Kathedraal van Mexico-Stad Audiogids

Welkom in de Kathedraal van Mexico-Stad, de zetel van het katholieke aartsbisdom Mexico. Ze vult de gehele noordelijke zijde van het Zócalo, het grote plein van de oude hoofdstad. Het werk begon in 1573 onder de Spaanse architect Claudio de Arciniega, die zijn inspiratie haalde uit de gotische kathedralen van Spanje. Het gebouw rees in secties op over bijna tweehonderd en vijftig jaar, en omringde een eerdere kerk totdat deze volledig werd vervangen. De grond zelf draagt het diepste verhaal. De kathedraal staat op het voormalige heilige terrein van de Azteken, vlakbij de Templo Mayor. De onderzoeker Manuel Rivera Cambas schreef dat de Spanjaarden hier bouwden met precies de stenen van de tempels, zodat ze aanspraak konden maken op het land en zijn mensen. De eerste kerk gebruikte inderdaad stenen van de verwoeste tempel van Huītzilōpōchtli, de god van de oorlog. Het verhaal gaat zelfs dat Hernán Cortés eigenhandig de eerste steen legde. In 1978 brachten opgravingen in de buurt de grote monoliet van Coyolxauhqui aan het licht, wat bevestigde waar de Templo Mayor werkelijk stond. De kathedraal, zo blijkt, bevindt zich net ten zuidwesten daarvan, en niet er recht boven. Het rode gebouw naast de torens is de Sagrario, en daarmee wordt deze rondleiding afgesloten.

Photo: Tetraktys · CC BY 2.5

Tegen het einde van de achttiende eeuw was de kathedraal al ruim tweehonderd jaar in aanbouw en ontbraken nog steeds de bekronende onderdelen. In 1787 won de Mexicaanse architect José Damián Ortiz de Castro de prijsvraag om leiding te geven aan de werkzaamheden aan de klokkentorens, de hoofdgevel en de koepel. Hij ontwierp de torens zo dat ze bestand waren tegen aardbevingen, met open bovenbouw en klokvormige daken van tezontle bedekt met witte chiluca-steen. Hij leidde het project tot zijn dood in 1793. Manuel Tolsá, een architect en beeldhouwer uit Valencia, arriveerde in 1791 in het land en nam de leiding over. Hij herbouwde een koepel die hij te laag en onevenredig vond, en plaatste een veel hogere lantaarn op een cirkelvormig platform. Hij voegde de hoge balustrade toe, de constructie met de klok, en de figuren van de drie theologische deugden die de gevel bekronen. Geloof, Hoop en Liefde maakten het werk af, en de kathedraal werd voltooid in 1813, tweehonderdveertig jaar nadat het werk begon. De deugden kregen nog één beproeving te doorstaan. Ze werden na de aardbeving van 2017 neergehaald, en Hoop, de enige die viel, werd volledig hersteld. Alle drie kwamen in februari 2024 weer op hun plek te staan, waarbij ornamenten die in de loop van twee eeuwen verloren waren gegaan, werden vervangen.

Photo: ProtoplasmaKid · CC BY-SA 4.0

Het vergulde altaar aan het begin van het middenschip is Het Altaar der Vergiffenis, het eerste altaar dat een bezoeker bij binnenkomst aantreft. Het was het werk van de Spaanse architect Jerónimo de Balbás, en het kent een primeur. Zijn estípite-zuilen, pilasters in de vorm van naar beneden toe smal toelopende omgekeerde driehoeken, verschenen hier voor het eerst op het Amerikaanse continent. Aan de naam zijn twee verklaringen verbonden. Volgens een traditie werden mensen die door de Spaanse Inquisitie waren veroordeeld naar dit altaar gebracht om vóór hun executie om vergeving te vragen in de volgende wereld. Het andere verhaal hoort bij een schilderij in de buurt, en dat komt hierna aan bod. Het altaar heeft ook een eigen ramp doorstaan. Op de avond van 17 januari 1967 ontstond door een elektrische kortsluiting een brand die aanzienlijke schade aanbracht in de kathedraal. Hier werd een groot deel van de constructie en decoratie beschadigd en gingen drie schilderijen verloren, waaronder werken van Alonso López de Herrera en Simón Pereyns. Het altaar werd na de brand gerestaureerd.

Photo: AlejandroLinaresGarcia · CC BY-SA 4.0

Simon Pereyns · 1588 · panel, oil paint

Simón Pereyns schilderde veel van de werken in deze kathedraal, en deze Heilige Christoffel dateert uit 1588. De heilige waadt door het water met het kindje Jezus op zijn schouder en een palmstaf in zijn hand. Pereyns wordt hier herdacht om iets vreemder dan zijn schilderijen. Ondanks al zijn werk voor de kathedraal werd hij beschuldigd van godslastering. Het verhaal gaat dat hij, terwijl hij in de gevangenis zat, een afbeelding van de Maagd Maria schilderde die zo mooi was dat zijn misdaad werd vergeven. Dat is, zo zegt men, de tweede reden waarom Het Altaar der Vergiffenis die naam draagt, en het bevindt zich direct naast de vergulde zuilen van dat altaar.

Simon Pereyns · Public domain

Het middenschip strekt zich uit over de lengte van het gebouw en leest als een leerboek van stijlen. De bouw duurde net geen tweehonderd en vijftig jaar, waardoor bijna elke belangrijke architect, schilder, beeldhouwer en verguldmeester van het onderkoninkrijk op enig moment aan de kathedraal heeft gewerkt. Elke generatie bouwde in de stijl van haar eigen tijd. De geribbelde gotische gewelven behoren tot de vroegste plannen, en barokke, churriguereske en neoklassieke werken voegden zich daarbij naarmate die modevormen arriveerden. Het resultaat is één enkel gebouw dat vier eeuwen aan smaak tegelijk draagt. Het lange project bracht ook mensen samen. Het putte uit generaties en sociale klassen, van kerkelijke en overheidsautoriteiten tot de verschillende religieuze ordes, die allemaal een aandeel hadden in het werk.

