Cuicuilco Audioprzewodnik

Witamy w Cuicuilco, strefie archeologicznej na południu miasta Meksyk. Może to być najstarsze miasto w Dolinie Meksyku, założone jako osada rolnicza około tysiąca lat przed naszą erą. Rozrosło się w pierwsze duże centrum obywatelskie i religijne Wyżyny Meksykańskiej, miejsce posiadające wszystkie rangi i zawody prawdziwego miasta. Nazwa jest zagadką. Zelia Nuttall, amerykańska archeolożka z początku dwudziestego wieku, uważała, że Cuicuilco oznacza miejsce, w którym tworzy się pieśni i tańce. Narodowy instytut antropologii Meksyku przekazuje jej pomysł, choć prawdziwa etymologia pozostaje nieznana. Piaszczysta ścieżka prowadząca przed nami zmierza w stronę Wielkiej piramidy okrągłej, serca starożytnego miasta. To właśnie przy tym kopcu rozpoczyna się nasza historia.

Photo: Thelmadatter · Public domain

Tutaj starożytna kamieniarka spotyka się bezpośrednio z czarnym bazaltem. W latach między 245 a 315 naszej ery, choć niektóre relacje umiejscawiają to wydarzenie w okolicach roku 400, wulkan Xitle wybuchł obok gór Ajusco. Jego lawa przepłynęła przez miasto i zastygła, tworząc pole lawowe zwane Pedregal de San Ángel. Pole to zajmuje około siedemdziesięciu do osiemdziesięciu kilometrów kwadratowych, od podnóży gór aż po brzeg dawnego jeziora. Miejscami warstwa lawy osiągała głębokość ponad dziesięciu metrów. Wykopaliska wokół głównej piramidy ukazują wyraźną warstwę lawy oddzielającą współczesną powierzchnię od starożytnej. Znaczna część miasta leżała pod nią pogrzebana. Jednak to samo zniszczenie ocaliło to, co przykryło. Badanie z 1956 roku wykazało, że ta nierówna kamienna pokrywa była głównym powodem, dla którego ruiny w ogóle przetrwały.

Photo: Gerd Eichmann · CC BY-SA 4.0

Okrągła piramida to rzadkość w Mezoameryce, gdzie piramidy niemal zawsze wznoszą się na planie kwadratu. Ta jest najstarszą dużą piramidą w Dolinie Meksyku. Około 150 lat przed naszą erą Cuicuilco znajdowało się u szczytu swojego rozkwitu kulturowego. Mieszkało tu prawdopodobnie dwadzieścia tysięcy ludzi, rozproszonych na prawie czterystu hektarach. W tym samym czasie Teotihuacan było osadą o porównywalnej wielkości, położoną daleko na północy. Obydwa miasta rozwijały się razem, jedno skazane na zniknięcie, a drugie na panowanie. Miasto wokół tego kopca posiadało place, aleje, tarasy, fortyfikacje oraz kanały zasilane przez strumienie z pobliskich wzgórz. Odkopano tylko osiem z wielu budynków religijnych i mieszkalnych, więc to, co leży pod lawą, jest prawdopodobnie znacznie większe niż to, co możemy zobaczyć.

Photo: HJPD · CC BY-SA 3.0

Okładzina piramidy ukazuje swój wiek w każdej warstwie kamienia. Prace rozpoczęto między 800 a 600 rokiem przed naszą erą, a budowniczowie dokładali kolejne elementy do kopca aż do upadku miasta. Ukończona konstrukcja wznosi się na około dwadzieścia do dwudziestu trzech metrów od swojej podstawy. Kamień po kamieniu, to świadectwo zorganizowanej pracy społecznej, setek rąk pracujących zgodnie ze wspólnym planem. Jedna z piramid w tym miejscu została ustawiona w strategicznym położeniu, co stanowiło wczesną próbę połączenia idei religijnych z ruchami kosmosu poprzez samą budowlę. Kolejne pokolenia pozostawiły tu swój ślad, a każda warstwa kamienia stanowiła etap długiego rozwoju miasta.

