de dertiende eeuw en was verwant aan de graven van Anjou. Zij genoten een zeldzaam voorrecht bij huldigingen: zij betuigden hun respect aan hun leenheer staand, het zwaard aan de zijde, de hoed op het hoofd. In 1454 trouwde Isabeau de Beauvau met Jean de Bourbon, waardoor de familie verbonden raakte met het koninklijk bloed. Eeuwen later redde dat netwerk van allianties de muren van dit kasteel. Vanaf 1631 ontmantelde kardinaal Richelieu elk château rond zijn nieuwe stad, tien kilometer verderop, om de steen te hergebruiken. Het Rivau werd als enige gespaard, omdat zijn zus Françoise getrouwd was met Jean de Beauvau, de heer van dit kasteel. De familie behield het landgoed tweehonderdzevenenveertig jaar lang.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Rabelais, die in deze streek opgroeide, nam Rivau op in een van zijn beroemdste boeken. In Gargantua, gepubliceerd in 1534, beloont de reus zijn kapitein Tolmere voor overwinningen in de Picrocholeoorlog. Na een prachtige maaltijd deelt hij kastelen uit aan zijn mannen als geschenken tijdens een banket. Aan Ponocrates, La Roche Clermaud. Aan Ithybole, Montsoreau. En midden op de lijst: Le Rivau, aan Tolmere. Het is fictie, de vrijgevigheid van een reus in een komisch epos, maar Rabelais koos een echte plek die hij kende. Vijf eeuwen later gaven de huidige eigenaren het verhaal een tuin. Patricia Laigneau creëerde de moestuin van Gargantua in het hart van de binnenplaats van de bijgebouwen, opgevat als een pantagruelisch feest, een maaltijd van reusachtige proporties. De bedden van pompoenen en groenten die dit uitzicht vullen, zijn dat feest, geplant waar de boerderijhoven van het kasteel zich ooit bevonden.

Photo: Aliasse16 · CC BY-SA 4.0

Hier groeien groenten met een pantagruelische ambitie. De halve maan van de tuin van Gargantua is aangeplant op een plessis, een verhoogd bed van gevlochten kastanjehout. Die techniek gaat terug tot de middeleeuwen, toen tuiniers hun bedden verhoogden om ze te beschermen tegen de schade door wilde dieren. De pompoencollectie telt meer dan drieënveertig variëteiten, waardoor Château du Rivau de groentekas is van de regio Centre. Sommige dragen namen die passen bij de geest van de tuin: de Gargantua-pompoenen, de Turbans d'Aladin met hun tulbanden en de knobbelige Galeux d'Eysines. Er zijn allerlei soorten kool, zoals Toscaanse, rode en gekrulde kool. En de artisjokken dienen naar verluidt als kandelaars, door Rabelais zelf mee teruggebracht uit Italië. Boven de paden bieden wijnstokcrinolines schaduw. Elke hoepel beschermt een eeuwenoud streekras van wijnstokken, druiven die uit het landschap verdwenen na de phylloxeraplaag, opgebonden en geleid zoals Olivier de Serres ze beschreef in de renaissance.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0