Katedra Metropolitalna w Meksyku Audioprzewodnik

Witamy w Katedrze Metropolitalnej w Meksyku, siedzibie katolickiej archidiecezji meksykańskiej. Wypełnia ona całą północną stronę placu Zócalo, wielkiego placu dawnej stolicy. Prace rozpoczęły się w 1573 roku pod kierunkiem hiszpańskiego architekta Claudia de Arciniegi, który czerpał inspirację z hiszpańskich katedr gotyckich. Budynek powstawał sekcjami przez niemal dwa i pół wieku, otaczając wcześniejszy kościół, aż do momentu, gdy całkowicie go zastąpił. Sama ziemia kryje w sobie najgłębszą historię. Katedra stoi na dawnym świętym obszarze Azteków, w pobliżu Templo Mayor. Badacz Manuel Rivera Cambas pisał, że Hiszpanie budowali tutaj, używając kamieni ze świątyń, aby móc rościć sobie prawo do tej ziemi i jej mieszkańców. Pierwszy kościół rzeczywiście wykorzystał kamieniee ze zniszczonej świątyni Huītzilōpōchtli, boga wojny. Istnieje nawet podanie, że to sam Hernán Cortés położył pod nią pierwszy kamień. W 1978 roku pobliskie wykopaliska odsłoniły wielki monolit Coyolxauhqui, który potwierdził, gdzie rzeczywiście znajdowało się Templo Mayor. Okazuje się, że katedra stoi tuż na południowy zachód od niego, a nie bezpośrednio na nim. Czerwony budynek obok wież to Sagrario Metropolitalne i zamyka on tę trasę zwiedzania.

Photo: Tetraktys · CC BY 2.5

Pod koniec XVIII wieku katedra była w budowie od ponad dwustu lat i wciąż brakowało jej zwieńczenia. W 1787 roku meksykański architekt José Damián Ortiz de Castro wygrał konkurs na kierowanie pracami przy dzwonnicach, głównej fasadzie i kopule. Zaprojektował wieże tak, aby wytrzymywały trzęsienia ziemi, z otwartymi górnymi partiami i dzwonowatymi dachami z tezontle, pokrytymi białym kamieniem chiluca. Kierował projektem aż do swojej śmierci w 1793 roku. Manuel Tolsá, architekt i rzeźbiarz z Walencji, przybył do kraju w 1791 roku i przejął prace. Przebudował kopułę, którą uznał za zbyt niską i nieproporcjonalną, wznosząc znacznie wyższą latarnię na kolistej podstawie. Dodał wysoką balustradę, konstrukcję zegara oraz figury trzech cnót teologicznych wieńczących fasadę. Wiara, Nadzieja i Miłość dopełniły dzieła, a katedrę ukończono w 1813 roku, dwieście czterdzieści lat po rozpoczęciu prac. Cnoty czekała jeszcze jedna próba. Zostały zdjęte po trzęsieniu ziemi w 2017 roku, a Nadzieja, jedyna, która spadła, została w pełni odrestaurowana. Wszystkie trzy powróciły na swoje miejsce w lutym 2024 roku, z uzupełnionymi ozdobami, które zaginęły na przestrzeni dwóch stuleci.

Photo: ProtoplasmaKid · CC BY-SA 4.0

Pozłacany ołtarz w głębi nawy głównej to Ołtarz Przebaczenia, pierwszy, który napotykają zwiedzający po wejściu. Był to dzieło hiszpańskiego architekta Jerónima de Balbása i stanowił nowość. Jego kolumny estípite, czyli pilastry w kształcie odwróconych zwężających się trójkątów, pojawiły się tutaj po raz pierwszy w obu Amerykach. Z nazwą tą wiążą się dwa wyjaśnienia. Jedna z tradycji głosi, że osoby skazane przez hiszpańską inkwizycję przyprowadzano do tego ołtarza, aby przed egzekucją prosiły o przebaczenie w zaświatach. Druga historia dotyczy obrazu znajdującego się w pobliżu i o niej opowiemy za chwilę. Ołtarz przetrwał również własną katastrofę. Wieczorem 17 stycznia 1967 roku zwarcie instalacji elektrycznej wywołało pożar, który wyrządził ogromne szkody w katedrze. Tutaj uszkodzeniu uległa znaczna część struktury i dekoracji, a trzy obrazy bezpowrotnie zaginęły, w tym dzieła Alonsa Lópeza de Herrery i Simóna Pereynsa. Ołtarz został odrestaurowany po pożarze.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Simon Pereyns · 1588 · panel, oil paint

Simón Pereyns namalował wiele dzieł dla tej katedry, a ten Święty Krzysztof pochodzi z 1588 roku. Święty brodzi w wodzie, niosąc na ramieniu Dzieciątko Jezus, a w ręku trzyma palmową laskę. Pereyns jest tu pamiętany z czegoś bardziej niezwykłego niż jego obrazy. Mimo całej swojej pracy dla katedry został oskarżony o bluźnierstwo. Opowiada się, że kiedy siedział w więzieniu, namalował obraz Matki Boskiej tak piękny, że darowano mu winę. To, jak mówią ludzie, jest drugim powodem, dla którego Ołtarz Przebaczenia nosi taką nazwę, a stoi on tuż obok pozłacanych kolumn tego ołtarza.

