Zamek Plessis-Bourré Audioprzewodnik

Witamy w Zamku Plessis-Bourré, w dolinie Loary w Écuillé, na północ od Angers. Woda jest pierwszą rzeczą, która przykuwa wzrok. Fosy są tu wyjątkowo szerokie, a w tym spokojnym widoku cały zamek zdaje się wyłaniać prosto ze swojego odbicia. Wygląda jak pływająca twierdza, a teren został zaaranżowany tak, by stworzyć właśnie taką iluzję. Za wodą stoi prawdziwa warownia, wzniesiona dla jednego z najpotężniejszych ludzi we Francji. Jean Bourré był ministrem finansów i głównym powiernikiem króla Ludwika XI. W 1462 roku kupił stary dwór o nazwie Plessis-le-Vent, a prace nad obecnym zamkiem rozpoczęły się sześć lat później. Cała budowa trwała mniej niż pięć lat. Od tamtej pory zewnętrze prawie się nie zmieniło, więc budowla w tym widoku jest zasadniczo tą, którą ukończył. Trasa zwiedzania prowadzi śladami gospodarza przez wodę, przez bramę, do pomieszczeń, w których mieszkała jego rodzina.

Photo: Calips · CC BY-SA 3.0

Z tego szerokiego kąta zamek ukazuje jednocześnie oba swoje oblicza. Cztery masywne wieże, ganek obronny za krenelażem i fosa poniżej przemawiają językiem późnośredniowiecznej twierdzy. Jednak wysokie okna ze szprosami i wielkie salony za nimi należą do renesansu, który docierał do Francji. Historycy nazywają to zamkiem przejściowym, budowlą stojącą dokładnie na granicy dwóch epok. Powstał w momencie, gdy szlachta pragnęła światła, komfortu i przepychu w takim samym stopniu, co obrony. Jasny kamień, dzięki któremu całość promienieje, to tuffeau, miękki wapień wydobywany w pobliżu w dolinie Loary. Jest łatwy w obróbce, gdy jest świeży, i zachował gotyckie oraz renesansowe detale wyraźne przez wieki. Niewiele zamków nad Loarą zachowało swoją zewnętrzną architekturę w tak niezmienionym stanie od czasu ich budowy.

The original uploader was NonNobis at French Wikipedia. · CC BY-SA 3.0

Most prowadzący nad wodą jest kamienny i ma czterdzieści cztery metry długości, doprowadzając do budynku bramnego. Ale najsprytniejszy element obrony jest ledwo widoczny z daleka. Fosa właściwie nigdy nie dotyka murów. Między wodą a twierdzą biegnie wąski taras o szerokości trzech metrów, otaczający cały zamek. Z niego strzelcy mogli zajmować pozycję wokół całego budynku i prowadzić ogień u stóp murów. Każdy, kto brodziłby lub płynął przez fosę, wylądowałby na otwartym terenie bez osłony, bezpośrednio pod ostrzałem. Tak więc szeroka woda, przez którą zamek wydaje się pływać, służyła również celom militarnym. Brama na końcu mostu to kolejna część opowieści.

Photo: GO69 · CC BY 4.0

Wszystko w tej bramie zostało zaprojektowane tak, aby spowolnić napastnika. Nad łukiem kamienne wsporniki wystają ze ściany, tworząc machikuły, otwory, przez które obrońcy mogli zrzucać kamienie na każdego, kto znalazł się poniżej. Długie pionowe rowki obok łuku mieściły niegdyś belki podwójnego mostu zwodzonego i, co niezwykłe, ten wciąż działa. Przekraczając go dzisiaj, wchodzą Państwo w taki sam sposób, jak robiono to w latach siedemdziesiątych XV wieku. Dzieje się tak, ponieważ zewnętrzna część zamku nie została istotnie zmieniona od czasu jego pierwszej budowy. Brama, wieże i mury wyglądają dziś niemal tak samo, jak wtedy, gdy budowla była nowa.

Photo: GO69 · CC BY 4.0

Wewnątrz dziedzińca nastrój zmienia się całkowicie. Fasady dziedzińca są lekkie i regularne, wypełnione wysokimi oknami i wielkimi salonami rezydencji wypoczynkowej, a nie stanowiska bojowego. Za tą domową stroną kryje się konkretna osoba. Jean Bourré był nieustannie w rozjazdach w interesach królewskich, więc prace budowlane nadzorowała jego żona, Marguerite de Feschal, doglądając ich z zamku de Vaux. Niezmieniony wygląd zamku z czasem przyciągnął filmowców. W 1970 roku Jacques Demy nakręcił tu swój musical „Peau d'Âne”, z Catherine Deneuve i Jeanem Marais.

