Opactwo Saint-Savin-sur-Gartempe Audioprzewodnik

Witamy w Opactwie Saint-Savin-sur-Gartempe w Poitou. Podczas kolejnych przystanków zwiedzimy kościół i jego malowidła, podążając od fasady zachodniej aż po brzeg rzeki. To miejsce istnieje dzięki dwóm braciom męczennikom, Sawinowi i Cyprianowi. Tradycja głosi, że wzniesiono tu kościół, aby przechowywać ich relikwie, do których przybywali pielgrzymi. Uważa się, że samo opactwo zostało założone przez świętego Benedykta z Aniane, pod opieką Karola Wielkiego i jego bezpośrednich następców, choć jego wczesna historia pozostaje niejasna. Dziś stoi tu romański kościół, którego budowę rozpoczęto w połowie XI wieku. Ma około siedemdziesięciu sześciu metrów długości, a obok niego znajdują się zabudowania klasztorne. W pobliżu ich dalszego końca ponad dachami wznosi się niewielka wieża z krenelażem. Od 1983 roku cały obiekt znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Photo: GuyFrancis · CC BY-SA 3.0

Wszystko zaczyna się tutaj od daru pewnej kobiety. W 1010 roku Aumode, hrabina Poitou i Akwitanii, przekazała opactwu znaczną sumę pieniędzy na zbawienie duszy swojej i swojej rodziny. Pieniądze te sfinansowały budowę kościoła, który stoi do dziś. Budowa i dekoracja trwały przez pół wieku pod kierownictwem opatów Odona i Gerwazego. Murarze pracowali od najdalszego końca do wewnątrz: najpierw transept, potem prezbiterium z obejściem i kaplicami, a następnie pierwsze przęsła nawy. Ostatni etap prac, około 1090 roku, przyniósł wzniesienie tej dzwonnicy. Dostawiono wtedy również sześć ostatnich przęseł nawy. Wieża pełni podwójną funkcję, ponieważ jej parter służy jako przedsionek wejściowy do kościoła. Nad nią wznosi się kamienna iglica, dodana w XIV wieku. Została odrestaurowana w XIX wieku, a jej wysokość określa się zazwyczaj na siedemdziesiąt siedem metrów. Podczas prac w 1884 roku w pobliżu północnego transeptu odkryto sarkofag opata Odona. Na wapieniu widnieje łaciński napis: „Hic requiescit Oddo abbas”. Tu spoczywa opat Odon.

Photo: PMRMaeyaert · CC BY-SA 3.0

Za parterem wieży sklepienie nad głową przedstawia Księgę Objawienia. Chrystus zasiada w chwale, otoczony przez aniołów niosących narzędzia męki, podczas gdy grupy apostołów witają go. Wokół niego rozgrywają się sceny z wizji świętego Jana. W jednej ze scen rozbrzmiewa piąta trąba, a anioł otwiera studnię Otchłani. Wylatują z niej potworne szarańcze, mające ciała koni, ukoronowane ludzkie głowy, zęby lwa i skorpionie ogony. Przez pięć miesięcy dręczą każdego, kto nie ma pieczęci Boga na czole. Średniowieczne kościoły zazwyczaj umieszczały Apokalipsę w zachodniej części, a ten kościół przestrzega tej zasady: sceny znajdują się przy wejściu, więc pielgrzymi napotykali tę wizję jako pierwszą. Światło jest tu przytłumione bardziej niż w nawie, dlatego malarze wybrali mocniejsze, bardziej kontrastowe kolory. Czas nie był dla nich łaskawy. Czynniki atmosferyczne częściowo zniszczyły te malowidła, a niektóre postacie trudno rozpoznać.

Anne C. Richardson, Jim Womack · Public domain

Jedna scena z tego cyklu zasługuje na osobną uwagę. Święty Michał, dosiadający białego konia, powala smoka. Obok niego jadą aniołowie z wyciągniętymi mieczami. Malarz nadał archaniołowi potężny zamach skrzydeł i ramię uniesione wysoko do ciosu. Poniżej bestia pada pod kopytami konia. Średniowieczni malarze uwielbiali tę walkę: archanioł, jasny i uzbrojony, kontra stworzenie z otchłani. Na tej ścianie walka wciąż jest ujęta w połowie ruchu.

anonymous · Public domain

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/eb01fc1254236bdbbe3b0a53bdcab933 · 1100 · fresco

Malowane sklepienie nad nawą przyniosło kościołowi przydomek romańskiej Kaplicy Sykstyńskiej. Wypełniają je wyłącznie sceny ze Starego Testamentu, zaczerpnięte z dwóch pierwszych ksiąg Pięcioksięgu: Rodzaju i Wyjścia. Dwa pasy malowideł biegną po obu stronach fryzu grzbietowego, który dzieli sklepienie wzdłuż całej długości. Całość czyta się jak wielką księgę, od zachodniego krańca ku wschodowi, strona po stronie. Malarze pracowali w latach tuż przed i po 1100 roku. Powierzchnia ta zajmuje czterysta dwanaście metrów kwadratowych, z których każda część jest pokryta malowidłami. Obrazy miały cel edukacyjny, więc musiały być zrozumiałe z poziomu posadzki. Malarze użyli wyraźnych konturów i szerokich plam koloru, aby postacie były wyraziste. Styl ten to styl andegaweński: płaski rysunek linearny, z kolorowymi sylwetkami kontrastującymi jasne barwy z ciemnymi. Kolory do dziś robią wrażenie, dając wgląd w malowane powierzchnie z tego okresu, które w innym przypadku przepadłyby bezpowrotnie. W 1967 roku konserwatorzy rozpoczęli prace nad sklepieniem i jego malowidłami. Kampania ta rozszerzyła się na krypty, prezbiterium i emporę.