Simon Pereyns · Public domain

Nawa główna biegnie przez całą długość budynku i czyta się ją jak podręcznik stylów. Budowa trwała niecałe dwieście pięćdziesiąt lat, więc niemal każdy ważny architekt, malarz, rzeźbiarz i mistrz złoceń wicekrólestwa pracował w pewnym momencie przy katedrze. Każde pokolenie budowało w stylu swojej epoki. Gotyckie sklepienia żebrowe należą do najwcześniejszych planów, a dzieła barokowe, churriguereski i neoklasyczne dołączały do nich w miarę pojawiania się nowych mód. Rezultatem jest jeden budynek, który nosi w sobie smak czterech stuleci naraz. Ten długi projekt zbliżył także ludzi do siebie. Czerpał z pokoleń i klas społecznych, od władz kościelnych i rządowych po różne zakony, wszyscy mieli swój udział w tej pracy.

Photo: Elynmd3 · CC BY 4.0

Ciężkie mosiężne wahadło spoczywające na zaznaczonej marmurowej płycie wskazuje na cichą walkę katedry z podłożem. Budynek zapada się w dawne dno jeziora od dnia swojego wzniesienia, podobnie jak reszta miasta. Następnie proces ten przyspieszył. Megalopolis liczące ponad 18 milionów mieszkańców czerpało wodę spod ziemi, poziomy wód gruntowych spadały, a pod koniec XX wieku opadanie uległo przyspieszeniu. Co gorsza, różne sekcje zapadały się w różnym tempie, a wieże dzwonowe niebezpiecznie się pochyliły pomimo prac przeprowadzonych w latach 70. XX wieku. Światowy Fundusz Zabytków umieścił katedrę na swojej liście monitorowanych obiektów w 1998 roku. W latach 1993–1998 inżynierowie prowadzili prace wykopowe pod budynkiem, wydrążyli szyby w miękkim gruncie i wypełnili je betonem, aby zapewnić całej konstrukcji stabilniejszą podstawę. Prace te nie zatrzymały opadania. Skorygowały jednak przechylające się wieże i sprawiły, że katedra zapadala się równomiernie, jako jedna całość. Hiszpanie od samego początku zdawali sobie sprawę z miękkości gruntu. Samo wznoszenie fundamentów zajęło 42 lata.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Nad murami chóru stoją jedne z wielkich instrumentów muzycznych obu Ameryk. Oba organy zostały wykonane w Meksyku przez Joségo Nassarre, Hiszpana z pochodzenia, i ukończone do 1736 roku, z wykorzystaniem części siedemnastowiecznego instrumentu. Razem są to największe organy XVIII wieku w obu Amerykach – jedne po stronie epistolnej, drugie po stronie ewangelii. Pożar w 1967 roku poważnie uszkodził oba instrumenty, częściowo topiąc ich piszczałki, a w 1978 roku zostały one poddane renowacji. Czas ponownie dał o sobie znać i oba instrumenty popadły w ruinę. Organy po stronie ewangelii trafiły do warsztatu w latach 2008–2009, a następnie organy po stronie epistolnej, przy czym oba instrumenty odrestaurował Gerhard Grenzing. Dziś oba są w pełni sprawne. Renowacje z tamtych dziesięcioleci przyniosły również niespodzianki. Konserwatorzy uratowali 51 obrazów z tyłu Ołtarza Przebaczenia, a wewnątrz jednych z organów znaleźli kopię nominacji Hernána Cortésa na gubernatora generalnego Nowej Hiszpanii z 1529 roku.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0

Chór znajduje się w nawie głównej między głównym wejściem a ołtarzem głównym, wzniesiony w półkolu na wzór chórów katedr hiszpańskich. Tutaj księża i grupa śpiewacza śpiewają psalmy. Juan de Rojas zbudował go w latach 1696–1697. Na jego bokach znajduje się 59 reliefów przedstawiających świętych, wyrzeźbionych w mahoniu, orzechu, cedrze i tepehuaje, drewnie rodzimym dla Meksyku. Każda z rzeźbionych postaci w tych stallach trzyma atrybuty swojego urzędu, od kluczy przez księgi po laski. Balustrada wokół chóru przebyła dłuższą drogę niż którykolwiek z nich. Została wykonana w 1722 roku przez Sangleya Queaulo w Makau, na skraju Chin, i umieszczona w katedrze osiem lat później.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Ta kaplica została ukończona podczas jednego z najwcześniejszych etapów budowy katedry i jest poświęcona Filipowi od Jezusa. Był on zakonnikiem z Nowej Hiszpanii ukrzyżowanym w Japonii i jedynym męczennikiem, jakiego wydała ta ziemia. Kaplica kryje w sobie inny rodzaj historii w szklanej urnie pod portretem. Agustín de Iturbide rządził Meksykiem jako cesarz w latach 1822–1823 i został koronowany na cesarza w tej katedrze w 1822 roku, w obecności biskupów Puebli, Guadalajary, Durango i Oaxaca. Jego szczątki spoczywają tutaj. W 1838 roku sprowadzono je w uroczystym pogrzebie państwowym, przemieszczając się przez cały plac, aby dotrzeć do tej kaplicy. We wrześniu 2010 roku, podczas dwustulecia wojny o niepodległość, w katedrze odbyła się uroczystość liturgiczna z udziałem jego szczątków. Flagi meksykańskie otaczające urnę upamiętniają jego udział w wywalczeniu niepodległości kraju.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

W kaplicy świętego Józefa stoi wizerunek Chrystusa znany jako Chrystus od Kakao, najprawdopodobniej z XVI wieku. Nazwa pochodzi z praktyki z epoki kolonialnej. Wielu rdzennych czcicieli zostawiało swoją jałmużnę w ziarnach kakaowca, co nadało posągowi tę nazwę. Małe tacki z ziarnami ustawione u podstawy posągu podtrzymują pamięć o tym zwyczaju. Za postacią znajduje się pozłacany ołtarz, który kiedyś należał do kościoła Matki Bożej z Montserrat, a sama kaplica została zbudowana w latach 1654–1660.

Photo: Anagoria · CC BY 3.0