Cuicuilco Audiogids

Welkom in Cuicuilco, een archeologische zone in het zuiden van Mexico-Stad. Dit is mogelijk de oudste stad in de Vallei van Mexico, gesticht als boerendorp rond duizend jaar voor onze jaartelling. Het groeide uit tot het eerste grote burgerlijke en religieuze centrum van de Mexicaanse Hooglanden, een plek met alle rangen, standen en ambachten van een echte stad. De naam is een raadsel. Zelia Nuttall, een Amerikaanse archeologe uit het begin van de twintigste eeuw, geloofde dat Cuicuilco plaats betekent waar liederen en dansen worden gemaakt. Het nationale instituut voor antropologie van Mexico geeft haar idee door, hoewel de ware etymologie onbekend blijft. Het zandpad voor u leidt naar de grote ronde piramide, het hart van de oude stad. Die heuvel is waar dit verhaal begint.

Photo: Thelmadatter · Public domain

Hier komt het oude metselwerk oog in oog te staan met het zwarte basalt. In de jaren tussen 245 en 315 van onze jaartelling, hoewel sommige bronnen het rond het jaar 400 plaatsen, barstte de vulkaan Xitle uit naast het Ajusco-gebergte. De lava stroomde over de stad en hardde uit tot het lavaveld genaamd de Pedregal de San Ángel. Dat veld bestrijkt zo'n zeventig tot tachtig vierkante kilometer, van de heuvels tot aan de oude oever van het meer. Op sommige plaatsen bereikte de lava een diepte van meer dan tien meter. Opgravingen rond de hoofdpiramide tonen een schone laag lava die het moderne oppervlak scheidt van het oude. Veel van de stad lag daaronder bedolven. Toch redde dezelfde vernietiging wat zij bedekte. Een studie uit 1956 concludeerde dat dit onregelmatige stenen deken een belangrijke reden was waarom de ruïnes überhaupt overleefden.

Photo: Gerd Eichmann · CC BY-SA 4.0

Een ronde piramide is een zeldzaamheid in Meso-Amerika, waar piramiden bijna altijd vierkant zijn. Deze is de oudste grote piramide in de Vallei van Mexico. Ongeveer 150 jaar voor onze jaartelling stond Cuicuilco op zijn culturele hoogtepunt. Hier woonden wellicht twintigduizend mensen, verspreid over bijna vierhonderd hectare. Tegelijkertijd was Teotihuacan een nederzetting van vergelijkbare grootte, ver naar het noorden. De twee steden groeiden samen op, de ene gedoemd te verdwijnen en de andere te regeren. De stad rond deze heuvel bevatte pleinen, lanen, terrassen, vestingwerken en kanalen gevoed door beken uit de nabijgelegen heuvels. Slechts acht van de vele religieuze en residentiële gebouwen zijn opgegraven, dus wat er onder de lava ligt is vermoedelijk veel groter dan wat er te zien is.

Photo: HJPD · CC BY-SA 3.0

De bekleding van de piramide toont haar ouderdom in elke steenlaag. Het werk begon tussen 800 en 600 jaar voor onze jaartelling, en bouwers bleven aan de heuvel toevoegen tot het einde van de stad. Het voltooide bouwwerk rijst ongeveer twintig tot drieëntwintig meter op vanaf de basis. Steen voor steen is dit het kenmerk van georganiseerde gemeenschappelijke arbeid, honderden handen die werkten volgens een gedeeld plan. Eén piramide op de site werd op een strategische positie geplaatst, een vroege poging om religieuze ideeën te koppelen aan de bewegingen van de kosmos door middel van de bouw zelf. Opeenvolgende generaties lieten hier hun spoor achter, waarbij elke steenlaag een fase vormde in de lange groei van de stad.