Photo: Elynmd3 · CC BY 4.0

De zware koperen slinger die op de gemarkeerde marmeren plaat rust, wijst op de stille strijd van de kathedraal met de bodem. Het gebouw zakt sinds de dag dat het werd gebouwd weg in de oude meerbedding, samen met de rest van de stad. Daarna versnelde de verzakking. Een metropool van meer dan achttien miljoen inwoners haalde haar water uit de ondergrond, de grondwaterspiegel daalde en in de late twintigste eeuw versnelde de daling. Erger nog, verschillende delen zakten in verschillend tempo weg en de klokkentorens helden gevaarlijk over, ondanks werkzaamheden die in de jaren zeventig werden uitgevoerd. Het World Monuments Fund plaatste de kathedraal in 1998 op zijn lijst met bedreigd erfgoed. Tussen 1993 en 1998 hebben ingenieurs onder het gebouw gegraven, schachten in de zachte grond gegraven en deze gevuld met beton om het hele bouwwerk een stevigere basis te geven. De werkzaamheden stopten het verzakken niet. Ze corrigeerden wel de scheefstaande torens en zorgden ervoor dat de kathedraal nu gelijkmatig, als één geheel, verzakt. De Spanjaarden begrepen de zachte bodem vanaf het begin. Alleen al het leggen van het fundament duurde tweeënveertig jaar.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Boven de muren van het koor staan twee van de grote muziekmachines van Amerika. Beide orgels werden in Mexico gemaakt door de van oorsprong Spaanse José Nassarre en werden in 1736 voltooid, waarbij onderdelen van een zeventiende-eeuws instrument werden verwerkt. Samen zijn het de grootste achttiende-eeuwse orgels van Amerika, één aan de epistelkant en één aan de evangeliekant. De brand van 1967 beschadigde beide orgels ernstig, waarbij de pijpen gedeeltelijk smolten, en ze werden in 1978 gerestaureerd. De tijd haalde ze weer in en beide raakten in verval. Het evangelie-orgel ging van 2008 tot 2009 terug naar het atelier en het epistel-orgel volgde, beide gerestaureerd door Gerhard Grenzing. Vandaag de dag zijn beide bespeelbaar. De restauraties van die decennia leverden ook verrassingen op. Restaurateurs redden eenenvijftig schilderijen van achter het Altaar der Vergiffenis en in een van de orgels vonden ze een kopie van de benoeming van Hernán Cortés in 1529 tot gouverneur-generaal van Nieuw-Spanje.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0

Het koor bevindt zich in het middenschip tussen de hoofdingang en het hoofdaltaar en is in een halve cirkel gebouwd, zoals de koren van Spaanse kathedralen. Hier zingen de priesters en het koor de psalmen. Juan de Rojas bouwde het tussen 1696 en 1697. De zijkanten zijn voorzien van negenenvijftig reliëfs van heiligen, gebeeldhouwd in mahonie-, walnoot-, ceder- en tepehuaje-hout, een houtsoort die inheems is in Mexico. De gebeeldhouwde figuren in dit koorgestoelte dragen elk de kentekenen van hun ambt, van sleutels en boeken tot staven. De balustrade rondom het koor reisde verder dan welke van hen dan ook. Hij werd in 1722 gemaakt door Sangley Queaulo in Macau, aan de rand van China, en acht jaar later in de kathedraal geplaatst.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Deze kapel werd voltooid tijdens een van de vroegste fasen van de bouw van de kathedraal en is gewijd aan Filips van Jezus. Hij was een broeder uit Nieuw-Spanje die in Japan werd gekruisigd en de enige martelaar die het land voortbracht. De kapel herbergt een tweede soort geschiedenis in de glazen urn onder het portret. Agustín de Iturbide regeerde Mexico als keizer van 1822 tot 1823 en hij werd in 1822 in deze kathedraal tot keizer gekroond, in aanwezigheid van de bisschoppen van Puebla, Guadalajara, Durango en Oaxaca. Zijn stoffelijk overschot rust hier. In 1838 werd het bij een staatsbegrafenis teruggebracht, waarbij de stoet over het hele plein trok om deze kapel te bereiken. In september 2010, tijdens de tweehonderdste verjaardag van de Onafhankelijkheidsoorlog, werd er in de kathedraal een liturgische viering gehouden waarbij zijn stoffelijk overschot aanwezig was. De Mexicaanse vlaggen die de urn flankeren, eren zijn aandeel in het winnen van de onafhankelijkheid van het land.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

In de kapel van Sint-Jozef staat een beeltenis van Christus die bekend staat als De Heer van de Cacao, hoogstwaarschijnlijk uit de zestiende eeuw. De naam komt voort uit een gebruik uit het koloniale tijdperk. Veel inheemse gelovigen lieten hun aalmoezen achter in de vorm van cacaobonen, wat het beeld zijn naam gaf. De kleine schaaltjes met bonen die aan de voet van het beeld zijn geplaatst, houden de herinnering aan dat gebruik levend. Achter het beeld behoorde het vergulde altaarstuk ooit toe aan de kerk van Onze-Lieve-Vrouw van Monserrat, en de kapel zelf werd tussen 1654 en 1660 gebouwd.

Photo: Anagoria · CC BY 3.0