Templo Mayor Audioprzewodnik

Witamy Państwa w Templo Mayor i w opowieści o wielkiej świątyni Mexików. Kiedy ich stolica, Tenochtitlan, była miastem-wyspą na jeziorze, nazywali tę budowlę Huēyi Teōcalli, wielkim domem boga. Jej szczyt dzielili między siebie dwaj bogowie. Huitzilopochtli, bóg wojny, miał jedno sanktuarium. Tláloc, bóg deszczu i rolnictwa, miał drugie. Piramida górowała nad otoczonym murem Świętym Okręgiem. Mnich imieniem Bernardino de Sahagún policzył w nim siedemdziesiąt osiem budynków, a wielka świątynia górowała nad nimi wszystkimi. Budowę rozpoczęto niedługo po 1325 roku, kiedy Tenochtitlan było jeszcze młode. W 1521 roku Hiszpanie zniszczyli świątynię niemal doszczętnie. Jej kamienie wywieziono, aby zbudować miasto kolonialne, a jej dokładna lokalizacja poszła w zapomnienie. Hiszpański kościół, późniejsza Katedra Metropolitalna, został wzniesiony na zachodniej połowie okręgu. Kolejne przystanki przedstawiają dzieje świątyni od jej wzniesienia, przez podbój, aż po ponowne odkrycie. Okazało się, że katedra stoi na południowy zachód od piramidy, a nie bezpośrednio nad nią.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0

Podstawa świątyni miała wymiary około stu na osiemdziesiąt metrów. Cztery pochyłe tarasy wznosiły się warstwami, a między każdym poziomem znajdowało się przejście. Na przednią ścianę wchodziły dwa ciągi schodów, z których każdy prowadził do własnego sanktuarium na szczycie. Lewe sanktuarium należało do Tláloca, boga deszczu. Prawe należało do Huitzilopochtlego, boga słońca i wojny. Relacje z epoki hiszpańskiej szacują wysokość całej konstrukcji, piramidy wraz ze świątyniami, na około sześćdziesiąt metrów. Inne szacunki są niższe, więc dokładna wysokość nie jest pewna. Balustrady otaczały oba biegi schodów, kończąc się na dole groźnymi głowami węży. W swoich czasach cały budynek pokryty był warstwą sztukaterii pomalowanej na wiele kolorów. Schody na szczyt były zarezerwowane dla kapłanów i osób wyznaczonych do złożenia w ofierze. Nikt inny nigdy po nich nie wchodził.

Photo: GAED · CC BY-SA 3.0

W listopadzie 1519 roku dowódca hiszpański Hernán Cortés pojmał cesarza Moctezumę i nakazał wzniesienie katolickiego krzyża na Templo Mayor. Pod nieobecność Cortésa w mieście jego zastępca Pedro de Alvarado twierdził, że odkrył spisek. W maju 1520 roku, podczas święta religijnego, zaatakował aztecką szlachtę zgromadzoną w Świętym Okręgu. Uczestnicy uroczystości byli nieuzbrojeni i uwięzieni w murach okręgu. Zginęły tysiące osób. Niektóre relacje szacują liczbę zabitych nawet na dziesięć tysięcy. Gdy rozeszła się wieść o tym, mieszkańcy miasta zwrócili się przeciwko Hiszpanom, zabijając siedmiu z nich i zmuszając resztę do wycofania się do kwater. Hiszpanie zostali wypędzeni z miasta. Wrócili z posiłkami w postaci sił sojuszniczych i oblężyli Tenochtitlan. Podczas tego oblężenia, w 1521 roku, dziesiątki Hiszpanów zostały schwytane żywcem podczas nieudanego szturmu i złożone w ofierze w tej świątyni, widoczne z hiszpańskich obozów. Tenochtitlan upadło w sierpniu 1521 roku.

Autor desconocido · Public domain

Węże wiją się wszędzie w tej kamiennej konstrukcji. Rzeźbiona głowa węża spoczywa obok wybrukowanej posadzki, z szeroko otwartą paszczą i wciąż ostrymi kamiennymi kłami. Rzeźby węży chroniły progi przestrzeni sakralnej w całej Mesoameryce, a Mexikowie stosowali tę samą zasadę. Wzdłuż schodów świątyni balustrady otaczające stopnie kończyły się u podstawy właśnie takimi głowami. Węże z kamienia zdobiły także mur otaczający Święty Okręg. Wchodzący przechodzili między otwartymi paszczami w drodze do znajdujących się wyżej sanktuariów.

Deror_avi · CC BY-SA 3.0

Dwie przysadziste kamienne ropuchy siedzą obok siebie na niskim ołtarzu. Należą one do czwartego etapu budowy świątyni, wzniesionego za panowania cesarzy Moctezumy Pierwszego i Axayacatla. Kampania budowlana trwała od 1440 roku do wczesnych lat osiemdziesiątych XV wieku. Uważa się ją za najbogatszą pod względem rzeźby i dekoracji architektonicznej ze wszystkich etapów. Przy sanktuarium Tláloca, boga deszczu, na środku platformy znajdował się mały ołtarz z parą rzeźbionych żab. Żaby i ropuchy niosły ze sobą symbolikę wody i ziemi, co czyniło je naturalnymi towarzyszami boga deszczu. Ten sam etap dodał platformę ozdobioną falującymi wężami, której balustrady schodów kończyły się głowami węży. Wiele obiektów odkopywanych na tym stanowisku pochodzi z tych dziesięcioleci.

Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0

Kult w Templo Mayor nigdy nie pozwalał wygasnąć swoim ogniom. Każda z dwóch świątyń na szczycie mieściła duże kamienne palenisko, w której święty ogień płonął nieprzerwanie. Dym ze sanktuariów unosił się nad świętym okręgiem. Paleniska takie jak te, wykute z wizerunkiem Huitzilopochtli, stały na szczycie świątyni. Przy wejściu do każdej świątyni krępe, siedzące posągi podtrzymywały sztandary, ze sztandarami z ręcznie robionego papieru korowego. Ogień miał swojego własnego boga, Huehueteotl-Xiuhtecuhtli, który wraz z Tlálociem przewodniczył większości darów odkrytych w świątyni. Razem wyrażali to, co Mexica nazywali płonącą wodą, co stanowiło metaforę wojny.

José Luiz · CC BY-SA 4.0

Każda piramida w tym miejscu ukrywa pod sobą starszą. Mexica rozpoczęli budowę pierwszej świątyni niedługo po 1325 roku i przebudowywali ją sześć razy, a każda nowa konstrukcja wznosiła się nad bryłą poprzedniej, niczym warstwy cebuli. Wszystkie siedem etapów z wyjątkiem pierwszego zostało odkopanych, a każdy z nich dopasowano do panowania cesarza, który go zbudował. Pierwotna świątynia została wykonana z ziemi i nietrwałego drewna, a mokry grunt dawnego dna jeziora sprawia, że jest ona poza zasięgiem. Moctezuma Pierwszy nakazał największą znaną rozbudowę w 1454 roku. Późniejsi władcy stale dodawali własne elementy. Tizoc na nowo otynkował wielką platformę i wyłożył płytami plac ceremonialny. Ahuizotl ukończył szóstą świątynię i świętował jej poświęcenie w grudniu 1487 roku. Kamień upamiętniający ukazuje obu władców przewodniczących otwarciu. Każda warstwa była oświadczeniem: im większe stawało się imperium, tym większa musiała być jego świątynia. Ułożone jedne na drugich schody widoczne w ruinach to dwa stulecia tej ambicji, zbudowane jedne na drugich.

Photo: Ihiroalfonso · CC BY-SA 3.0

Kamienne postaci siedzą wzdłuż schodów, krępe i ze skrzyżowanymi nogami, stworzone do dźwigania ciężaru. Opisy świątyni umieszczają mocne siedzące posągi przy wejściach do sanktuariów na szczycie. Każdy z nich trzymał sztandar, chorągiew uniesioną wysoko podczas ceremonii. Jedne schody z trzeciego etapu świątyni miały ośmiu takich kamiennych chorążych. Glif roku Cztery-Trzcina, 1431, wyznacza ich datę. Działali jako boscy wojownicy, strzegąc dostępu do górnych sanktuariów. Ceremonia w świątyni poruszała się w procesji, a postacie takie jak te dzierżyły sztandary, które ją prowadziły.

Photo: Juan Carlos Fonseca Mata · CC BY-SA 4.0

Rzędy wykutych czaszek pokrywają tę niską ścianę, ułożone w ciasnych warstwach. Prawdziwa wersja tego obiektu stała kiedyś w pobliżu. Relacje z epoki hiszpańskiej umieszczają huey tzompantli, wielki stojak na czaszki, obok świętego boiska w pobliżu bliźniaczych schodów. Tam przechowywano czaszki ofiar z ludzi, pokryte sztukaterią i udekorowane. Samo boisko leżało na zachód od świątyni, ułożone na osi wschód-zachód. Jego gracze rywalizowali boso, używając bioder, aby skierować ciężką piłkę w stronę kamiennych pierścieni. Usytuowanie to nie było przypadkiem. Boisko i stojak na czaszki stały u stóp bliźniaczych schodów, aby odzwierciedlić miejsce, w którym według mitu Huitzilopochtli położył odciętą głowę swojej siostry. Gry i rytuały odbywające się tam odtwarzały ten mityczny konflikt. Czaszki wykute na tej ścianie symbolizują tę praktykę; faktyczny stojak był osobną konstrukcją.

Photo: Luisalvaz · CC BY-SA 4.0

Ze wszystkich wczesnych faz budowy te pozostałości są najlepiej zachowane. Dwa sanktuaria stały niegdyś obok siebie na szczycie, każde z własnymi schodami. Stojąc twarzą do świątyni, lewe sanktuarium należało do Tlaloca, boga deszczu i rolnictwa. Prawe należało do Huitzilopochtli, boga słońca i wojny. Każda połowa piramidy reprezentowała świętą górę. Północna połowa to Tonacatepetl, góra będąca domem Tlaloca. Południowa połowa to Coatepec, gdzie narodził się Huitzilopochtli. Cały projekt odwzorowywał kosmos Mexików. Świątynia była wyrównana z kierunkami świata, a jej bramy otwierały się na drogi prowadzące w każdym z tych kierunków. Ludzki świat spotykał się z trzynastoma poziomami niebios, zwanymi Topan. Poniżej znajdowało się dziewięć poziomów podziemi, zwanych Mictlan.

Gary Todd from Xinzheng, China · CC0