Château du Rivau Audioprzewodnik

Witamy w Château du Rivau w Lémeré w prowincji Touraine. Z tego miejsca cała posiadłość rozpościera się jak na mapie. Warowny zamek, otoczone murami dziedzińce, długie budynki gospodarcze zwane zabudowaniami gospodarczymi oraz ogrody rozciągające się w stronę pól. Całe to założenie zbudowano dzięki jednej reputacji: koniom. Rivau słynęło z hodowanych tu koni wojennych. W 1429 roku, w samym środku wojny stuletniej, przybyła tu ze swym orszakiem młoda kobieta. Joanna d’Arc znała sławę posiadłości z jej wyposażenia i wierzchowców bojowych. Przybyła, by pozyskać konie na wojnę, a następnie wyruszyła w stronę oblężonego Orleanu. Hodowla odbywała się tam, gdzie dziś stoją zabudowania gospodarcze, długie budynki widoczne przed Państwem. Zatem niskie dachy i dziedzińce poniżej to nie tylko budynki gospodarcze. To prawdziwe serce historii, która rozpoczęła się od kawalerii. Stąd trasa zwiedzania prowadzi śladami koni, twierdzy, rodów, a na koniec ogrodów.

Photo: Carolai · CC BY-SA 3.0

Te długie kamienne budynki były niegdyś czymś rewolucyjnym: stajniami zaprojektowanymi przez architekta. Przed Rivau stajnie zamkowe były czysto funkcjonalne, pozbawione jakichkolwiek zdobień. Tutaj, po raz pierwszy w historii architektury jeździeckiej, specjalista sporządził plany i stworzył nowatorski styl. Historia ta związana jest z rodem Beauvau. François de Beauvau, główny koniuszy króla i kapitan Franciszka I, zaplanował monumentalne stajnie na miejscu dawnych stajni z czasów wojny stuletniej, prawdopodobnie początkowo drewnianych. Nigdy nie zobaczył ich ukończonych. Zginął w 1524 roku w bitwie pod Romagną, walcząc u boku słynnego rycerza Bayarda. Jego spadkobierca, Gabriel de Beauvau, podjął się tego projektu około 1550 roku. Wybrał śmiały nowy styl, inspirowany budowlami, które francuscy możni odkryli podczas królewskich kampanii we Włoszech. Stajnie tworzą kształt litery L, mieszcząc na parterze około trzydziestu koni, prawdopodobnie klacze po jednej stronie i ogiery po drugiej. Na piętrze, do którego prowadzą schody wbudowane w mury, spali stajenni obok składowanego siana. Dostarczane przez nich ogiery trafiały do króla, a budynki stały się stajniami królewskimi Henryka III. Współczesny ekspert, Pascal Liévaux, nazywa Rivau najwspanialszym przykładem ewolucji budowli jeździeckich we Francji.

Esther Westerveld · CC BY 2.0

Pierwsze fundamenty sięgają tutaj trzynastego wieku, kiedy Rivau było maison forte, czyli domem obronnym. Z tej wczesnej budowli zachował się czworobok: cztery mury z okrągłymi wieżami w narożnikach, kształt widoczny na tej fasadzie. Zamek przebudowano w piętnastym wieku, zachowując jego militarny charakter. Nad wejściem wznosi się kwadratowy donżon. Poniżej murów rozciągają się suche fosy. Wzdłuż korony murów biegnie krenelażowany chodnik strażników, gdzie dawniej patrolowali obrońcy. A fosy przecina średniowieczny most zwodzony, który wciąż działa; jego łańcuchy i belki poruszają się tak samo, jak pięć wieków temu. Rivau nigdy jednak nie było tylko machiną wojenną. Jest zaliczane do pierwszych zamków o charakterze ozdobnym, zbudowanych, by równie mocno imponować, co bronić. Potęga i przepych w tym samym kamieniu.

Photo: Manfred Heyde · CC BY-SA 3.0

Kwadratowy donżon był sercem fortyfikacji zamku, punktem obronnym, który chronił wszystko inne. Ta wieża bramna poniżej wciąż pokazuje szczeliny, przez które niegdyś przechodziły łańcuchy mostu zwodzonego. Przechodząc pod donżonem, droga prowadzi do spiralnych schodów, escalier à vis, wijących się wewnątrz wieży. Kamień tych schodów nosi liczne ryty z piętnastego wieku, pozostawione tam do odczytania. Strażnicy podczas warty wydrapywali je w miękkim tufie, gdy mijały godziny. Imiona, znaki, wiadomości wycięte nożem, czekające pięćset lat, by ktoś ponownie je odczytał. To rzadkość: twarda zewnętrzna powłoka twierdzy, a wewnątrz wciąż zachowane pismo ludzi, którzy ją obsadzali.