Photo: Jagarmunoz · CC BY-SA 3.0

In 1922 nodigde de Mexicaanse archeoloog Manuel Gamio de Amerikaanse antropoloog Byron Cummings uit om de piramide formeel te onderzoeken. De verkenning van Cummings liep over verschillende seizoenen tot 1925, gefinancierd door de Universiteit van Arizona en de National Geographic Society. Nabij de piramide legde zijn team een halfbegraven ronde kamer bloot. Cummings noemde het een „kiva”, naar de ronde ceremoniële kamers van de Pueblo-volken van het Amerikaanse zuidwesten waarop het leek. De naam bleef hangen, hoewel deze meer een gelijkenis beschrijft dan een gebruik. Wat de kamer betekende voor de inwoners van Cuicuilco, en welke riten daarbinnen plaatsvonden, weet niemand. Later werk volgde. Eduardo Noguera groef in 1939 graven op bij de ceremoniële sector, en in 1957 verfijnden Heiser en Bennyhoff de chronologie van het hoofdgebouw.

Oscar Gabriel Campos Villalobos · CC BY-SA 3.0

Dit keramische beeldje met holle ogen is Huehuetéotl, de oude vuurgod. Cuicuilco is verbonden met de vroegste ontwikkeling van zijn beeltenis, en die van Tlaloc, de god van regen en aarde, wat deze plek tot een van de bakermatten van de Meso-Amerikaanse iconografie maakt. Afbeeldingen van de vuurgod duiden op een bescheiden herstel van de stad tussen de jaren 1 en 150, na een eerdere neergang. En de goden bleven geschenken ontvangen, zelfs na het einde. Mensen bleven hier offers brengen lang nadat lava de ruïnes bedekte, een gebruik dat eeuwenlang standhield. De kroniekschrijver Sahagún tekende soortgelijke offers op aan de waterkant in het Mexico van zijn tijd; riten die lijken op afstammelingen van wat hier gebeurde.

William Neuheisel from DC, US · CC BY 2.0

Een zware steen zoals deze, een metate, was het gereedschap dat de stad voedde. Maïs werd op het schuine oppervlak gemalen, maaltijd na maaltijd, dag na dag. Cuicuilco begon als een boerendorp en de landbouw bleef de basis van de economie, geholpen door jagen, vissen en verzamelen. Het land maakte dat gemakkelijk. Het meer van Xochimilco lag op ongeveer vier kilometer afstand, met bronnen en beekjes in de buurt en bossen dichtbij voor hout. Huishoudelijk aardewerk, pannen, potten, kannen en comales, is teruggevonden, vastgeraakt in de lava en achtergelaten nabij het oude water. De mensen zelf kunnen nog steeds worden beschreven. Zij vervormden hun schedels, recht of schuin, en pasten tandmutilatie toe. Zij werden gemiddeld eenenvijftig jaar oud, hun gezondheid aangetast door ziekten zoals osteomyelitis.

No machine-readable author provided. RobAn~commonswiki assumed (based on copyright claims). · Public domain

Vanaf dit hogere terrein ligt de oude heuvel op zijn groene eiland, met de uitgestrekte stad Mexico-Stad daarachter oprijzend. Toen de stad viel, verspreidde de bevolking zich. Velen trokken richting Toluca en Teotihuacan, en Teotihuacan nam een groot deel van de bevolking van Cuicuilco op en absorbeerde vele kenmerken van hun cultuur. Binnen enkele eeuwen was het uitgegroeid tot de heerser over de Centrale Hooglanden. De oude stad verliet het land nooit helemaal. Delen ervan liggen onder gebouwen van de Nationale Universiteit en moderne bouwprojecten hebben oude structuren vernietigd, waaronder een rond gebouw dat werd gesloopt voor de Elektra-torens en een kantorencomplex gebouwd bij Cuicuilco D. De werkelijke omvang van Cuicuilco zal wellicht nooit bekend worden. Wat bewaard is gebleven, is deze piramide, een van de oudste in de Vallei van Mexico, die zich nog steeds in het centrum van een levende stad bevindt.

Photo: Pedro Elias M.E. · CC BY-SA 3.0