Photo: GO69 · CC BY 4.0

Dwa rzeźbione anioły podtrzymują tarczę z wyrytą lilią, godłem królów Francji, nad najwspanialszym wejściem na dziedzińcu. To przystoi człowiekowi, który zbudował to miejsce. Jean Bourré, urodzony około 1424 roku, był wielkim skarbnikiem, zarządcą finansów królewskich i najbliższym powiernikiem Ludwika XI. Zakup posiadłości Plessis-le-Vent i wzniesienie tego zamku były manifestem nowej klasy: królewskich urzędników o majątkach arystokratów. Dwaj królowie przybyli, by go zobaczyć. Ludwik XI odwiedził go w kwietniu 1473 roku, podczas pielgrzymki do Notre-Dame de Béhuard. W 1487 roku przybył tu Karol VIII wraz ze swoją starszą siostrą, regentką Anną de Beaujeu.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Smukła wieżyczka wznosi się ponad tą częścią dziedzińca i należy do Kaplicy świętej Anny. Jej łuki ostrołukowe i późnogotyckie linie współgrają z resztą budowli, co oznacza, że miejsce kultu zaplanowano w zamku od samego początku. Taką prywatną kaplicę zbudowano po to, by domownicy nigdy nie musieli opuszczać twierdzy, aby się modlić. Modlitwy mogły odbywać się w sercu rezydencji, pod dachem własnego domu. Ciemne, łukowe otwory pod wieżyczką prowadzą do tego wnętrza.

Photo: GO69 · CC BY 4.0

Wewnątrz Kaplica świętej Anny to jednoprzestrzenne, sklepione pomieszczenie, ciche i przyćmione. W głębi stoi ołtarz, a nad nim całą ścianę wypełnia wysokie witrażowe okno. Na jego szkle widnieją motywy lilii, królewskiego godła, które wieńczy również rzeźbiony portal na dziedzińcu. Lilie znane z portalu pojawiają się tutaj ponownie na kolorowym szkle.

Photo: Bo35bo35 · CC0

Nad głowami rozpościera się wachlarz rzeźbionych kamiennych żeber, sklepienie Schodów Francuskich, wielkiej klatki schodowej prowadzącej na wyższe piętra zamku. Na tym poziomie znajduje się sala straży, a jej sufit jest obiektem, o którym mówi się najwięcej w całym budynku. Jest to kasetonowy strop składający się z dwudziestu czterech malowanych paneli autorstwa nieznanego artysty. Szesnaście z nich ukazuje symbolikę ówczesnych alchemików, z rtęcią, siarką i solą w centrum. Pozostałe osiem przedstawia sceny przysłowiowe, tak śmiałe i psotne, że w XVIII wieku ukryto je przed wzrokiem gości. W 1945 roku hermetyk Eugène Canseliet stwierdził, że cały strop jest tajnym przewodnikiem alchemicznym. Historycy nie znaleźli żadnych dowodów na poparcie tej tezy. Zwracają oni uwagę, że interpretowanie zabytków jako tekstów alchemicznych stało się popularne dopiero w XVII wieku, długo po tym, jak namalowano ten strop.

Photo: Bo35bo35 · CC BY 4.0

Po drugiej stronie wody stoją budynki gospodarcze, niskie zabudowania, które niegdyś służyły do codziennej obsługi posiadłości. Wyznaczają one również miejsce, w którym rozstrzygnęły się losy przetrwania zamku. Około 1850 roku posiadłość była wystawiona na sprzedaż i nikt jej nie chciał. Planowano rozebrać ją i zamienić w kamieniołom ze względu na wydobywany tu kamień tuffeau. Notariusz z Angers, Victor Avenant, kupił posiadłość w 1851 roku za pięćset tysięcy franków, zdeterminowany, by zachować to miejsce w całości. W 1911 roku majątek przejął Henri Vaïsse, który otworzył zamek dla zwiedzających i wyznaczył trasę zwiedzania, która jest używana do dziś. Pozostawił go swojemu siostrzeńcowi, François Reille-Soultowi, księciu Dalmacji, potomkowi marszałków Cesarstwa. Ich potomkowie zarządzają zamkiem do dziś. Od 1931 roku cały teren jest wpisany na listę zabytków.

Photo: GO69 · CC BY 4.0