Photo: Carolai · CC BY-SA 3.0

Na początku XX wieku Rivau groziła ruina. Ratunek wymagał wysiłku wielu osób na przestrzeni stu lat. W 1911 roku zabudowania gospodarcze sprzedano rolnikowi uprawiającemu ziemię, a między nimi a zamkiem wzniesiono mur. W 1918 roku właściciel, rzeźbiarz Alphonse de Moncel de Perrin, który pracował przy zdobnictwie Petit-Palais w Paryżu, doprowadził do wpisania Rivau na listę zabytków historycznych. Później, od 1961 roku, malarz i plakacista Pierre-Laurent Brenot był właścicielem zamku i mieszkał w nim przez trzy dekady. Następnie, w grudniu 1992 roku, Éric i Patricia Laigneau kupili posiadłość. Zamek był w złym stanie i natychmiast rozpoczęli jego renowację wraz z zabudowaniami gospodarczymi i ogrodami. W 2000 roku Rivau po raz pierwszy w swojej współczesnej historii otworzyło drzwi dla publiczności.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Kamieniarka tej fasady dziedzińca opowiada o zmianie koncepcji. W XVI wieku budynek zamykający czworobok zamku został całkowicie wyburzony. Jednocześnie wąskie gotyckie okna fasady zachodniej zostały powiększone i ozdobione rzeźbami. Widocznym tego efektem są wysokie otwory okienne z rzeźbionymi obramowaniami. Twierdza świadomie otwierająca się na światło, powietrze i komfort. Rivau stało się tym, co Francuzi nazywają château d'agrément, zamkiem zbudowanym bardziej dla przyjemnego życia niż dla walki. Zewnętrzne mury i wieże pozostały, ale życie wewnątrz potoczyło się dalej. Dziedziniec zewnętrzny w tej samej epoce zyskał na prestiżu, gdy w pobliżu wyrosły wielkie stajnie. Obrona na zewnątrz, elegancja wewnątrz: oto renesansowy podpis na tym kamieniu.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Ten rzeźbiony gotycki portal prowadzi do jednego z najdziwniejszych momentów w historii zamku. Jacques de Beauvau, urodzony w 1627 roku, był marszałkiem obozów i armii Ludwika XIV. Opuścił Rivau dla dworu Króla Słońce, a w 1664 roku uzyskał podniesienie posiadłości do rangi markizatu. Jednak życie na dworze go zrujnowało. Pożyczył osiemdziesiąt tysięcy liwrów od wdowy po królewskim doradcy, Marie Damond, i nie był w stanie spłacić długu. W 1697 roku musiał odstąpić ziemie Rivau. Zanim przekazał zamek, ogołocił go. Każde drzwi i każde okno zostały wyrwane ze ścian, a on ukrył je w domu proboszcza z Lémeré, miejscowego księdza. Zamek pozostawiony pusty, z otworami przechowywanymi u księdza. Cokolwiek ten portal widział od tamtej pory, ta historia o złośliwości i drzwiach jest tą, którą niesie.

Photo: Manfred Heyde · CC BY-SA 3.0

Nad portalem rzeźbiony fronton nosi herb rodziny Beauvau. Proszę przyjrzeć się szczegółom: herb w kształcie głowy dzika, ukłon w stronę ich pasji do polowań. W centrum cztery ukoronowane lwy. Po obu stronach dwaj dzicy ludzie ze średniowiecznej wyobraźni, każdy trzymający maczugę. Ich okrzyk wojenny biegnie pod spodem: Beauvau sans départir, Beauvau bez wahania. Rodzina służyła królom Francji od XIII wieku, spokrewniona z hrabiami Andegawenii. Cieszyli się rzadkim przywilejem podczas aktów hołdu: oddawali honory swojemu suwerenowi na stojąco, z mieczem u boku i w kapeluszach na głowach. W 1454 roku Isabeau de Beauvau poślubiła Jeana de Bourbon, wiążąc rodzinę z królewską krwią. Wieki później ta sieć sojuszy uratowała mury tego zamku. Od 1631 roku kardynał Richelieu rozbierał każdy zamek wokół swojego nowego miasta, oddalonego o dziesięć kilometrów, aby ponownie wykorzystać kamień. Jedynie Rivau zostało oszczędzone, ponieważ jego siostra Françoise była żoną Jeana de Beauvau, tutejszego pana. Rodzina władała posiadłością przez dwieście czterdzieści siedem lat.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Rabelais, który dorastał w tym regionie, umieścił Rivau w jednej ze swoich najsłynniejszych książek. W Gargantui, opublikowanej w 1534 roku, olbrzym nagradza swojego kapitana Tolmere'a za zwycięstwa w wojnie pikrocholowskiej. Po wspaniałej uczcie rozdaje swoim ludziom zamki niczym prezenty na bankiecie. Ponocratesowi – La Roche Clermaud. Ithybole’owi – Montsoreau. A w środku listy: Le Rivau – Tolmere’owi. To fikcja, hojność olbrzyma w komicznej epopei, ale Rabelais wybrał prawdziwe miejsce, które znał. Pięć wieków później obecni właściciele stworzyli do tej historii ogród. Patricia Laigneau stworzyła Ogród warzywny Gargantui w sercu dziedzińca gospodarczego, pomyślany jako uczta pantagrueliczna, posiłek o rozmiarach olbrzyma. Grządki dyni i warzyw wypełniające ten widok są właśnie tą ucztą, zasadzoną tam, gdzie niegdyś znajdowały się dziedzińce gospodarcze zamku.

Photo: Aliasse16 · CC BY-SA 4.0

Grządki uprawiają tutaj warzywa o pantagruelicznych ambicjach. Półksiężyc ogrodu Gargantui został zasadzony na plessis, czyli podwyższonej grządce z plecionego kasztanowca. Ta technika wywodzi się ze średniowiecza, kiedy ogrodnicy podnosili swoje grządki, aby chronić je przed zniszczeniami powodowanymi przez dziką przyrodę. Kolekcja dyń liczy ponad czterdzieści trzy odmiany, co czyni Rivau Kolekcją warzyw regionu Centre. Niektóre mają nazwy pasujące do ducha ogrodu: dynie Gargantua, Turbans d’Aladin z ich turbanami, wyboiste Galeux d’Eysines. Jest tu wiele rodzajów kapusty: toskańska, czerwona, kędzierzawa. A karczochy, jak powiadają, zastępują świeczniki, przywiezione z Włoch przez samego Rabelais’go. Nad głowami krynoliny z winorośli zacieniają ścieżki. Każda obręcz chroni starą regionalną odmianę winorośli – winorośle, które zniknęły z krajobrazu po ataku filoksery, palikowane i prowadzone tak, jak opisywał je Olivier de Serres w renesansie.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0