Templo Mayor Audiogids

Welkom in de Templo Mayor, en bij het verhaal van de grote tempel van de Mexica. Toen hun hoofdstad, Tenochtitlan, een eilandstad in het meer was, noemden zij dit bouwwerk Huēyi Teōcalli, het grote godshuis. Twee goden deelden de top. Huitzilopochtli, de god van de oorlog, bezat het ene heiligdom. Tláloc, de god van de regen en de landbouw, het andere. De piramide torende boven een ommuurd heilig terrein uit. Een broeder genaamd Bernardino de Sahagún telde er achtenzeventig gebouwen binnen, met de grote tempel boven alles uit. De bouw begon ergens na 1325, toen Tenochtitlan nog jong was. In 1521 verwoestten de Spanjaarden de tempel bijna volledig. De stenen werden weggevoerd om de koloniale stad te bouwen, en de exacte locatie raakte in vergetelheid. Een Spaanse kerk, later de Metropolitane Kathedraal, werd gebouwd op de westelijke helft van het terrein. De volgende stops volgen de tempel vanaf de bouw, door de verovering, tot aan de herontdekking. De kathedraal bleek net ten zuidwesten van de piramide te staan, niet erbovenop.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0

De basis van de tempel besloeg ongeveer honderd bij tachtig meter. Vier schuine terrassen stegen in lagen op, met een doorgang tussen elk niveau. Twee trappen beklommen de voorzijde, elk leidend naar zijn eigen heiligdom op de top. Het linkerheiligdom was van Tláloc, god van de regen. Het rechter was van Huitzilopochtli, god van de zon en oorlog. Verslagen uit het Spaanse tijdperk schatten de hele structuur, piramide en tempels samen, op ongeveer zestig meter hoog. Andere schattingen vallen lager uit, dus de werkelijke hoogte is onzeker. Borstweringen flankeerden beide trappen en eindigden onderaan in dreigende slangenkoppen. In haar tijd was het hele gebouw bedekt met een laag stucwerk, in vele kleuren geschilderd. De trappen naar de top waren gereserveerd voor priesters en voor degenen die gekozen waren voor een offer. Niemand anders beklom ze ooit.

Photo: GAED · CC BY-SA 3.0

In november 1519 nam de Spaanse commandant Hernán Cortés de keizer Moctezuma gevangen en beval dat er een katholiek kruis op de Templo Mayor zou worden geplaatst. Terwijl Cortés niet in de stad was, beweerde zijn luitenant Pedro de Alvarado een complot te hebben ontdekt. In mei 1520, tijdens een religieus festival, viel hij de Azteekse adel aan die zich op het heilige terrein had verzameld. De feestvierders waren ongewapend en opgesloten binnen de muren van het terrein. Duizenden werden gedood. Sommige verslagen schatten het aantal slachtoffers op wel tienduizend. Toen het nieuws zich verspreidde, keerden de inwoners van de stad zich tegen de Spanjaarden, doodden er zeven en dreven de rest terug naar hun kwartieren. De Spanjaarden werden de stad uit gedreven. Ze keerden terug met geallieerde legers en belegerden Tenochtitlan. Tijdens dat beleg, in 1521, werden tientallen Spanjaarden levend gevangengenomen bij een mislukte aanval en op deze tempel geofferd, in het zicht van de Spaanse kampen. Tenochtitlan viel in augustus 1521.

Autor desconocido · Public domain

Slangen kronkelen overal door dit metselwerk. Een gebeeldhouwde slangenkop rust naast de geplaveide vloer, kaken wijd open, stenen hoektanden nog steeds scherp. Slangenbeeldhouwwerk bewaakte de drempels van heilige ruimtes in heel Meso-Amerika, en de Mexica volgden dezelfde regel. Langs de trappen van de tempel eindigden de borstweringen die de treden flankeerden in precies zulke koppen aan de basis. Gebeeldhouwde slangen versierden ook de muur die het heilige terrein omringde. Klimmers liepen tussen de open kaken door op weg naar de heiligdommen boven.

Deror_avi · CC BY-SA 3.0

Twee dikke stenen padden zitten zij aan zij op een laag altaar. Ze behoren tot de vierde fase van de tempel, opgetrokken onder de keizers Moctezuma de Eerste en Axayacatl. Die bouwcampagne liep van 1440 tot in de vroege jaren 1480. Deze fase wordt beschouwd als de rijkste van alle fasen qua beeldhouwwerk en architectonische decoratie. Bij het heiligdom van Tláloc, de regengod, bevond zich in het midden van het platform een klein altaar met een paar gebeeldhouwde kikkers. Kikkers en padden droegen de symboliek van water en aarde, wat hen tot natuurlijke metgezellen maakte voor de regengod. Dezelfde fase voegde een platform toe dat versierd was met golvende slangen, waarvan de trapleuningen eindigden in slangenkoppen. Veel van de objecten die over de hele site zijn opgegraven, dateren uit deze decennia.

Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0

De eredienst in de Templo Mayor liet de vuren nooit doven. Elk van de twee tempels op de top bevatte een grote stenen vuurpot, en het heilige vuur daarin brandde onafgebroken. Rook uit de heiligdommen hing boven het heilige terrein. Vuurpotten zoals deze, uitgehouwen met het gezicht van Huitzilopochtli, stonden boven op de tempel. Bij de ingang van elke tempel hielden robuuste, zittende beelden de vaandels omhoog, met banieren van handgemaakt boombastpapier. Het vuur had zijn eigen god, Huehueteotl-Xiuhtecuhtli, die samen met Tláloc de leiding had over de meeste offergaven die in de tempel zijn gevonden. Samen drukten ze uit wat de Mexica brandend water noemden, een metafoor voor oorlogvoering.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Elke piramide op deze locatie verbergt er een ouder exemplaar onder. De Mexica begonnen de eerste tempel ergens na 1325 te bouwen en bouwden hem zes keer opnieuw op, waarbij elk nieuw bouwwerk over de massa van het vorige rees, net als de lagen van een ui. Alle zeven fasen op de eerste na zijn opgegraven, en elke fase is gekoppeld aan de regeerperiode van de keizer die hem bouwde. De oorspronkelijke tempel was gemaakt van aarde en vergankelijk hout, en de natte grond van de oude meerbodem houdt deze onbereikbaar. Moctezuma de Eerste gelastte de grootste bekende uitbreiding, in 1454. Latere heersers bleven hun eigen toevoegingen doen. Tizoc pleisterde het grote platform opnieuw en plaveide het ceremoniële plein. Ahuizotl voltoogde de zesde tempel en vierde de inwijding ervan in december 1487. Een uitgehouwen herdenkingssteen toont de twee heersers die de leiding hadden over de opening. Elke laag was een statement: hoe groter het rijk werd, hoe groter de tempel moest zijn. De gestapelde trappen die over de ruïnes te zien zijn, vormen twee eeuwen van die ambitie, de ene over de andere gebouwd.

Photo: Ihiroalfonso · CC BY-SA 3.0

Stenen figuren zitten langs de trap, stevig en met gekruiste benen, gemaakt om gewicht te dragen. Beschrijvingen van de tempel plaatsen robuuste, zittende beelden bij de ingangen van de heiligdommen op de top. Elk beeld hield een vaandel vast, een banier die hoog werd gehouden tijdens ceremonies. Een trap uit de derde fase van de tempel had acht van deze stenen vaandeldragers. De glief van het jaar Vier-Riet, 1431, markeert hun datum. Ze traden op als goddelijke krijgers en bewaakten de toegang tot de hoger gelegen heiligdommen. Ceremonies in de tempel verliepen in processie, en figuren zoals deze hielden de vaandels vast die de processie leidden.

Photo: Juan Carlos Fonseca Mata · CC BY-SA 4.0

Rijen uitgehouwen schedels bedekken deze lage muur, strak op elkaar gestapeld. Een echte versie hiervan stond ooit in de buurt. Verslagen uit de Spaanse tijd plaatsen de huey tzompantli, het grote schedelrek, naast het heilige balspelveld bij de dubbele trappen. Daar werden de schedels van offerslachtoffers bewaard, bedekt met stucwerk en versierd. Het balspelveld zelf lag ten westen van de tempel, uitgelijnd van oost naar west. De spelers streden op blote voeten en gebruikten hun heupen om een zware bal richting stenen ringen te drijven. De plaatsing was geen toeval. Het balspelveld en het schedelrek stonden aan de voet van de dubbele trappen om de plek te weerspiegelen waar Huitzilopochtli volgens de mythe het afgehouwen hoofd van zijn zuster neerlegde. Spelen en rituelen die daar werden gehouden, speelden dat mythische conflict na. De schedels die in deze muur zijn uitgehouwen staan symbool voor de praktijk; het daadwerkelijke rek was een afzonderlijk bouwwerk op zich.

Photo: Luisalvaz · CC BY-SA 4.0

Van alle vroege bouwfases zijn deze overblijfselen het meest intact. Ooit stonden er twee heiligdommen naast elkaar op de top, elk met een eigen trap. Als u naar de tempel kijkt, behoorde het linker heiligdom toe aan Tláloc, de god van de regen en de landbouw. Het rechter heiligdom behoorde toe aan Huitzilopochtli, de god van de zon en de oorlog. Elke helft van de piramide stond voor een heilige berg. De noordelijke helft was Tonacatepetl, het bergachtige thuis van Tláloc. De zuidelijke helft was Coatepec, waar Huitzilopochtli werd geboren. Het hele ontwerp bracht de Mexicaanse kosmos in kaart. De tempel was uitgelijnd met de windrichtingen, en de poorten kwamen uit op wegen die naar elk daarvan liepen. De menselijke wereld ontmoette de dertien niveaus van de hemel, Topan genaamd. Daaronder lagen negen niveaus van de onderwereld, Mictlan genaamd.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0