Unknown author · Public domain

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/3d2a3fc123c915d8142b354f1b8b8bf5 · 1100 · fresco

Malowana księga otwiera się Księgą Rodzaju. Bóg stwarza pierwszą parę ludzką, przedstawia Ewę Adamowi, a wąż ją kusi. Potem pojawiają się zakazany owoc, grzech pierworodny i upomnienie Boga skierowane do nieposłusznej pary. Te najbardziej wysunięte na zachód sceny są najbardziej zniszczone w całym kościele. Zachodni koniec stał otworem na żywioły, a deszcz i wiatr zniszczyły tamtejsze malowidła. Fragmenty cyklu stworzenia zaginęły, podczas gdy późniejsze strony zachowały się znacznie lepiej. Na tym, co zostało, postać Boga wciąż wyraźnie odcina się na ciemnym tle. Wygnanie z Edenu należy do scen, które prawie całkowicie zniknęły.

Unknown author · Public domain

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/53d827cab559128893461d209971b946 · 1100 · fresco

Arka Noego to jedno z najbardziej znanych wyobrażeń na sklepieniu. Bóg przemawia do Noego, a po tym następuje potop. Malarze namalowali arkę na wzór statku ze swoich czasów, jako długi kadłub bez wioseł i żagli, którego dziób jest rzeźbiony w kształt głowy potwora patrzącego na kruka lecącego nad nim. Biblia daje arce trzy pokłady. Dwa mieściły zwierzęta, a pod każdym łukiem trzeciego siedzi ludzka para. Dach został zdjęty, aby ocaleni oraz bestie mogli wysiąść. Woda poniżej jest usłana utopionymi. Kruk wyfruwa, aby sprawdzić, czy ziemia wyschła. To, co malarze znali najlepiej, szkutnictwo, ciesielstwo i łodzie na własnych rzekach, stało się biblijną łodzią, czytelną wprost z posadzki.

Unknown author · Public domain

Nawa jest arcydziełem całego zespołu. Ma czterdzieści dwa metry długości, a nawa główna wznosi się na wysokość osiemnastu metrów. Wraz z nawami bocznymi ma siedemnaście metrów szerokości. Rzędy gładkich cylindrycznych kolumn, wysokie na piętnaście metrów i pomalowane na delikatny sztuczny marmur, dźwigają bezpośrednio sklepienie. Zgodnie ze stylem poitevin nawy boczne są prawie tak wysokie jak nawa główna, a ich wysokie okna oświetlają sklepienie pośrednio. Z przednawia pięć stopni prowadzi w dół na posadzkę, która łagodnie opada w stronę prezbiterium. Wszystko to zostało zorganizowane tak, aby wyeksponować malowidła. A malowidła prawie nie przetrwały. W 1833 roku prefekt Alexis de Jussieu przybył i zastał burmistrza zlecającego zamurowanie szczeliny w nawie i pobielenie malowideł ściennych. Podniósł alarm, powiadamiając Ludovica Viteta, pierwszego inspektora generalnego zabytków. Prosper Mérimée, drugi piastujący to stanowisko, zorganizował najpilniejsze prace konserwatorskie od 1836 roku. W 1835 roku zaapelował bezpośrednio do ministra François Guizota. W 1840 roku kościół wszedł na pierwszą listę zabytków chronionych we Francji, w samym momencie narodzin ochrony dziedzictwa tego kraju.

Original uploader was Accrochoc at fr.wikipedia · CC BY-SA 3.0

http://www.wikidata.org/.well-known/genid/8c9fbb6d7811ede15876e073332e1b8d · 1100 · fresco

Dalej na wschód księga dociera do Babel. Księga Rodzaju opowiada, jak ludzie wyruszyli, aby zbudować wieżę sięgającą poziomu Boga. Na malowidle wciągają kamienie i kosze na rusztowania, podczas gdy budowla rośnie. Wtedy Bóg miesza ich mowę. Niezdolni do zrozumienia się nawzajem, robotnicy porzucają plac budowy. Murarze, którzy wznosili ten właśnie kościół, z pewnością rozpoznaliby tę scenę. Ta sama zorganizowana praca, te same załadowane kosze i drabiny wypełniały ich własne place budowy. Wieża na obrazie pnie się cegła po cegle dokładnie tak samo, jak robiła to ich własna.

Unknown author · Public domain

Wielka księga kończy się nie opowieścią, lecz prawem. Z Księgi Wyjścia pochodzi scena finałowa: Mojżesz klęka, aby odebrać tablice Prawa z rąk Boga. Aniołowie grają na trąbach, aby uświetnić tę uroczystą chwilę. Jest to odpowiednie zamknięcie sklepienia kościoła monastycznego, w którym społeczność dzień po dniu żyła według reguły.

anonymous · Public domain