Kamienie w Carnac Audioprzewodnik

Ponad trzy tysiące stojących kamieni wyrasta z pól wokół Carnac, stanowiąc największe tego typu skupisko na świecie. Rzędy granitowych bloków ciągną się przez kilometry. Wokół nich leżą dolmeny, kamienne komory grobowe oraz tumulusy, czyli ziemne nasypy usypane niegdyś nad grobami. Pojedyncze menhiry stoją również samotnie na gruntach ornych. Wszystko to zostało wykute z lokalnego granitu przez przedceltycką ludność Bretanii, prawdopodobnie około 3300 roku p.n.e. Niektóre kamienie mogą być jeszcze starsze, być może pochodzą nawet z 4500 roku p.n.e. Przeznaczenie tych rzędów wciąż jest przedmiotem sporów. Niektórzy twierdzą, że wyznaczały terytorium, inni, że służyły jako kalendarz lub miejsce ceremonii. Nawet tożsamość budowniczych jest dyskutowana. Film dokumentalny BBC wskazywał na mezolitycznych łowców-zbieraczy, a nie neolitycznych rolników, co odróżniałoby Carnac od Stonehenge, uważanego za dzieło wczesnych rolników.

Steffen Heilfort · CC BY-SA 3.0

Jedenaście zbiegających się rzędów menhirów przecina to pole. Od jednego końca do drugiego ciągną się na prawie tysiąc dwieście metrów. Pas, który tworzą, ma około stu metrów szerokości. Najwyższe kamienie, mające około czterech metrów wysokości, stoją na szerszym zachodnim końcu. Wzdłuż rzędów maleją do wysokości kolan, po czym ponownie rosną w kierunku dalekiego wschodu. Taka skala to prawdziwe osiągnięcie Ménec. Postawienie tak wielu wielotonowych bloków wymagało organizacji, jakiej rozproszone grupy rodzinne nigdy nie zdołałyby stworzyć. Ktoś musiał zaplanować rzędy, wyżywić siłę roboczą i utrzymywać projekt przez kolejne sezony. Cokolwiek te kamienie znaczyły dla ich budowniczych, ich wzniesienie świadczy o społeczeństwie zdolnym do kierowania ogromną pracą zbiorową.

Photo: Superbass · CC BY-SA 4.0

Tysiące kamieni stojących w idealnie prostych liniach domagało się wyjaśnienia, a lokalna tradycja dostarczyła ich kilka. Chrześcijańska legenda opowiada, jak święty Korneliusz, uciekając przed ścigającymi go żołnierzami, zamienił ich w kamień w miejscu, w którym stali. W języku bretońskim rzędy te znane były jako żołnierze świętego Korneliusza. Lokalne wersje opowieści arturiańskich przypisują zasługę Merlinowi, który miał skamienić cały rzymski legion, wraz z prostymi liniami. Najłagodniejsza opowieść wiąże się z wigilią Bożego Narodzenia. Le Rouzic przekazał wierzenie, po raz pierwszy spisane w 1864 roku, że tej nocy kamienie schodziły do strumieni, aby się napić, miażdżąc każdego, kto stanął im na drodze. Dzieci w Carnac uwielbiały tę opowieść i przekazywały ją odwiedzającym turystom, dopóki zarządzenie miejskie nie zakazało jej opowiadania w latach sześćdziesiątych XX wieku.

Photo: Lionel Allorge · CC BY-SA 3.0

Dolmen zbudowany jest z kilku dużych pionowych bloków z masywnym kamieniem stropowym ułożonym na nich. Tutaj, przy zachodnim podejściu do Dolmenu w Kermario, konstrukcja kamienna wciąż zachowuje swój kształt. Gdy grobowiec był nowy, cała struktura była pogrzebana pod nasypem ziemi. W przypadku wielu dolmenów w Carnac nasyp ten obecnie zniknął. Czasami usuwały go wykopaliska. To, co pozostało, to nagi szkielet z kamieni, w różnym stanie ruiny. Gdzie indziej w tym regionie nad grobami usypywano ziemne wzgórza, z przejściem prowadzącym do centralnej komory, która niegdyś mieściła przedmioty pozostawione tam przez żyjących.