Photo: Jagarmunoz · CC BY-SA 3.0

W 1922 roku meksykański archeolog Manuel Gamio zaprosił amerykańskiego antropologa Byrona Cummingsa do formalnego zbadania piramidy. Eksploracja Cummingsa trwała przez kilka sezonów do 1925 roku i była finansowana przez Uniwersytet Arizony oraz National Geographic Society. W pobliżu piramidy jego zespół odkrył częściowo zakopaną okrągłą komorę. Cummings nazwał ją kiva, na wzór okrągłych komór ceremonialnych ludów Pueblo z amerykańskiego Południowego Zachodu, które przypominała. Nazwa się przyjęła, choć opisuje podobieństwo, a nie funkcję. Nikt nie wie, co ta komora znaczyła dla mieszkańców Cuicuilco i jakie obrzędy się w niej odbywały. Późniejsze prace były kontynuowane. Eduardo Noguera odkopał pochówki w pobliżu sektora ceremonialnego w 1939 roku, a w 1957 roku Heiser i Bennyhoff doprecyzowali chronologię głównego budynku.

Oscar Gabriel Campos Villalobos · CC BY-SA 3.0

Ta ceramiczna figurka z zapadniętymi oczami to Huehuetéotl, Stary Bóg Ognia. Cuicuilco jest powiązane z najwcześniejszym rozwojem jego wizerunku oraz Tlaloca, boga deszczu i ziemi, co czyni to miejsce jedną z kołysek mezoamerykańskiej ikonografii. Wyobrażenia bóstwa ognia oznaczają skromne odrodzenie miasta w latach 1–150, po wcześniejszym upadku. A bogowie nadal otrzymywali dary nawet po upadku. Ludzie nadal składali tu ofiary długo po tym, jak lawa pokryła ruiny, co było praktyką trwającą przez wieki. Kronikarz Sahagún odnotował podobne ofiary nad brzegiem wody w Meksyku swoich czasów, a rytuały te wydają się potomkami tego, co działo się tutaj.

William Neuheisel from DC, US · CC BY 2.0

Ciężki kamień taki jak ten, czyli metate, był narzędziem, które wyżywiło miasto. Na jego pochyłej powierzchni mielono kukurydzę, posiłek po posiłku, dzień po dniu. Cuicuilco zaczynało jako wieś rolnicza, a rolnictwo pozostało podstawą jego gospodarki, wspomaganą przez łowiectwo, rybołówstwo i zbieractwo. Ziemia to ułatwiała. Jezioro Xochimilco leżało około czterech kilometrów stąd, w pobliżu znajdowały się źródła i strumienie, a pod ręką były lasy dostarczające drewna. Ceramika domowa – patelnie, garnki, dzbanki i comales – została znaleziona uwięziona w lawie i porzucona w pobliżu dawnej wody. Samych ludzi można nadal opisać. Formowali swoje głowy, prosto lub ukośnie, i praktykowali okaleczanie zębów. Dożywali średnio pięćdziesięciu jeden lat, a ich zdrowie było niszczone przez choroby takie jak zapalenie kości i szpiku.

No machine-readable author provided. RobAn~commonswiki assumed (based on copyright claims). · Public domain

Z tego wyższego terenu stary kopiec spoczywa na swojej zielonej wyspie, a w tle wznosi się rozległa zabudowa Miasta Meksyk. Kiedy miasto upadło, jego mieszkańcy się rozproszyli. Wielu udawało się w stronę Toluki i Teotihuacánu, a Teotihuacán przyjął znaczną część populacji Cuicuilco i przyswoił wiele cech ich kultury. W ciągu kilku wieków urósł do miana władcy Wyżyny Centralnej. Starożytne miasto nigdy całkowicie nie opuściło tych terenów. Jego części leżą pod budynkami Uniwersytetu Narodowego, a współczesna konstrukcja zniszczyła starożytne struktury, w tym okrągły budynek zrównany z ziemią pod wieże Elektra oraz kompleks biurowy wzniesiony przy Cuicuilco D. Prawdziwy rozmiar Cuicuilco może nigdy nie zostać poznany. To, co przetrwało, to ta piramida, jedna z najstarszych w Dolinie Meksyku, wciąż znajdująca się w centrum żywego miasta.

Photo: Pedro Elias M.E. · CC BY-SA 3.0