Gerhard Haubold · CC BY-SA 3.0

Komora za portalem została stworzona dla zmarłych, a wokół Carnac niektórzy ze zmarłych byli chowani jak członkowie rodziny królewskiej. W tym regionie znajdują się trzy wyjątkowo duże kurhany, wzniesione w połowie piątego tysiąclecia p.n.e. Znane są pod nazwami Saint-Michel, Tumiac i Mané-er-Hroëk. Każdy z nich zawierał pochówek jednej osoby, wraz z dużymi polerowanymi siekirami kamiennymi, kamiennymi bransoletami i biżuterią z kamienia zwanego callaïs. Wiele głowic toporów wykonanych jest z jadeitu z włoskich Alp. Niektóre osiągają 46 centymetrów długości i mogły wymagać ponad tysiąca godzin szlifowania i polerowania. Kamień callaïs pochodził z południowo-zachodniej Iberii, najwyraźniej przywieziony łodzią przez Zatokę Biskajską. Ich wiek odpowiada bajecznie bogatym pochówkom kultury warneńskiej w Bułgarii. Takie pochówki skłoniły badaczy do mówienia o boskich królach. Słynne znaleziska pochodzą z tych wielkich kurhanów, a nie z tej komory, która należy do tego samego szerszego krajobrazu zmarłych.

Michael Kranewitter · CC BY-SA 3.0

Zainteresowanie naukowe tymi kamieniami zaczęło się w latach dwudziestych XVIII wieku, gdy pojawiły się pierwsze teorie. W 1796 roku La Tour d'Auvergne przypisał te rzędy zgromadzeniom druidów. W 1805 roku Maudet de Penhoët stwierdził, że przedstawiają one gwiazdy na niebie. Romantyczni pisarze przyjeżdżali oglądać kamienie na własne oczy, a kolej przywiozła do Bretanii szerszą publiczność niż sami tylko antykwariusze. W 1858 roku Flaubert otwarcie wyśmiał wszystkie te pseudonaukowe teorie, z dużą dawką humoru. Każda z tych interpretacji powstała później niż same kamienie, które stały tu wieki przed jakimkolwiek druidem.

Photo: Tsaag Valren · CC BY-SA 3.0

Dolmeny takie jak ten są powszechnie uważane za grobowce. Kamienie zachowują jednak swój największy sekret. Gleba w Bretanii jest kwaśna i przez tysiąclecia strawiła kości zmarłych. Dlatego komory nie mogą powiedzieć, kto został tu pochowany, ilu ich było ani z jakimi obrzędami. To, co wygląda na wyraźny pomnik, w środku jest ciszą. Każda relacja o ludziach złożonych w tych wspólnych grobach musi zostać zbudowana na podstawie dowodów znalezionych gdzie indziej.

Photo: Tsaag Valren · CC BY-SA 3.0

Ostatnie stulecia nie były łaskawe dla tych pomników. Istnieją doniesienia o dolmenach służących jako zagrody dla owiec, kurniki, a nawet piece. Jeszcze częściej kamienie wywożono, aby zrobić miejsce pod drogi lub wykorzystać je jako materiał budowlany. Ruina mogła być kamieniołomem, stodołą lub piekarnią, w zależności od chwilowej potrzeby. Dziś państwo francuskie zaznacza swoją obecność obok każdej formacji megalitycznej, umieszczając tablicę informującą o swojej własności.

Photo: Tsaag Valren · CC BY-SA 3.0

Trzy wielkie pola w Carnac: Ménec, Rzędy w Kermario i Kerlescan, razem wyznaczają linię konturu. Biegną wzdłuż niej na wysokości mniej więcej dwudziestu metrów nad poziomem morza, tak jakby budowniczowie odczytali ukształtowanie terenu i ustawili swoje kamienie wzdłuż jego krawędzi. Te trzy grupy mogły kiedyś tworzyć jedną całość, rozdzieloną później, gdy kamienie wywożono do innych celów. Niektórzy badacze idą dalej i odczytują cały układ jako zaprojektowany krajobraz, w którym rzędy działają jak kamienne korytarze otwierające się w terenie. Ta interpretacja to współczesna teoria, a nie ustalony fakt. Widok na pole pokazuje wyraźnie, że rzędy nie zostały ułożone przypadkowo.

Gerhard Haubold · CC BY-SA 3.0

Każdy menhir w tym miejscu wykonany jest z tego samego lokalnego kamienia, gruboziarnistego granitu usianego dwoma rodzajami miki. Wychodzi on na powierzchnię w całym tym rejonie, więc budowniczowie rzadko musieli daleko cokolwiek transportować. Najczęściej musieli jedynie wykorzystywać lokalne linie uskoków, podważając bloki w miejscach, w których skała i tak chciała pękać. Większość menhirów to surowe, prostokątne bloki, pozostawione dokładnie w takiej formie, w jakiej wydobyto je z ziemi. Niektóre wydają się być ukształtowane u szczytu. Dzikie, powyginane zarysy największych kamieni nie są dziełem kamieniarza. Wynikają one z naturalnej erozji, zarówno przed wzniesieniem megalitów, jak i po nim.

Photo: Demeester · CC BY-SA 3.0